ಗೋವರ್ಧನ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿ ವ್ರಜವಾಸಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಪುನಃ ಅದರ ಮೂಲಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಭಾವದಿಂದ, ಲೀಲಾಯುತವಾಗಿ ಇಟ್ಟನು. ವ್ರಜದ ನಿವಾಸಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅನನ್ಯ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಮೌನವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು; ಗೋಪಿಯರು ಹರ್ಷಭರಿತವಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು, ದಹಿ ಮತ್ತು ಅಖಂಡ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರು, ಹಾಗೂ ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಶುಭಾಶಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಯಶೋದಾ, ರೋಹಿಣಿ, ನಂದ ಹಾಗೂ ಬಲರಾಮ—ಬಲಶಾಲಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರಾದವರು—ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ಹೃದಯಪೂರ್ವಕ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧರು, ಸಾಧ್ಯರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಚಾರಣರು—all— ಸಂತುಷ್ಟರಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದರು, ಹರ್ಷದಿಂದ ಭೂಮಿಗೆ ಹೂಗಳ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಂಖಗಳು, ಡೋಲುಗಳು ಘೋಷಿಸಿದವು; ಗಂಧರ್ವರ ನಾಯಕ ತುಂಬುರು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಆ ಬಳಿಕ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ ಗೋಪರೊಂದಿಗೆ, ಬಲರಾಮನ ಜೊತೆ ಹರಿಯು ತನ್ನ ಗೋವಿನ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಗೋಪಿಯರು ಅವನ ಅದ್ಭುತ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತ, ಹರ್ಷಭರಿತ ಹೃದಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರು. ಇದರಿಂದ, ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತ ಮಹಾಪುರಾಣದ ದಶಮಸ್ಕಂಧದ ಮೊದಲಾರ್ಧದ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿದೆ. ಈ ಬಳಿಕ, ಭಗವಂತನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಜ್ಞಾನಿಗಳೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿರುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಜಾಗೃತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಋಷಿಯು ಸತ್ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಮೂಲಕ ರಜೋ ಮತ್ತು ತಮೋ ಗುಣಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತಾನೆ; ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಸತ್ವಗುಣವನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ನಿರ್ಗುಣ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಾಗ ಆತ್ಮನು ನನ್ನನ್ನು ತಲುಪುತ್ತದೆ, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು. ಆತ್ಮನು ಇತರ ಆತ್ಮಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಹೊರಗೋ ಒಳಗೋ ಚಲಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ, ನನ್ನ ಮಾಯೆಯ ಅಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವರು—even ಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಪರಮಪದವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ, ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದವರು ಎಂದಿಗೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಕಾಲದ ಆಯುಧವು ಅವರನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಅವರ ಆತ್ಮ, ಮಗ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಗುರು, ಹಿತೈಷಿ ಹಾಗೂ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವವರಿಗೆ. ಈ ಲೋಕ, ಪರಲೋಕ, ಆತ್ಮ—ಇವುಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವುದು, ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲ ಸ್ವಂತ possessions—ಧನ, ಪಶು, ಮನೆ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ, ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ, ನಾನು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತೇನೆ. ಆತ್ಮಗಳಿಗೆ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದು, ಎಲ್ಲ ಜೀವರಾಧಿಪತಿಯಾದ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ನನ್ನ ಭಯದಿಂದ ಗಾಳಿ ಬೀಸುತ್ತದೆ, ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಗ್ನಿಯು ಹೊತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ಯಮನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಯೋಗವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಯೋಗಿಗಳು, ಭಕ್ತಿಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಭಯರಹಿತವಾದ ನನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ, ಜನರಿಗೆ ಪರಮಮಂಗಳವೆಂದರೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಇರಿಸುವುದೇ. ಈ ನಗರದಲ್ಲಿ ಏಳು ದ್ವಾರಗಳು ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; senses-objects ಚಲಿಸುವ ದಾರಿಗಳು, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಅಧಿಪತಿಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಐದು ದ್ವಾರಗಳು ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ದಕ್ಷಿಣದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ, ಎರಡು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ. ಈಗ ಅವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪೂರ್ವದ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಜ್ವಾಲಿಕಿಗಳಂತೆ ನಿರ್ಮಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ದ್ಯುಮತ್ಸಖನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುತ್ತಾ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪೂರ್ವದ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ನಳಿನಿ ಮತ್ತು ನಾಲಿನಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಧೂತಸಖನು ಸುಗಂಧಭರಿತ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ, ಅನೇಕ ಅಂಗಡಿಗಳು ಹಾಗೂ ಆಹಾರ ಹಡಗುಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ನಗರಾಧಿಪತಿಯು ರುಚಿಯನ್ನು ತಿಳಿದ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ದಕ್ಷಿಣದ ಪಿತೃಹೂ ದ್ವಾರದಿಂದ ಪುರಂಜನನು ದಕ್ಷಿಣ ಪಂಚಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಉತ್ತರದ ದೇವಹೂ ದ್ವಾರದಿಂದ ಉತ್ತರ ಪಂಚಾಲ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಸುರೀ ದ್ವಾರದಿಂದ ಪುರಂಜನನು ಗ್ರಾಮಕ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಹೊತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಪಶ್ಚಿಮದ ನಿರೃತಿ ದ್ವಾರದಿಂದ ವೈಶಸ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಲೋಭವನ್ನು ಹೊತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಂಧ ಮತ್ತು ಅವಮೀಷಾ ಎಂಬ ಎರಡು ದ್ವಾರಗಳು ಮೌನ ಮತ್ತು ಚಾತುರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ; ಅವುಗಳ ಅಧಿಪತಿ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ, ಅವುಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನು ಒಳಗಿನ ಗೃಹವನ್ನು ವಿಷೂಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಪತ್ನಿ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಮೋಹ, ಸುಖ ಅಥವಾ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡು, ಕಾಮದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ, ಮೋಹ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಪತ್ನಿಯ ಇಚ್ಛೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪತ್ನಿ ಪಾನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆತನು ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ತಿನ್ನುವಾಗ, ಆತನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಆನಂದಿಸುವಾಗ, ಆತನು ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಹಾಡಿದಾಗ, ಆತನು ಹಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಅಳಿದಾಗ, ಆತನು ಅಳುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ನಗಿದಾಗ, ಆತನು ನಗುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಮಾತನಾಡಿದಾಗ, ಆತನು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಓಡಿದಾಗ, ಆತನು ಓಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ನಿಂತಾಗ, ಆತನು ನಿಂತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಮಲಗಿದಾಗ, ಆತನು ಅವಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಆತನು ಅವಳ ಜೊತೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವಳು ಕೇಳಿದಾಗ, ಆತನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ನೋಡಿದಾಗ, ಆತನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ವಾಸನೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ಆತನು ವಾಸನೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದಾಗ, ಆತನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪತ್ನಿ ದುಃಖಪಡಿದಾಗ, ಆತನು ದುಃಖಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವಳು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಾಗ, ಆತನು ಸಂತೋಷಪಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಪತ್ನಿಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಮೋಹಗೊಂಡು, ಅಜ್ಞಾನಿಯು—even ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ—ಅವಳನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾನೆ, ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಆಟದ ಬೊಂಬೆಯಂತೆ. ಈ ವೇಳೆಗೆ, ಶುಕಮುನಿಯು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ: ಕೃಷ್ಣನ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ವ್ರಜದ ಗೋಪರು ಅವನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನಂದನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಗರ್ಗಮುನಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಈ ಬಾಲಕನ ಕಾರ್ಯಗಳು ವಿಸ್ತಾರವಾದವು; ಹೇಗೆ ಈ ಮಗುವು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಬಹುದು, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅಸಮಾಧಾನಕರರಾಗುತ್ತಾರೆ? ಈಗಾಗಲೇ ಏಳು ದಿನದ ಬಾಲಕ, ಹೇಗೆ ಆ ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು? ಆನೆ ರಾಜನು ಹೂವನ್ನೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ? ಮಗುವಿನ ತೊಡೆಯಾಗಿ ತೆರೆದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ಪುತನಾದೇವಿಯ ಬಲವನ್ನು ಮತ್ತು ಜೀವವನ್ನು, ಕಾಲನು ಎಲ್ಲರ ಜೀವವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಹಾಲು ಕುಡಿದು ಅವಳ ಜೀವವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡನು. ಹೀಗೆ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆಯು ವ್ರಜದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತಗೊಳಿಸಿದಂತೆಯೇ, ಪುರಂಜನನ ಕಥೆಯೂ ಮಾನವನ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.