ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಕಥನ: ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯದುಗಳಾದ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಮನು ತಮ್ಮ ಗುರುಗೆ ಮಹಾನ್ಮಾನ್ಯ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉನ್ನತಗೊಳಿಸಿದರು. ಅವರು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು “ಮಾನವನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವೆ, ನಾವು ನಿಮಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?” ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದರು: “ನಮ್ಮ ಗುರುಪತ್ನಿಯ ಮಗನು ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕರ್ಮದ ಬಂಧದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಮಹಾರಾಜಾ, ನನ್ನ ಆದೇಶದಂತೆ ಅವನನ್ನು ಹೊರತಂದು ಗುರುಗೆ ಒಪ್ಪಿಸು.” ಯಮನು “ತದಸ್ತು” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಯದುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಗುರುಪತ್ನಿಯ ಮಗನನ್ನು ಹೊರತಂದು, ಅವನನ್ನು ಅವರ ಗುರುಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಿದರು. ಮರುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವರು ಗುರುಗೆ ಪುನಃ ವರ ಕೇಳಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದರು. ಆಗ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಗುರುನು ಹೇಳಿದರು: “ಪ್ರಿಯವರೆ, ನೀವು ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪೂರೈಸಿದ್ದೀರಿ; ನಿಮ್ಮಂತಹ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಮತ್ತೇನು ಆಸೆ ಉಳಿದಿರಬಹುದು?” ಅವರು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿದರು: “ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿರಿ, ವೀರರೇ, ನಿಮ್ಮ ಕೀರ್ತಿ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಲಿ; ನೀವು ಕಲಿತ ವೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಉಳಿಯಲಿ.” ಗುರು ಅವರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ ಮೇಲೆ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಮನು ತಮ್ಮ ರಥದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ, ಗಂಭೀರವಾದ ಮೇಘಗಳ ಧ್ವನಿಯಂತೆ, ತಮ್ಮ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ಜನರು, ಬಹು ದಿನಗಳ ನಂತರ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಭದ್ರವನ್ನು ಪುನಃ ಸಿಕ್ಕದಂತೆ, ರಾಮ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನನನ್ನು ನೋಡಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಉತ್ಸವ ಆಚರಿಸಿದರು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ಶೈವ ತಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ, ಅಷ್ಟೂ ತಿರುಪತಿ ಕಲೆಗಳಾದ ೬೪ ಕಲೆಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಹಾಡು, ವಾದ್ಯ, ನೃತ್ಯ, ನಾಟಕ, ಚಿತ್ರಕಲೆ, ಅಲಂಕರಣ, ಹೂವುಗಳ ಹಾಸು, ಹೂ ಹಾಸು, ದಂತ-ವಸ್ತ್ರ-ದೇಹದ ಅಲಂಕರಣ, ರತ್ನ ಹಾಸು, ಹಾಸು ಹಾಸು, ಜಲ ವಾದ್ಯ, ನೀರಿನ ಚಿತ್ತಾಟ, ಕಲಾತ್ಮಕ ಸಂಯೋಜನೆ, ಹಾರಗಳ ಜೋಡಣೆ, ತಲೆಯ ಅಲಂಕರಣ, ವಸ್ತ್ರ ಸಿದ್ಧತೆ, ಕಿವಿಯ ಆಭರಣ ರೂಪಿಸುವುದು, ಸುಗಂಧ ಸಂಯೋಜನೆ, ಆಭರಣ ಜೋಡಣೆ, ಮಾಯಾಜಾಲ, ಕುಸ್ತಿ, ಕೈಚಳಕ, ತರಕಾರಿ-ಹಿಟ್ಟು ಭಕ್ಷ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ, ಪಾನೀಯ-ಮದ್ಯ ಸಿದ್ಧತೆ, ಸೂತಿಕಲೆ, ಹಗ್ಗ ಆಟ, ಪಜಲಗಳು, ಪದ್ಯಪಂಕ್ತಿಗಳ ಪಠಣ, ಜಿಹ್ವಾ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಪುಸ್ತಕ ಓದು, ನಾಟಕ-ಕಥೆ ವೀಕ್ಷಣೆ, ಪದ್ಯ ಪಜಲ ಪೂರಣೆ, ಚಪ್ಪಳ-ಬೇರುಗಳ ತಯಾರಿ, ನೂಲಿನ ತಿರುಗು-ಬೇರು, ಮರದ ಕೆಲಸ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಬೆಳ್ಳಿ-ರತ್ನ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಲೋಹ ಶಾಸ್ತ್ರ, ರತ್ನಗಳ ಬಣ್ಣ ಜ್ಞಾನ, ಗಣಿಗಾರಿಕೆ, ಮರಗಳ ಜೀವ ಜ್ಞಾನ, ಕುರಿ-ಕೋಳಿ-ಕಾಗೆ ಯುದ್ಧ ನಿಯಮ, ಪಾರಿವಾಳ-ಮೈನಾ ತರಬೇತಿ, ಶುದ್ಧತೆ, ಕೂದಲು ಕಲಾ, ಗುಪ್ತ ಕೋಡ್ ಪಠಣ, ವಿದೇಶಿ ಭಾಷಾ ಅನುಕರಣ, ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಭಾಷಾ ಜ್ಞಾನ, ಹಾರಗಳ ಒಮೆನ್ ವಿವರಣೆ, ಯಂತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮಾಯಾ ಚಿತ್ತ, ಸಮೂಹ ಪಠಣ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪದ್ಯ ರಚನೆ, ವಿವಿಧ ಸೃಜನಶೀಲ ಕಾರ್ಯಗಳು, ಆಟ-ಮಾಯಾಜಾಲ, ಕೋಶ-ಛಂದಸ್ಸು-ಪ್ರಸೋಡಿಯ ಜ್ಞಾನ, ವಸ್ತ್ರ ಸನ್ನಿಧಾನ, ವಿಶೇಷ ಪಾಶಾ ಆಟ, ಚುಂಬಕ ಆಟ, ಮಕ್ಕಳ ಆಟಿಕೆ, ವೈನಯಿಕಿ, ವೈಜಯಿಕಿ, ವೈತಾಲಿಕಿ ಕಲೆಯ ಜ್ಞಾನ. ಇದಾದ ನಂತರ, ಶ್ರೀ ಶುಕನು ಹೇಳಿದರು: ವೃಷ್ಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಧವನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಶಿಷ್ಯ, ಕೃಷ್ಣನ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದವನು. ಆ ಉದ್ಧವನಿಗೆ, ಶರಣಾಗತರಿಗೆ ದುಃಖ ನಿವಾರಕನಾದ ಭಗವಂತನು, ತನ್ನ ಕೈ ಹಿಡಿದು, “ಪ್ರಿಯ ಉದ್ಧವ, ನೀನು ವ್ರಜಕ್ಕೆ ಹೋಗು; ನನ್ನ ಪೋಷಕರಿಗೆ ಸಂತೋಷ ನೀಡು, ಮತ್ತು ನನ್ನ ಸಂದೇಶಗಳಿಂದ ಗೋಪಿಯರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾದ ನೋವನ್ನು ನಿವಾರಿಸು,” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. “ಅವರು ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ನನಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದ್ದಾರೆ, ನನ್ನಿಗಾಗಿ ದೇಹದ ಸುಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವರು ನನ್ನನ್ನು, ಪ್ರಿಯವನು, ಆತ್ಮವನು, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದವರನ್ನು ನಾನು ಉಳಿಸುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನಿಂದ ದೂರವಾದರೂ, ಗೋಕೂಲದ ಮಹಿಳೆಯರು ನನ್ನನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೇಸರಗೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾ, ನನ್ನ ಸಂದೇಶಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜೀವವನ್ನು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.” ಶುಕನು ಹೇಳಿದರು: ಭಗವಂತನ ಆದೇಶವನ್ನು ಗೌರವಿಸಿದ ಉದ್ಧವನು, ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ನಂದನ ಗೋಪಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಉದ್ಧವನು ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಿರುವ ಹಂದಿಗಳ ಹೂವಿನಿಂದ ಎತ್ತಿದ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಅವನ ರಥವು ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವಾತಾವರಣ Bulls ಗಳ ಕೂಗು, ಹಾಲು ತುಂಬಿದ ಹಂದಿಗಳಿಗೆ ಓಡುವ ಕರುಗಳ ಕೂಗಿನಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಹಾಲು ಹಸುವುಗಳ ಹಾಲು ದೋಹಣ, ಬಿಳಿ ಕರುಗಳ ಹಾರಾಟ, ವಂಶಿಗಳ ನಾದಗಳಿಂದ ವ್ರಜ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಗೋಪಿಯರು ಮತ್ತು ಗೋಪರು, ಬಾಲರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲಾ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ, ವ್ರಜವನ್ನು ಕೀರ್ತಿಮಯಗೊಳಿಸಿದರು. ಗೋಪಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಅತಿಥಿ, ಹಸುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಪಿತೃಗಳು, ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ, ಧೂಪ, ದೀಪ, ಹಾರಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹೂವಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ವನಗಳು, ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾಡು, ಹಂಸ, ಬಗಲೆ, ಕಮಲಗಳಿರುವ ಕೆರೆಗಳಿಂದ ವ್ರಜ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಉದ್ಧವನು ಬಂದಾಗ, ನಂದನು ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನನ್ನು ನೋಡಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಆಲಿಂಗನ ಮಾಡಿ, ವಾಸುದೇವನಿಗೆ ಇರುವ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ನೀಡಿದರು, ಮೃದುವಾದ ಹಾಸಿಗೆ ಮೇಲೆ ಕುಳಿಸಿ, ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಪಾದಸೇವೆ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ನಂದನು ಉದ್ಧವನಿಗೆ ಕೇಳಿದರು: “ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತ, ಶೂರನ ಮಗ, ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾನೇ? ಅವನು ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ, ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದಾನೇ? ಅವನು ಸ್ನೇಹದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾನೇ? ಧನ್ಯವಾಗಿಯೇ, ದುಷ್ಟ ಕಂಸನು ಯದುಗಳ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷದಿಂದ, ತನ್ನ ಪಾಪದಿಂದ, ತನ್ನ ಸಹಚರರೊಂದಿಗೆ ನಾಶಗೊಂಡನು.” “ಕೃಷ್ಣನು ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮನ್ನು, ತಾಯಿ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಗೋಪರು, ವ್ರಜ, ಹಸುಗಳು, ವೃಂದಾವನ, ಪರ್ವತವನ್ನು ನೆನೆಸುತ್ತಾನೇ? ಗೋವಿಂದನು, ಒಮ್ಮೆ, ತನ್ನ ಜನರನ್ನು ನೋಡಲು ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾನೇ? ಆಗ ನಾವು ಅವನ ಮುಖವನ್ನು, ಸುಂದರ ನಗುವಿನ ಕಣ್ಣು, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನಾಸಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.” “ಕಾಡಿನ ಅಗ್ನಿ, ಬಿರುಗಾಳಿ, ಮಳೆ, ದುಷ್ಠ ಹಂದಿಗಳು, ಸರ್ಪಗಳು, ಅಪಾಯಗಳು, ಮರಣದಿಂದ ಕೂಡ—even from death itself—ನಾವು ಕೃಷ್ಣನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟೆವು. ಅವನ ಶೌರ್ಯ, ನಗುವಿನ ನೋಟ, ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಕಾರ್ಯಗಳು ನಿಧಾನವಾಗುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಮುಕುಂದನ ಪಾದದ ಗುರುತುಗಳಿರುವ ನದಿಗಳು, ಪರ್ವತಗಳು, ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.” “ಗರ್ಗನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಮನು ದೇವತೆಗಳ ಮಹಾ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಸನು, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಎಳೆಯ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು, ಕುಸ್ತಿಪಟುಗಳು, ಗಜಾಧಿಪ—ಅವನನ್ನು ಸಿಂಹವು ಮೃಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿದರು. ಮೂರು ಬಲಿಷ್ಠ ತಾಳೆ ಮರಗಳನ್ನು, ಬಲವಾದ ಬಿಲ್ಲಿನಂತೆ, ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಮುರಿದರು; ಏಳು ದಿನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಿಡಿದರು. ಪ್ರಲಂಬ, ಧೇನುಕ, ಅರಿಷ್ಟ, ತ್ರಿಣಾವರ್ತ, ಬಕ, ಇತರ ದೈತ್ಯರು—ಇವರು ದೇವತೆಗಳ ಮತ್ತು ದೈತ್ಯರ ಜಯಶೀಲರು—ಅವರನ್ನು ಆಟದಲ್ಲಿ ಕೊಂದರು.” ಶುಕನು ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ, ನಂದನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ನೆನೆಸುತ್ತಾ, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನವಾಗಿತ್ತು, ಅವನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರೀತಿಯ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಯಶೋದಾ, ತನ್ನ ಮಗನ ಲೀಲಾ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಕೇಳುತ್ತ, ಆಕೆಯ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿತು; ಆಕೆಯ ಹೃದಯದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಆಕೆಯ ಸ್ತನಗಳು ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನಿಂದ ತೊಯ್ದವು. ನಂದ ಮತ್ತು ಯಶೋದಾದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಇರುವ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿ ನೋಡಿ, ಉದ್ಧವನು ಹರ್ಷದಿಂದ, ನಂದನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರು: “ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ಲಾಘ್ಯರು, ಮಾನ್ಯರು; ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ನಾರಾಯಣನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ. ರಾಮ ಮತ್ತು ಮುಕುಂದನು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಯೋನಿ; ಪುರುಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಿಯ ಮೂಲ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರಾಚೀನ ದೇವರು; ಇತರ ಎಲ್ಲರಿಂದ ವಿಭಿನ್ನರು.” “ಅವನಲ್ಲಿ, ಸಾವಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ—even if the mind is impure—even for a moment, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದವರು, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಕರ್ಮದ ಭಂಡಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪೂರ್ಣ, ಪರಮ ಮಾರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.” ಹೀಗೆ, ಭಗವಂತನ ಲೀಲಾ, ವ್ರಜದ ಪ್ರೇಮ, ಗೋಪಿಯರ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ನಂದ-ಯಶೋದಾದ ಪರಮ ಭಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಉದ್ಧವನ ಸಂದೇಶ—all these, ಭಕ್ತಿಯ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತವೆ.