ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಪಾಂಡವರು ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅವರು ಯಜ್ಞದ ಸ್ಥಳ, ಕಾಲ, ವಿಭಿನ್ನ ವಸ್ತುಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳು, ವಿಧಿಗಳು, ಅರ್ಚಕರು, ಅಗ್ನಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳು, ಯಜಮಾನ, ಯಜ್ಞ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ‘‘ಈ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ, ವಿಶ್ವದ ಎಲ್ಲಾ ಯೋಗಿಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ವಿಷ್ಣುವು, ಯದುಕುಲದಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೂ, ಅವನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ, ನಾವು ಅವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯಲಾಗಿಲ್ಲ.’’ ಅವರು ಮತ್ತೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದರು: ‘‘ಅಯ್ಯೋ, ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹರಿ ಭಕ್ತಿಯು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದಂತಹ ಧನ್ಯ ಮಹಿಳೆಯರು ಇದ್ದಾರೆ, ನಾವು ಎಷ್ಟು ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳು!’’ ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು: ‘‘ಹೇ ಅನಂತ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ, ನಿಮ್ಮ ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸುಗಳು ಕರ್ಮದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿವೆ.’’ ಅವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಭಾವಿಸಿದರು: ‘‘ಆ ಪ್ರಾಚೀನ ಪುರುಷನು, ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಗುರುತಿಸದವರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸುತ್ತಾನೆ.’’ ಈ ರೀತಿ, ತಮ್ಮ ತಪ್ಪನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡು, ಅವರು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಕಂಸನ ಭಯದಿಂದ ಭಯಪಟ್ಟಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಅವರ ದರ್ಶನದ ಆಸೆಯನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಚಿಂತಿಸಿದರು: ‘‘ಯಾವುದಾದರೂ ಗ್ರಹಗಳು ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಜನ್ಮರಹಿತ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧ? ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳುವಂತೆ, ಗ್ರಹಗಳು ಗ್ರಹಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತವೆ—ಆದರೆ, ಆಕ್ರೋಶವನ್ನು ಯಾರು ಮೇಲೆ ತೋರಬೇಕು?’’ ಅವರು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು: ‘‘ಯಾವುದಾದರೂ ಕರ್ಮವೇ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ಅದು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧ? ಏಕೆಂದರೆ, ಕರ್ಮವು ಜಡ ಮತ್ತು ಚೇತನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟದ್ದು. ಈ ದೇಹವು ಚರ್ಮ ಮಾತ್ರ, ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಆತ್ಮ, ಸುಪರ್ಣ; ಹೀಗಾಗಿ, ಕರ್ಮವೇ ಮೂಲ ಕಾರಣವಲ್ಲ.’’ ‘‘ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾಲವೇ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾದರೆ, ಅದು ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಯಾವ ಸಂಬಂಧ? ಏಕೆಂದರೆ, ಕಾಲವೂ ಆತ್ಮದ ಸ್ವಭಾವದಂತೆಯೇ ಇದೆ. ಬೆಂಕಿಗೆ ಉಷ್ಣ, ಹಿಮಕ್ಕೆ ಶೈತ್ಯ ಸ್ವಭಾವವಲ್ಲದಂತೆ, ದ್ವಂದ್ವವು ಬೇರೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸೇರಿಲ್ಲ.’’ ‘‘ಯಾರಿಗೂ, ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ, ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವವು ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ಇರುವಂತೆ, ಜನ್ಮ-ಮರಣದ ಚಕ್ರವೂ ಇದೆ; ಜಾಗೃತನಾದವನು ಪಂಚಭೂತಗಳನ್ನು ಭಯಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ.’’ ‘‘ಈ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ, ಪುರಾತನ ಋಷಿಗಳು ಅನುಸರಿಸಿದಂತೆ, ನಾನು ಮುಕುಂದನ ಪಾದಸೇವೆಯಿಂದ ಅಪಾರವಾದ ಅಜ್ಞಾನಾಂಧಕಾರವನ್ನು ದಾಟುತ್ತೇನೆ.’’ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಭಗವಂತನು ಹೇಳಿದರು: ‘‘ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತ, ದುಷ್ಟರಿಂದ ತಿರಸ್ಕೃತನಾದರೂ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಚಲನಾದ ಋಷಿಯು ಈ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.’’ ‘‘ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮವೇ ಕಾರಣ; ಸ್ನೇಹಿತ, ಮಧ್ಯಸ್ಥ, ಶತ್ರು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಗತ್ತಿನ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿವೆ.’’ ‘‘ಆದುದರಿಂದ, ಪ್ರಿಯೆ, ನಿನ್ನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚೇತನದಿಂದ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ; ಇದುವೇ ಯೋಗದ ಸಾರ.’’ ‘‘ಯಾರು ಈ ಬ್ರಹ್ಮನಿಷ್ಠ ಋಷಿಯು ಹಾಡಿದ ಈ ಗೀತೆಯನ್ನು ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ, ಪಠಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಜೀವನದ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಬಾಧಿತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.’’ ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಶುಕಮುನಿಯು ಹೇಳಿದರು: ‘‘ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮರು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಗೋವಿಂದರ ಹಬ್ಬದ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಭಗವಂತನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನಾಗಿದ್ದರೂ, ವಿನಯದಿಂದ ನಂದ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯರ ಬಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದರು: ‘ತಂದೆ, ಇಲ್ಲಿ ಏನು ಗದ್ದಲವಾಗಿದೆ? ಇದರ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ಯಾರಿಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ? ಯಾರು ಈ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ?’’’ ‘‘ನಾನು ಕೇಳಲು ಬಹಳ ಆಸಕ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಹೇಳಿ. ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ.’’ ‘‘ಯಾರಾದರೂ ಸ್ನೇಹಿತ, ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಅಥವಾ ಶತ್ರುವನ್ನು ತಾರತಮ್ಯವಿಲ್ಲದೆ, ದ್ವೇಷವಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಿದವನು ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹಿತ; ಅವನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ತಾನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ.’’ ‘‘ಜನರು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಅಥವಾ ತಿಳಿಯದೆ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಕಾರ್ಯವು ಫಲವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ, ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಅಲ್ಲ.’’ ‘‘ಹಾಗಾದರೆ, ಈ ಯಜ್ಞದ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ಅಥವಾ ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಪ್ರದಾಯವೇ? ನಾನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ, ದಯವಿಟ್ಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಿ.’’ ಆಗ ನಂದನು ಉತ್ತರಿಸಿದ: ‘‘ಇಂದ್ರನು ಮಳೆಯ ದೇವತೆ; ಮೋಡಗಳು ಅವನ ಸ್ವರೂಪ. ಅವು ನೀರನ್ನು ಸುರಿದು, ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ಪೋಷಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.’’ ‘‘ನಾವು ಮತ್ತು ಇತರರು ಆ ಮಳೆಯ ದೇವರನ್ನು ಹವನ ಮತ್ತು ನೈವೇದ್ಯಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತೇವೆ.’’ ‘‘ಆ ಹವನದಿಂದ ಉಳಿದ ಆಹಾರದಿಂದ ಜನರು ಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ; ಮೂರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳಿಗಾಗಿ ಮಳೆಯ ದೇವತೆ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.’’ ‘‘ಯಾರು ಈ ಪಾರಂಪರಿಕ ಧರ್ಮವನ್ನು ಕಾಮ, ಲೋಭ, ಭಯ ಅಥವಾ ದ್ವೇಷದಿಂದ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಶುಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.’’ ಶುಕನು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳಿದರು: ‘‘ನಂದ ಮತ್ತು ವ್ರಜವಾಸಿಗಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕೇಶವನು ಇಂದ್ರನಲ್ಲಿ ಕ್ರೋಧವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ ತನ್ನ ತಂದೆಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: ‘‘ಪ್ರಾಣಿ ಕರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಲೀನವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಸುಖ, ದುಃಖ, ಭಯ, ರಕ್ಷಣೆ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತವೆ.’’ ‘‘ಯಾರಾದರೂ ಇತರರ ಕರ್ಮದ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುವ ದೇವತೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವನು ಕೂಡ ಕರ್ತೃನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತನು; ಕಾರ್ಯವಿಲ್ಲದವನ ಮೇಲೆ ಅವನಿಗೆ ಅಧಿಕಾರವಿಲ್ಲ.’’ ‘‘ಸ್ವಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಏನು ಕೆಲಸ? ಅವನು ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಅಸಮರ್ಥ.’’ ‘‘ಜನರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರಕಾರವೇ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ದೇವತೆಗಳು, ದಾನವರು, ಮನುಷ್ಯರು—ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.’’ ‘‘ಪ್ರಾಣಿ, ಉನ್ನತ ಅಥವಾ ಹೀನ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಕರ್ಮಮೂಲಕ ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸ್ನೇಹಿತ, ಶತ್ರು ಅಥವಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥ—ಕರ್ಮವೇ ಗುರು ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿ.’’ ‘‘ಆದುದರಿಂದ, ತಾನು ಬದುಕುವ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕವೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದು ನಿಜವಾದ ದೇವತೆ.’’ ‘‘ಯಾರು ಜೀವನೋಪಾಯದ ಒಂದು ಮಾರ್ಗವಿದ್ದರೂ, ಇನ್ನೊಂದರ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಅದರಿಂದ ಶುಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಅನ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಮಿಸಿದ ಅಚೆಸ್ತ್ರೆಯಂತೆ.’’ ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ, ಕ್ಷತ್ರಿಯನು ಭೂರಕ್ಷಣೆಯಿಂದ, ವೈಶ್ಯನು ವ್ಯವಹಾರದಿಂದ, ಶೂದ್ರನು ದ್ವಿಜರ ಸೇವೆಯಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು.’’ ‘‘ಕೃಷಿ, ವ್ಯಾಪಾರ, ಗೋಸಂರಕ್ಷಣೆ—ಬಡ್ಡಿಗೆ ಸಾಲಕೊಡುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವೂ livelihoodಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಗೋಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದೇವೆ.’’ ‘‘ಸತ್ವ, ರಜ, ತಮಸ್ಸು—ಇವು ಉಳಿವಿಗೆ, ಸೃಷ್ಟಿಗೆ, ಲಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ; ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿಶ್ವವು, ವಿಭಿನ್ನ ಜಗತ್ತು ಒಂದೊಂದರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.’’ ‘‘ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಮೋಡಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೀರನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತವೆ; ಅದರಿಂದಲೇ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ—ಇಂದ್ರನು ಏನು ಮಾಡಬಲ್ಲನು?’’ ‘‘ನಮಗೆ ನಗರ, ಹಳ್ಳಿ, ಮನೆಗಳಿಲ್ಲ; ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಪರ್ವತಗಳ ನಡುವೆ ವಾಸಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಗೋಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಕ್ಕಾಗಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸೋಣ; ಇಂದ್ರನ ಪೂಜೆಗೆ ತಯಾರಾದ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಈ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಬಳಸಿ.’’ ‘‘ವಿವಿಧ ವಿಧದ ಪಾಕವನ್ನೂ—ಪಾಯಸ, ಸೂಪ, ಅನ್ನ, ಅಪ್ಪೆ, ಹಿಟ್ಟಿನ ತಿನಿಸು, ಹಾಲಿನ ವಸ್ತುಗಳು—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಯಾರಿಸೋಣ.’’ ಈ ರೀತಿ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಹಿಮೆ, ಭಕ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ಸ್ವಧರ್ಮದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಪಾಂಡವರು, ವ್ರಜವಾಸಿಗಳು, ಮತ್ತು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ತಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದರು.