ಶುಕಮುನಿ ರಾಜನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಗೋಪಿಕೆಯರು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಾ, ಅಳುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಪ್ರಿಯ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರಳಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಈ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಯ ಮಧ್ಯೆ, ಹರಿ ಸ್ವಯಂ ಅವರೆದುರು ಪ್ರकटನಾದನು—ಅವನ ಕಮಲಮುಖದಲ್ಲಿ ಸುಂದರ ನಗು, ಪಿತಾಂಬರ ಧರಿಸಿದನು, ಸುಗಂಧ ಮಾಲೆ ತೊಟ್ಟಿದ್ದನು; ಕಾಮದೇವನನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ಆ ಪರಮ ಸುಂದರನು! ಅವರ ಪ್ರಿಯನು ಮರಳಿ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಗೋಪಿಕೆಯರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಕಿರಣಗಳು ಅರಳಿದವು; ಅವರು ಕ್ಷಣಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಎದ್ದರು, ಜೀವವೇ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬಂದಂತಾಯಿತು. ಒಬ್ಬಳು ಆನಂದದಿಂದ ಹರಿಯವರ ಕಮಲಹಸ್ತವನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳ ನಡುವೆ ಹಿಡಿದರು; ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಅವನ ಚಂದನ ಲೇಪಿತ ಭುಜವನ್ನು ತನ್ನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು ಅವನು嚼ಿಸಿದ ವೀಳ್ಯದಾಳವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡಳು; ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು, ಅಪಾರ ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಉರಿದು, ಅವನ ಕಮಲಪಾದವನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ಇಟ್ಟಳು. ಒಬ್ಬಳು ತನ್ನ ಭ್ರೂಭಂಗದಿಂದ, ಆಕಸ್ಮಿಕ ಪ್ರೇಮದ ಆಘಾತದಿಂದ, ತುಟಿಗಳ ಕೆಳಗೆ ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಅಡ್ಡನೋಟಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇನ್ನೊಬ್ಬಳು ಜಿಗುಪ್ಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನ ಕಮಲಮುಖವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಳು; ನೋಡಿದಷ್ಟೂ ತೃಪ್ತಿ ಆಗದೆ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನ ಪಾದವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ತೃಪ್ತಿಗೊಳ್ಳದಂತೆ ಅವಳಿಗೂ ಆ ಆನಂದಕ್ಕೇನೂ ಮಿತಿಯಿರಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಬ್ಬಳು, ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು, ಕಣ್ಣುಗಳ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಆವಾಹಿಸಿಕೊಂಡಳು; ಅವಳ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನವು ಮೂಡಿತ್ತು, ಯೋಗಿಗಳ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಲೀನಳಾಗಿದ್ದಳು. ಹೀಗೆ, ಕೇಶವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ಗೋಪಿಕೆಯರು ಪರಮ ಹರ್ಷದ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು; ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಯೋಗದ ನೋವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾಯವಾಯಿತು, ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದವರಂತೆ. ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರೊಂದಿಗೆ ಅಚ್ಯುತನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ ತೋರಿದನು, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸಮರ್ಥನಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಂತೆ. ಆಗ, ಭಗವಂತನು ಅವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಯಮುನಾತೀರದ ಮೃದುವಾದ ಮರಳು, ಹೂವಿನ ಸುಗಂಧ, ಜಾಸ್ಮಿನ್ ಮತ್ತು ಮಂದಾರ ಹೂಗಳಿಂದ ಮುಡಿದ, ಮಧುರ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ, ಭೃಂಗಗಳ ಹೂಹೂಕಾರದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ತಟಕ್ಕೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಆ ಸ್ಥಳ ಪೌರ್ಣಮಿಯ ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುತ್ತಿತ್ತು; ಕೃಷ್ಣನ ಚಪಲ ಹಸ್ತಗಳು, ಮೃದುವಾದ ಬೆಳಗಿನ ಮರಳು—ಎಲ್ಲವೂ ಪವಿತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಆನಂದದಿಂದ ಅವರ ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ನೋವು ಮಾಯವಾಯಿತು; ವೇದಗಳು ಗಮ್ಯವನ್ನು ತಲುಪಿದಂತೆ, ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಂಗವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಸಿ, ತನ್ನ ಹೃದಯದ ರಕ್ತಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ಆಸನವನ್ನು ಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದರು. ಆ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡ ಭಗವಂತನು, ಯೋಗಿಗಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವಂತೆ, ಗೋಪಿಕೆಯರ ನಡುವೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾದನು; ಅವನು ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಶ್ರೀಮಹಿಮೆಗೆ ಆಧಾರಸ್ಥಾನ. ಗೋಪಿಕೆಯರು ಅವನನ್ನು ಹಾಸ್ಯ, ಚಪಲ ನೋಟಗಳು, ಭಾವಪೂರ್ಣ ಭ್ರೂಭಂಗಗಳಿಂದ ಪೋಷಿಸಿದರು; ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ಅವನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು; ಸ್ವಲ್ಪ ನಕಲಿ ಕೋಪದೊಂದಿಗೆ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದರು: ‘‘ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಪ್ರೀತಿಸುವವನು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಪಡುತ್ತಾನೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಹೀಗಲ್ಲದೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ; ಕೆಲವರು ಯಾರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾನ್, ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ?’’ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: ‘‘ಒಬ್ಬನು ಇನ್ನೊಬ್ಬನನ್ನು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದರೆ, ಅದು ಸ್ನೇಹವೇನೂ ಅಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಧರ್ಮವೂ ಇಲ್ಲ—ಅದು ಕೇವಲ ಸ್ವಾರ್ಥ. ಆದರೆ, ಯಾರೂ ಪ್ರೀತಿಸದವರನ್ನು, ತಾಯಂದಿರಂತೆ ಪ್ರೀತಿಸುವವರು ನಿರ್ದೋಷಿಗಳು; ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾಗಿವೆ. ಮತ್ತೆ, ಕೆಲವರು ಪ್ರೀತಿಸುವವರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅಪ್ರಿಯರನ್ನು ಬೇಡವೇ ಬೇಡ; ಅವರು ಸ್ವಯಂಸಂತೃಪ್ತರು, ಅಕೃತಜ್ಞರು, ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲದವರು. ಆದರೆ ನಾನು, ಸ್ನೇಹಿತರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವವರನ್ನೂ ಪ್ರೀತಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅವನು ದುರ್ಬಲನು ಧನವನ್ನು ಗಳಿಸಿ, ನಂತರ ಕಳೆದುಕೊಂಡು, ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದಂತೆ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತೇನೆ. ನೀವು, ದುರ್ಬಲರು, ಲೋಕಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಶಾಸ್ತ್ರಧರ್ಮವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನನ್ನ ಸೇವೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ; ನೇರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಮರೆಯಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ; ಇದನ್ನು ನೀವು ದ್ವೇಷಿಸಬಾರದು, ಪ್ರಿಯರೇ. ನಿಮ್ಮ ನಿರ್ದೋಷ ಭಕ್ತಿಗೆ ನಾನು ದೇವತೆಗಳ ಆಯುಷ್ಕಾಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟರೂ ಸಾಲದು; ಮನೆಯ ಬಂಧನವನ್ನು ಮುರಿದು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಿದ ನಿಮಗೆ, ನಿಮ್ಮ ಪುಣ್ಯವೇ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಲಿ.’’ ಹೀಗೆ, ಗೋಪಿಕೆಯರಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡಿದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು—ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ದಶಮಸ್ಕಂಧದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ‘ಗೋಪೀಪ್ರಸಾದನ’ ಅಧ್ಯಾಯ. ಪುನಃ, ಭಕ್ತಿಯೋಗವು ಭಗವಾನ್ ವಾಸುದೇವನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದಾಗ, ಅದು ಶೀಘ್ರವೇ ವೈರಾಗ್ಯ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಭೇದವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ—ಅನುಕೂಲ-ಪ್ರತಿಕೂಲಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಪರಮಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನವೇ ಪರಮಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಾತ್ಮ, ಭಗವಂತನು; ಅವನು ಒಂದೇ ಆದರೂ, ಭೇದಭಾವದಿಂದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಯೋಗದಿಂದ ಯೋಗಿಯು ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇಚ್ಛಿತ ಗಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಅಂದರೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸುವ ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು. ಒಂದೇ ಜ್ಞಾನವು ಹೊರಗಿನ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ, ಮಾಯೆಯಿಂದ, ವಸ್ತುಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಗುಣರಹಿತ ಬ್ರಹ್ಮವೂ ಶಬ್ದಾದಿಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ತಾಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಮಹತ್ತತ್ವವು ಅಹಂಕಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಮತ್ತು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ, ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭುಭಾವದಿಂದ, ಹನ್ನೊಂದು ಅಂಗಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಸದಾ ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿದ, ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ, ಸಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳ ಭಕ್ತನು ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಈ ರಹಸ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದೆ—ಇದು ಬ್ರಹ್ಮದರ್ಶನ, ಪ್ರಾಕೃತಿಯೂ ಪುರುಷನೂ ಹೇಗಿರುವರೆಂಬ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮಾರ್ಗ. ಒಂದು ವಸ್ತುವು ಹಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ವಿಭಿನ್ನ ದ್ವಾರಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಿದರೂ, ಅದು ವಿಭಜಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ, ಭಗವಂತನು ವಿವಿಧ ಶಾಸ್ತ್ರಮಾರ್ಗಗಳಿಂದ ಸಮೀಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದಾನೆ. ಕರ್ಮ, ಯಜ್ಞ, ದಾನ, ತಪಸ್ಸು, ಅಧ್ಯಯನ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ, ಇಂದ್ರಿಯ-ಮನೋನಿಗ್ರಹ, ಕರ್ಮತ್ಯಾಗ—ಇವೆಲ್ಲವೂ, ಯೋಗದ ವಿವಿಧ ಅಂಗಗಳು, ಭಕ್ತಿಯೋಗ, ಧರ್ಮ, ವೈರಾಗ್ಯ—ಇವುಗಳಿಂದ, ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನದಿಂದ, ದೃಢ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಗುಣಸಹಿತವಾಗಿಯೂ ಗುಣರಹಿತವಾಗಿಯೂ ಸ್ವಾತ್ಮದರ್ಶನದಿಂದ ಪಡೆಯಬಹುದು. ನಾನು ನಿಮಗೆ ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ; ಕಾಲವು ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ, ಅದು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಚಕ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೂ, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದುಷ್ಟರಿಗೆ, ನಿಯಮವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ, ಅಹಂಕಾರಿಗಳಿಗೆ, ಶತ್ರುಭಾವಿಯವರಿಗೆ, ಬಾಹ್ಯಧರ್ಮಿಗಳಿಗೆ ಹೇಳಬಾರದು. ಲೋಭಿಗಳಿಗೆ, ಗೃಹಾಶಕ್ತರಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾದವರಿಗೆ, ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ, ನನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಹೇಳಬಾರದು. ಹೀಗೆ, ಗೋಪಿಕೆಯರ ಪ್ರೇಮ, ಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನ, ಭಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮದ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನವನ್ನು ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದಲ್ಲಿ ಶುಕಮುನಿಯು ವಿವರಿಸಿದರು.