ಮೈತ್ರೇಯನು ಹೇಳುವಂತೆ: ಸಕಲ ಪ್ರಪಂಚದ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಕಪಿಲನು ನೀಡಿದ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾದ ಕರ್ತಾ ಆ ಮಹಾತ್ಮನು ಆನಂದದಿಂದ ಕಪಿಲನನ್ನು ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣ ಬೆಳೆಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಮೌನವ್ರತವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡು, ಸ್ವಯಂನಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅನಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯೆಲ್ಲೆಡೆ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ, ಅಗ್ನಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ನಿಶ್ಚಿತವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಹೊಂದದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಅಪ್ರಕಟ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಟವಾದುದನ್ನು ಮೀರಿ, ಗುಣಗಳ ರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಗುಣಾತೀತವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಏಕಾಗ್ರ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಆತನು ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದೆ, ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ, ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ, ಸ್ವವನ್ನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತಾ, ಆತ್ಮಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ, ಒಳಗೂ ಶಾಂತವಾಗಿ, ಅಲೆಗಳಿಲ್ಲದ ಸಮುದ್ರದಂತೆ ಶಾಂತವಾಗಿದ್ದನು. ಅವನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ, ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಾಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಆತನು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಅರಿತು, ಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಂಡನು; ಹಾಗೆಯೇ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ತನ್ನೊಳಗೆ ಇರುವ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡನು. ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛೆ-ದ್ವೇಷಗಳಿಲ್ಲದೆ, ಸಮಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾಗಿ, ಪರಮ ಭಕ್ತನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು. ಅವನು ಕಿರೀಟ, ಕಂಕಣ, ಹಾರ, ನೂಪುರ್, ಕಟಿಬಂಧನಗಳಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾ, ಪದ್ಮ, ಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯ ಮಣಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು; ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಪರಮ ತೇಜಸ್ಸು ಕಿರಣಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಶುಭಕರ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು; ಸಿಂಹದಂತೆ ಬಲಿಷ್ಠವಾದ ಭುಜಗಳು, ಅವನ ರೂಪವು ನಿರ್ದೋಷವಾದ ಚಿಂತಾಮಣಿಯಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮೂವರು ರೇಖೆಗಳಿದ್ದು, ಉಸಿರಾಟದ ಜೊತೆಗೆ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಅವನ ನಾಭಿಯ ಆಳವಾದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವೇ ಒಳಗೆಳೆದು ಹೊರಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತಿರಬಹುದೆಂಬ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅವನ ಕಪ್ಪು ಕಡಿವಳದ ಮೇಲೆ ಹೊಳೆಯುವ ಪೀತಾಂಬರ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರದ ಬಗ್ಗಿಲು, ಅವನ ತುಂಡು, ಮೊಣಕಾಲು, ಕಾಲುಗಳು—allವೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ರೂಪಗೊಂಡಿದ್ದವು. ಅವನ ಪಾದಗಳು ಶರದೃತುವಿನ ಕಮಲದಂತೆ ಕಿರಣಿಸುತ್ತಿದ್ದವು; ಪಾದನಖಗಳು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹರಡುತ್ತಾ, ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ತೊಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. "ಹೇ ಗುರುದೇವ, ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳನ್ನು ನಮಗೆ ತೋರಿಸು, ಅದು ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ದಾಟಲು ಮಾರ್ಗವಾಗಿರಲಿ," ಎಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ದಿವ್ಯ ರೂಪವನ್ನು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಇದರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರಂತರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದವರು ನಿರ್ಭಯರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ನೀವು ಲಭಿಸಬಲ್ಲಿರಿ; ದೇಹದ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ನೀವು ದುರ್ಲಭರು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ದೊರೆಯುವ ಪರಮಾವಸ್ಥೆಯ ಮುಂದೆ ಸ್ವತಂತ್ರತ್ವವೂ ಕ್ಷುದ್ರವೇ. ಭಗವಂತನನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿದವನು, ಅವನ ಪಾದಗಳ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮರಣವೇನು ಮಾಡಲಿ? ಅದು ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಬಲಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದರೂ, ಭಗವಂತನಿಗೆ ಶರಣಾದವರ ಹತ್ತಿರ ಬರಲಾರದು. ಸ್ವರ್ಗವೂ, ಮೋಕ್ಷವೂ ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ಅರ್ಧ ಕ್ಷಣಕ್ಕೂ ಸಮಾನವಲ್ಲ; ಇನ್ನಿತರ ವರಗಳು ಎಲ್ಲಿ ತಲುಪುತ್ತವೆ? ಆದ್ದರಿಂದ, ಪಾಪರಹಿತರೆ, ಭಗವಂತನ ಪಾವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಆಂತರ್ಯ-ಬಾಹ್ಯವಾಗಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿದಂತೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು, ದಯೆಯುಳ್ಳ, ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯ ಭಕ್ತರ ಸಂಗವನ್ನು ನಾವು ಪಡೆಯಲಿ—ಇದು ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯಾಗಿದೆ. ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಬಾಹ್ಯವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಚಲಿಸಲಾರದು, ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಯೋಗದಿಂದ ಶುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ—ಅಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಯು ಭಗವಂತನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕಾಣಬಲ್ಲನು. ಈ ಜಗತ್ತು ಯಾವ ದ್ರವ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೋ, ಅದರಿಂದ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ, ಆ ಪರಮಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮಜ್ಯೋತಿ, ಆಕಾಶದಂತೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿದೆ. ಸ್ವಯಂ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನೇಕ ರೂಪಗಳ ಜಗತ್ತನ್ನು ರಚಿಸಿ, ಪೋಷಿಸಿ, ಪುನಃ ಲೀನಗೊಳಿಸಿ, ಯಾವ ಬದಲಾಗದ ಪರಮಾತ್ಮನು, ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಯಿಂದ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ—ಅವನೇ ಸ್ವತಂತ್ರನು ಎಂದು ನಾವು ಅರಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಯೋಗಿಗಳು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ವಿವಿಧ ವಿಧಿಯುಕ್ತ ಪೂಜೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನನ್ನೇ ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ವೇದ-ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಅವನನ್ನು ಈ ರೀತಿ ಅರಿತಿದ್ದಾರೆ. ಆದಿಕಾಲದ ಪುರುಷ, ಅವನ ಶಕ್ತಿ ನಿರ್ಗುಣವಾಗಿದ್ದು, ಅದರಿಂದ ರಜ, ಸತ್ವ, ತಮೋಗುಣಗಳು ವಿಭಜನೆಗೊಂಡುವು; ಅವನಿಂದ ಮಹದಹಂಕಾರ, ಆಕಾಶ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಜಲ, ಭೂಮಿ, ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಸರ್ವಜೀವಿಗಳು ಉಂಟಾದರು. ಅವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಚತುರ್ವಿಧ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹೀಗಾಗಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಪುರುಷನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವವನಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನೇ ಕಾಲಚಕ್ರದ ರಥ, ತನ್ನ ಅಪಾರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾನೆ; ಪಂಚಭೂತಗಳು ಮೋಡದ ಗುಂಪಿನಂತೆ, ಅವನು ಗಾಳಿಯಂತೆ ಅಸಾಧಾರಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಜನರು ಕರ್ಮದ ಆಸಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮಗುಚಿ, ಅಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿರುವಾಗ, ಭಗವಂತನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, ಹಸಿವಾದ ಹಾವು ಎಲಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಂತೆ, ಅವರನ್ನು ಹಠಾತ್ ಬಂಧಿಸುತ್ತಾನೆ; ಅವನೇ ಮರಣ. ಯಾವ ಜ್ಞಾನಿಯು ಭಗವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುತ್ತಾನೆ? ಅವು ಗೌರವ ಮತ್ತು ವಿನಯದ ಆಲಯ. ಭಯದಿಂದ, ಹದಿನಾಲ್ಕು ಮನುವರು ಕೂಡ ಭಗವಂತನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರು, ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಬಾರದೆಂದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಶರಣಸ್ಥಾನ ನೀನೇ; ರುದ್ರನ ಭಯದಿಂದ ಜಗತ್ತು ನಡುಗುವಾಗ, ನೀನು ಭಯರಹಿತ ಆಶ್ರಯ. ಹೆಮ್ಮೆಯ ರಾಜಕುಮಾರರೆ, ಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ನಿಮ್ಮ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಈ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸಿ—ನಿಮಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ. ಆ ಆತ್ಮನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವವನು, ಹರಿಯನ್ನು ನಿರಂತರ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಧ್ಯಾನಿಸಿ. ಯೋಗೋಪದೇಶವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ಋಷಿಗಳ ವ್ರತವನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ. ಬಹುಕಾಲ ಹಿಂದೆಯೇ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ಭಗವಂತನು, ಭೃಗು ಮುಂತಾದ ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು, ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಯಸಿದವರಿಗೆ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ನಾವು ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜಾಪತಿಗಳು, ಜೀವಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ, ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ತೊಡೆದು, ನಾವು ವಿವಿಧ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ. ಯಾವನು ಸದಾ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಪರಮೋನ್ನತ ಗತಿಯನ್ನೂ, ವಾಸುದೇವ ಭಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೀಡಿರುವ ಪರಮಜ್ಞಾನವೇ ಎಲ್ಲರ ಪರಮ ಹಿತ; ಜ್ಞಾನರೂಪಿಯಾದ ದೋಣಿಯಲ್ಲಿ ದುಃಖಸಾಗರವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ದಾಟಬಹುದು. ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನನ್ನಿಂದ ಹಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಭಗವಂತನ ಸ್ತೋತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಹರಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ—ಹರಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ, ಯಾರಿಗೆ ಯಾವುದು ಬೇಕಾದರೂ, ಅವರು ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರದಿಂದ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಪರಮ ಹಿತವನ್ನು ಉಳ್ಳದಾಗಿದೆ. ಯಾರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದೊಡನೆ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಕರ್ಮಬಂಧನಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಹೇ ದೇವಮಾನವನ ಪುತ್ರರೆ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಸ್ತೋತ್ರ, ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಕುರಿತು ನಾನು ಹಾಡಿದೆ; ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಠಿಸಿ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮಾಡಿ, ಅಂತಿಮದಲ್ಲಿ ನೀವು ಬಯಸಿದ ಗುರಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೀರಿ. ಈ ರೀತಿ ಕಥನ ಮುಗಿಯುವಾಗ, ಇಂದ್ರನು ಕೋಪದಿಂದ, ವಜ್ರದಂತೆ ಬಲವಾದ ಮಳೆಯನ್ನ ಸುರಿದು, ವ್ರಜವಾಸಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು, ಗೋವರ್ಧನವನ್ನು ಎತ್ತಿದ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.