ಗೋಕುಲದ ವೃಂದಾವನದಲ್ಲಿ, ಗೋಪಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದರು: “ಈ ಬಾಲಕನ ಕಾರ್ಯಗಳು ಎಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವಾಗಿವೆ! ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇವನು ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿದನು? ಏಕೆಂದರೆ, ಇವನು ಜನಿಸಿದಾಗಿನಿಂದಲೇ ಅನನ್ಯ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.” “ಈಗಲೂ, ಈ ಬಾಲಕ ಕೇವಲ ಏಳು ದಿನಗಳ ವಯಸ್ಸಿನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಭಾರೀ ಪರ್ವತವನ್ನು ಒಂದೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎತ್ತಿದನು. ಅದು ಗಜರಾಜನು ಕಮಲವನ್ನು ಎತ್ತಿದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಈತನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇನ್ನೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆರೆಯದ ಬಾಲ್ಯಭಾವದಲ್ಲಿದ್ದಾಗಲೇ, ಅವನು ಭಯಂಕರ ಪುತನಾ ದೆವ್ವದ ತಾಯಿಯ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಲೇ ಅವಳ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಹೀರಿದನು; ಕಾಲಧರ್ಮವು ಎಲ್ಲರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ.” “ಒಂದು ಬಾರಿ, ಅವನು ಹಾಸಿಗೆಯ ಕೆಳಗೆ ಮಲಗಿದ್ದಾಗ, ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ರಥವನ್ನು ತಳ್ಳಿದನು. ಆ ರಥದ ಚಕ್ರಗಳು ಉರುಳಿಬಿದ್ದವು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಅವನು ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮಗುವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಭಯಾನಕ ತೃಣಾವರ್ತ ದೆಮೋನು ಅವನನ್ನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಆದರೆ ಈ ಬಾಲಕ ಆ ಅಪಾಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೆದ್ದನು.” “ಮತ್ತು ಅವನ ತಾಯಿ ಅವನನ್ನು ಬೆಣ್ಣೆ ಕದ್ದಿದ್ದಕ್ಕೆ ಒಂಟಿ ಉರಿಗಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅವನು ಆ ಉರಿಗಟ್ಟಿಯನ್ನು ಎಳೆದುಕೊಂಡು ಎರಡು ಅರ್ಜುನ ಮರಗಳ ನಡುವೆ ಹೋಗಿ, ಅವುಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಕೆಡವಿದನು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಹಸುವಿನ ಕರುಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಇವನ ಸುತ್ತಲೂ ಇತರ ಬಾಲಕರು ಇದ್ದರು. ಆಗ ಬಕಾಸುರನನ್ನು ತನ್ನ ಕೈಗಳಿಂದ ಬಾಯನ್ನು ಹರಿದು ಕೊಂದನು.” “ಮತ್ತೆ, ಕರು ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ದೆಮೋನು ಹಸುವಿನ ಕರುಗಳ ನಡುವೆ ಸೇರಿ ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಯತ್ನಿಸಿದಾಗ, ಅವನು ಆ ದೆಮೋನನ್ನು ಕೊಂದು, ಆಟವಾಡುವಂತೆ ಕಪಿತ್ಥ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದನು. ಅವನು ದನಕರೂಪದ ದೆಮೋನನ್ನು ಮತ್ತು ಅವನ ಬಲಿಷ್ಠ ಸಹಚರರನ್ನು ಕೊಂದು, ತಾಳವನವನ್ನು ಹಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿಸಿದನು.” “ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಪ್ರಲಂಬಾಸುರನನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದನು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ಹಾಗೂ ಗೋಪಗಳನ್ನು ಕಾಡಿನ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿದನು. ಮಹಾ ನಾಗರಾಜನನ್ನು ಅವನ ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿ, ಯಮುನಾನದ ಕೆರೆಗೆ ಹೋದನು. ಅವನಿಂದ ಯಮುನಾ ನದಿ ವಿಷಮುಕ್ತವಾಯಿತು.” “ಇಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಬಾಲಕನಿಗೆ ವ್ರಜದ ಎಲ್ಲ ನಿವಾಸಿಗಳು ತೊರೆಯಲಾಗದ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಂದ, ಈ ರೀತಿಯ ಸಹಜವಾದ ಪ್ರೀತಿ ನಮಗೆ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು? ಏಳು ದಿನದ ಮಗುವೊಂದು ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ವ್ರಜಾಧಿಪ, ನಿನ್ನ ಮಗನ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಸಂಶಯಗಳಿವೆ.” ಆಗ ಶ್ರೀ ನಂದನು ಹೇಳಿದರು: “ಗೋಪಗಳೇ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಈ ಬಾಲಕನ ಬಗ್ಗೆ ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿರುವ ಸಂಶಯವನ್ನು ಬಿಡಿರಿ. ಯದು ವಂಶದ ಋಷಿಯಾದ ಗರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ನನಗೆ ಈ ಬಾಲಕನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದರು. ಈತನಿಗೆ ಮೂರು ಬಣ್ಣಗಳಿವೆ—ಹುಡುಗಿದ ಕಾಲಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ವೇತ (ಬಿಳಿ), ರಕ್ತ (ಕೆಂಪು), ಪೀತ (ಹಳದಿ); ಈಗ ಅವನು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದಾನೆ.” “ಈ ಮಹಾತ್ಮನು ಹಿಂದೆಯೆ ವಸುದೇವನ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ್ದನು; ಈಗ ಅವನು ನಿಮ್ಮ ಮಗನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ವಾಸುದೇವನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಿಮ್ಮ ಮಗನಿಗೆ ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳೂ ರೂಪಗಳೂ ಇವೆ, ಅವನ ಗುಣ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ. ನಾನು ಅವನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ಜನರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.” “ಈ ಗೋಪಾಲಕನ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಖಿಯಾಗುತ್ತೀರಿ. ಅವನಿಂದ ನೀವು ಎಲ್ಲ ಅಪಾಯಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಬಹುದು. ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿಲ್ಲದೆ ದುರಾತ್ಮ ದಂಡುಗಾಳಿಗಳಿಂದ ಹಿಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಜನರನ್ನು ಈತನೇ ರಕ್ಷಿಸಿದನು; ಅವರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ದಂಡುಗಾಳಿಗಳನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದರು.” “ಈತನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿ ಹೊಂದಿದವರಿಗೆ ದುಃಖವು ಎದುರಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಷ್ಣುವಿನ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆ ರಾಕ್ಷಸರು ಏನು ಮಾಡಲಾರರೋ, ಹಾಗೆಯೇ. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಂದನ ಮಗನು ಗುಣ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಕೀರ್ತಿ, ಪ್ರಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ನಾರಾಯಣನಿಗೆ ಸಮಾನನು; ಅವನ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ.” “ಈ ರೀತಿ ಗರ್ಗಾಚಾರ್ಯರು ನನಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. ನಾನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು, ಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವನನ್ನು, ನಾರಾಯಣನ ಅಂಶವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.” ನಂದನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಗರ್ಗಾಚಾರ್ಯರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದ ವ್ರಜ ನಿವಾಸಿಗಳು, ಕೃಷ್ಣನ ಅಪಾರ ವೈಭವವನ್ನು ಕಂಡು, ಆನಂದದಿಂದ ನಂದನನ್ನೂ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿದರು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಇದಾದ ನಂತರ, ದೇವೇಂದ್ರನು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಅಡಚಿದ ಕಾರಣ ಕೋಪಗೊಂಡು ಭಾರೀ ಮಳೆಯನ್ನೂ, ಆಲಿಕಲ್ಲನ್ನೂ, ಗಾಳಿಯನ್ನೂ ಸುರಿಸಿದನು. ಗೋಪ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ಬಾಧೆಗೊಂಡರು. ಆಗ ಅವರು ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡಿದರು; ಅವನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಗುತ್ತಾ, ಒಂದೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿದನು. ಅದು ಮಗುವೊಂದು ಆಟದ ಬೊಂಬೆಯನ್ನೆತ್ತಿದಂತೆ. ಅವನು ಗೋಪ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಇಂದ್ರನು, ತನ್ನ ಮಹತ್ವದಿಂದ, ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷಪಡಲಿಲ್ಲ. ಇಂತೆಯೇ, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ದಶಮಸ್ಕಂಧದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು. ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: “ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಮಹಾತ್ಮರು, ಅಸಕ್ತರು, ಶಾಂತರು, ಸಮದರ್ಶಿಗಳು, ಸ್ವಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಅಲಕ್ಷಿತರು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದೆ, ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ನಡುವೆ, ಓ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೇ, ನನ್ನ ಕಥೆಗಳು ಸದಾ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವವರ ಪಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ.” “ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಹಾಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಮೆಚ್ಚುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ನನ್ನ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ? ಅವನು ಅನಂತನಾದ, ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಿಯಾದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.” “ಹೆಚ್ಚು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವವನು ಅಗ್ನಿಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಾಗ ಹಿಮ, ಭಯ, ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುವಂತೆ, ಮಹಾತ್ಮರ ಸಂಗದಿಂದ ಕೂಡ ಹೀಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ಭಯಾನಕ ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವವರಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಶಾಂತರು, ದಯಾಳು ಮಹಾತ್ಮರು, ಬಲವಾದ ದೋಣಿಯಂತೆ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.” “ಅನ್ನವು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಜೀವ; ನಾನು ದುಃಖಿತರ ಆಶ್ರಯ; ಧರ್ಮವು ಮರಣಾನಂತರ ಜನರ ಸಾಂಪತ್ತಿಕ ಧನ; ಮಹಾತ್ಮರು ಭಯಪಡುವವರಿಗೆ ಆಶ್ರಯ. ಮಹಾತ್ಮರು ಹೊರಗಿನ ಉದಯಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು, ಬಂಧುಗಳು, ಮಹಾತ್ಮರು, ನಾನು—all are saints.” “ಹೀಗಾಗಿ, ವೈತಸೇನನು, ಉರ್ವಶಿಯು ಲೋಕಾಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೆ, ಬಂಧನವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಿದ್ದಳು. ಸ್ಪರ್ಶದ ಗುಣಗಳು—ಮೃದುತೆ, ಕಠಿಣತೆ, ತಂಪು, ಬಿಸಿ—ಇವು ವಾಯುವಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಗುಣಗಳು. ಚಲನೆ, ಸೇರುವಿಕೆ, ಪಡೆಯುವುದು, ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ, ಶಬ್ದಗಳ ಗುಣ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಸಾರ—ಇವು ವಾಯುವಿನ ಕಾರ್ಯಗಳು.” “ವಾಯುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ದೈವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ರೂಪವು ಉದಯವಾಯಿತು; ನಂತರ ಬೆಳಕು ಹುಟ್ಟಿತು, ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಯು ರೂಪವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಂಗವಾಯಿತು. ಶುದ್ಧ ರೂಪದಿಂದ, ವಸ್ತುತ್ವ, ಗುಣತ್ವ, ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇವು ಅಗ್ನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಗಳು. ಬೆಳಕು, ಬೇಯಿಸುವುದು, ಬಿಸಿ, ಸುಡುವುದು, ತಂಪನ್ನು ದೂರಮಾಡುವುದು, ಒಣಗಿಸುವುದು, ಹಸಿವನ್ನು, ಬಾಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವುದು—ಇವು ಅಗ್ನಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು. ಶುದ್ಧ ರೂಪದಿಂದ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು, ದೈವಶಕ್ತಿಯಿಂದ, ಶುದ್ಧ ರುಚಿ ಹುಟ್ಟಿತು; ಅದರಿಂದ ನೀರು ಹುಟ್ಟಿತು ಮತ್ತು ರುಚಿಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವ ಅಂಗವಾಗಿ ನಾಲಿಗೆ ಆಯಿತು.” ಇಂತಹ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತದ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಭಕ್ತಿಯ ಮಹತ್ವ, ಕೃಷ್ಣನ ವೈಭವ, ಮಹಾತ್ಮರ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.