ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಕಂಸನ ಮನಸ್ಸು ಭಯದಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು. ಅವನಿಗೆ ನಿದ್ರೆ ಬರಲಿಲ್ಲ, ದುಷ್ಪ್ರತಾಪದ ಅಪಶಕುನಗಳು ಅವನನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನು ಸತ್ಯವಾಗಿಯೂ ಕಲ್ಪಿತವಾಗಿಯೂ ಅನೇಕ ದುರ್ಮೌಲ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದನು—ಇವು ಅವನ ಮರಣದ ಸನ್ನಿಹಿತವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನು ತನ್ನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ತಲೆಯನ್ನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಲೆಯು ಇದ್ದರೂ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿನ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ದ್ವಂದ್ವತೆಯನ್ನು ಕಂಡನು. ತನ್ನ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಂತರಗಳನ್ನು ಕಂಡನು, ತನ್ನ ಉಸಿರಿನ ಶಬ್ದವನ್ನೇ ಕೇಳಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರವನ್ನು ಕಂಡನು, ತನ್ನ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ಗುರುತುಗಳೂ ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೃತರನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ, ಕತ್ತೆಗೆ ಏರಿ ಹೋಗಿರುವಂತೆ, ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದಂತೆ, ನಲದ ಹೂಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಹಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದಂತೆ, ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ಬೆತ್ತಲಾಗಿದ್ದಂತೆ ಕಂಡನು. ಈ ರೀತಿ ಜಾಗೃತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಕನಸಿನಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಕಂಡ ಅಪಶಕುನಗಳು ಅವನನ್ನು ಭಯಭೀತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ತನ್ನ ಮರಣದ ಭೀತಿಯಿಂದ ಅವನು ನಿದ್ರೆಹೀನನಾಗಿ ಆತಂಕದಿಂದ ನರಳುತ್ತಿದ್ದನು. ಹೀಗಿರಲು, ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದಾಗ, ಕಂಸನು ಭವ್ಯ ಕುಸ್ತಿ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದನು. ಜನರು ಕುಸ್ತಿ ಮಂಟಪವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು—ಮದ್ದಳೆ, ನಗು, ಬೀಗುಲುಗಳ ಧ್ವನಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೊಳಗಿತು. ವೇದಿಕೆಗಳು ಹೂಮಾಲೆ, ಧ್ವಜ, ವಸ್ತ್ರ, ವಿಲಾಸವೃಂದಗಳಿಂದ ಸಜ್ಜಿತವಾಗಿದ್ದವು. ನಗರದವರೂ, ಹಳ್ಳಿಯವರೂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ಕ್ಷತ್ರಿಯರ ನಾಯಕರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಾನುಸಾರವಾಗಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ರಾಜರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಆಲಂಕರಿಸಿದರು. ಕಂಸನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗಿತ್ತು, ಸುತ್ತಲೂ ಪ್ರಾಂತಗಳ ನಾಯಕರು ಇದ್ದರು. ಮದ್ದಳೆ, ನಗು, ಬೀಗುಲುಗಳ ಸದ್ದು ನಡುವೆ ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳು—ಅವರ ಗುರುಗಳ ಜೊತೆ, ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ವೇದಿಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಚಾಣೂರ, ಮುಷ್ಟಿಕ, ಕೂಟ, ಶಾಲ, ತೋಷಲ—ಇವರು ಆ ಮಂಟಪವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು, ಸಂಗೀತದ ಸೊಗಡಿನಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಿತರಾದರು. ನಂದನಾಯಕನಾದ ಗೋಪರು, ಭೋಜರಾಜನ ಆಹ್ವಾನದಿಂದ, ತಮ್ಮ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಇಂತದೆಲ್ಲಾ ವಿವರಿಸುವ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು, 'ಕುಸ್ತಿ ಮಂಟಪದ ವರ್ಣನೆ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ದಶಮಸ್ಕಂಧದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ನಾಲ್ವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಶುಕಮುನಿಯವರು ಹೇಳಿದರು: ಆ ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ರಾಮರು ಶುದ್ಧಿ ಆಚರಿಸಿಕೊಂಡು, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ರಾಜನೇ, ಆ ಕುಸ್ತಿ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಘನವಾದ ಮದ್ದಳೆ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದನ್ನು ನೋಡಲು ಹೊರಟರು. ಅವರು ಮಂಟಪದ ಪ್ರವೇಶದ ಬಳಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಕೃಷ್ಣನು ಕುವಲಯಾಪೀಡ ಎಂಬ ಮಹಾತ್ಭಯಂಕರ ಗಜವನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡನು; ಆನೆಗಾರನು ಅದನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಶೌರಿ ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಕಟಿಬಂಧವನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿ, ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸರಿಸಿ, ಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆನೆಗಾರನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ಆನೆಗಾರನೇ, ನಮಗೆ ದಾರಿ ಬಿಡು, ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬೇಡ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಿನ್ನನ್ನೂ, ಈ ಆನೆಯನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತೇನೆ." ಹೀಗೆ ಗದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆನೆಗಾರನು ಕೋಪದಿಂದ ಆ ಭೀಕರ ಗಜವನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿಸಿದನು. ಆ ಮಹಾ ಗಜನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದು ತನ್ನ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿತು; ಆದರೆ ಕೃಷ್ಣನು ಅದರ ಹಿಡಿತದಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ಹೊಡೆದು ಅದರ ಕಾಲಡಿಯಲ್ಲಿ ಓಡಾಡಿದನು. ಆನೆ ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನೂ, ಘ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ನಿಗದಿಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೂ ಕೃಷ್ಣನು ಮತ್ತೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡನು. ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ಆನೆಗೆ ಹಿಂಬದಿಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಅದನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದು ಧನುಸ್ಸು ದೂರಕ್ಕೆ ಎಳೆದನು—ಹಾಗೆ ಎಳೆಯುವುದು ಗರುಡನು ನಾಗವನ್ನು ಆಟವಾಡುತ್ತ ಎಳೆಯುವಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಅಚ್ಯುತನು ಆ ಆನೆಯನ್ನು ಎಡಬದಿ, ಬಲಬದಿ ತಿರುಗಿಸಿ, ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕರುವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಆನೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಕೃಷ್ಣನು ಆನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೈಯಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ, ಆನೆಯನ್ನು ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಆನೆ ಆಟವಾಡುವಂತೆ ನೆಲದಿಂದ ಚುರುಕಾಗಿ ಎದ್ದು, ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದೆನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ತನ್ನ ದಂತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೋಪದಿಂದ ತೊಡಗಿಸಿತು. ಅದರ ಬಲ ಕುಂಠಿತವಾದಾಗ ಆ ಮಹಾ ಗಜನು ಆನೆಗಾರರಿಂದ ಪ್ರಚೋದಿತನಾಗಿ, ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೋಪದಿಂದ ಕೃಷ್ಣನ ಮೇಲೆ ದೌಡಾಯಿಸಿತು. ಆಗ, ಆ ಮಹಾಪ್ರಭು ಮಧುಸೂದನನು ಆನೆಯ ಸೊಂಡಿಲನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ನೆಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದನು. ಆ ಬಿದ್ದ ಆನೆಯನ್ನು ಸಿಂಹನು ಆಟವಾಡುವಂತೆ ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾರಿದನು, ಅದರ ದಂತವನ್ನು ಹಿಂಡಿಕೊಂಡು, ಆನೆಗಾರನನ್ನು ಆ ದಂತದಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಮೃತ ಆನೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ಬಿಟ್ಟು, ಆ ದಂತವನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮದದ ಕಣಿಕಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಲಾಲಿತವಾದ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸ್ವೇತದ ಹನಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತ, ಕೃಷ್ಣನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅFew ಮಂದಿ ಗೋಪರೊಂದಿಗೆ, ಬಲರಾಮ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನರು ಆನೆದಂತಗಳನ್ನು ಆಯುಧವಾಗಿ ಹಿಡಿದು ಮಂಟಪವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಕುಸ್ತಿ ಪಟುಗಳಿಗೆ ಅವರು ವಜ್ರದಂತೆ; ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಸ್ತ್ರೀಯರಿಗೆ ಮನ್ಮಥನ ರೂಪ; ಗೋಪರಿಗೆ ಬಂಧು; ದುಷ್ಟ ರಾಜರಿಗೆ ದಂಡನೆಗಾರ; ತಂದೆತಾಯಿಗೆ ಮಗ; ಭೋಜರಾಜನಿಗೆ ಮರಣ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ವಿಶ್ವರೂಪ; ಯೋಗಿಗಳಿಗೆ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ವೃಷ್ಣಿಗಳಿಗೆ ಪರಮೇಶ್ವರ—ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಾವು ಹೇಗೆ ಕಾಣಿಸಬೇಕೋ ಹಾಗೆ, ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನೊಂದಿಗೆ ಅವರು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅಯ್ಯಾ, ಕುವಲಯಾಪೀಡನು ಸಂಹಾರವಾದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಆ ಇಬ್ಬರು ಅಜಯರನ್ನು ಕಂಡು, ದೃಢಮನಸ್ಸಿನ ಕಂಸಗೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ವಿಭಿನ್ನ ವಸ್ತ್ರ, ಆಭರಣ, ಹಾರ, ವಸ್ತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಂತೆ, ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಂಟಪವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಆ ಇಬ್ಬರು ಪರಮಪುರುಷರನ್ನು ನೋಡಿ, ನಗರ ಹಾಗೂ ಹಳ್ಳಿ ಜನರು ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು, ಆ ಮುಖಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು. ಅವರ ಕಣ್ಣುಗಳು ಆ ಮುಖಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕುಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ, ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಲೆಕ್ಕಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಮೂಗಿನಿಂದ ವಾಸನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಕೈಗಳಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುತ್ತ, ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿದ, ಕಂಡ, ಅನುಭವಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣಬಲರಾಮರ ಸೌಂದರ್ಯ, ಗುಣ, ಮಾಧುರ್ಯ, ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. "ಈ ಇಬ್ಬರೂ ನಿಜಕ್ಕೂ ಶ್ರೀಹರಿಯ ಅವತಾರ, ನಾರಾಯಣನೇ ಸ್ವಯಂ, ವಸುದೇವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗಶಃ ಅವತರಿಸಿರುವರು. ಇವರು ದೇವಕಿಯಿಂದ ಜನಿಸಿ, ನಂತರ ಗೋಕುಳಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯೇ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ವಾಸ ಮಾಡಿ, ನಂದನ ಮನೆದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದರು. ಪೂತನೆಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದವರು, ಚಕ್ರವಾತ್ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದವರು, ಅರ್ಜುನ ಗುಹ್ಯಕ, ಕೇಶಿ, ಧೇನುಕಾದಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದವರು ಇವರೇ. ಇವರಿಂದಲೇ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಪರು ಕಾಡಿನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು; ಕಾಲಿಯ ನಾಗನು ವಶೀಕರಣಗೊಂಡನು; ಇಂದ್ರನಿಗು ಅಹಂಕಾರಭಂಗವಾಯಿತು. ಏಳು ದಿನ ಒಂದೇ ಕೈಯಿಂದ ಮಹಾ ಪರ್ವತವನ್ನು ತೂಗಿ, ಗೋಕುಳವನ್ನು ಮಳೆ, ಗಾಳಿ, ಮಿಂಚುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದವರು ಇವರೇ!" ಎಂದು ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಹೇಳಿದರು.