ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದಯನೀಯವಾಗಿದ್ದವು. ಧರ್ಮದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಲಿಷ್ಠ ಎತ್ತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಎಂಬ ಪವಿತ್ರ ಮಹಿಳೆ, ದುಃಖದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಳು. ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಮಹಿಳೆ, ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಅನಾದರದಿಂದ, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ನೀರು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು, "ಅನರ್ಹ ರಾಜರು, ಆಧಿಪತ್ಯದ ವೇಷದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರು ನನ್ನನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವರು," ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾಳೆ. ಇದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾ ರಥಸಾರಿ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ತನ್ನ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಖಡ್ಗವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು; ಅವನು ಅಧರ್ಮದ ಮೂಲವನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದನು. ಅವನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ, ಕೊಲ್ಲುವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ, ತನ್ನ ರಾಜಕೀಯ ಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ತೊರೆದು, ಭಯದಿಂದ ತಲೆಬಾಗಿದನು. ಆದರೆ ಆ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವವರಿಗೆ ದಯೆಯಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಿಲ್ಲ; ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದವನು ಶರಣಾಗತನಾಗಿದ್ದ ಕಾರಣ, ಅವನು ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: "ನೀನು, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ನಿಂತಿರುವುದರಿಂದ, ಗುಡಾಕೇಶರ ವಂಶಜರಿಂದ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅಧರ್ಮದ ಗೆಳೆಯನೇ, ನನ್ನ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಉಳಿಯಬಾರದು." ರಾಜನು ಮುಂದುವರೆಸಿ ಹೇಳಿದರು: "ನೀನು ಮಾನವರ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸ ಮಾಡುವಾಗ, ಈ ಅಧರ್ಮದ ಗುಂಪು ಉದಯವಾಗಿದೆ: ಲೋಭ, ಸುಳ್ಳು, ಕಳ್ಳತನ, ಧರ್ಮಬಾಹ್ಯತೆ, ಪಾಪ, ಮೋಸ, ಜಗಳ ಮತ್ತು ಪೌಷ್ಠ್ಯ. ನೀನು ಉಳಿಯಬಾರದು, ನೀನು ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಸತ್ಯವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಯಜ್ಞದ ಮೂಲಕ ಯಜ್ಞಪತಿ ದೇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ." "ಅಲ್ಲಿ ಹರಿಯು, ಆ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ದೇವರು, ಯಜ್ಞದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಪೂಜಕರಿಗೆ ಶುಭವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಗಾಳಿಯಂತೆ ಒಳಗೆಯೂ ಹೊರಗೆಯೂ, ಅವನು ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರವಾದ ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ." ಸೂತನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ: ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು ಹೀಗೆ ಸೂಚಿಸಿದಾಗ, ಕಲಿ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನು, ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು ಖಡ್ಗವನ್ನು ಎತ್ತಿದಂತೆ, ಶಿಕ್ಷಾ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದವನಂತೆ, ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: "ಯಾವುದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾನು ವಾಸ ಮಾಡಲಿ, ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ, ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬಾಣ ಮತ್ತು ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ." "ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ಧರ್ಮದ ಪರಮ ರಕ್ಷಕನೇ, ನನಗೆ ವಾಸ ಮಾಡಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಸೂಚಿಸಬೇಕು, ನಾನು ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವೆನು." ಸೂತನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಕಲಿ ಹೀಗೆ ಬೇಡಿದಾಗ, ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು ಅವನಿಗೆ ಜೂಜು, ಮದ್ಯಪಾನ, ಮಹಿಳೆಯರು ಮತ್ತು ಹತ್ಯೆ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಅಧರ್ಮದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ, ಕಲಿ ಬೇಡಿದಾಗ, ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು ಅವನಿಗೆ ಬಂಗಾರವನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಅದರಿಂದ ಸುಳ್ಳು, ಮದ್ಯಪಾನ, ಕಾಮ, ರಾಗ ಮತ್ತು ಐದನೆಯದು ದ್ವೇಷ ಉಂಟಾಯಿತು. ಈ ಐದು ಅಧರ್ಮದ ಮೂಲಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು, ಉತ್ತರಾದೇವಿಯ ಮಗ, ಕಲಿಗೆ ನೀಡಿದನು; ಕಲಿ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ, ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ವಾಸಮಾಡಿದನು. ಅದರಂತೆ, ಒಬ್ಬನು ಶುಭವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಅವನು ಈ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಯಾವತ್ತೂ ಸೇರಬಾರದು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ರಾಜ, ಜನರ ನಾಯಕ ಅಥವಾ ಗುರು. ಪಾರೀಕ್ಷಿತನು ಧರ್ಮದ, ಎತ್ತಿನ ಮೂರು ಕಳೆದುಹೋದ ಕಾಲುಗಳನ್ನು—ತಪಸ್ಸು, ಶುದ್ಧತೆ ಮತ್ತು ದಯೆ—ಮರುಪಡೆಸಿದನು; ಅವನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಭೂಮಿಗೆ ಪುನಃ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಅವನು ಈಗ ತನ್ನ ತಾತನಿಂದ ವಹಿಸಿಕೊಂಡ ರಾಜಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ್ದನು; ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ರಾಜನು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು. ಈಗ, ಆ ರಾಜಮುನಿ, ಕೌರವರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ, ಹಸ್ತಿನಾಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪುತ್ರನಾದ ಈ ರಾಜನ ಶಕ್ತಿಯು ಇಷ್ಟು: ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಮಹಾಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೀರಿ. ಇಂತಹ ರಾಜನು, ದೇವಲೋಕದ ರಥದಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ದುಃಖವನ್ನು ತೊರೆದು, ಇಂದ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷ ಪಡುವನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು, ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವ ಮೂಲಕ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ತೊಂದರೆ ಇದ್ದರೆ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು—ಆದರೆ, ಶ್ವಾನದಂತಹ ಜೀವನವನ್ನು ಎಂದೂ ಮಾಡಬಾರದು. ಕ್ಷತ್ರಿಯನು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ, ವೈಶ್ಯನ ಉದ್ಯೋಗ ಅಥವಾ ಬೇಟೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಬದುಕಬಹುದು, ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು—ಆದರೆ, ಶ್ವಾನದಂತಹ ಜೀವನವನ್ನು ಮಾಡಬಾರದು. ವೈಶ್ಯನು ಶೂದ್ರನ ಕೆಲಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಶೂದ್ರನು ಹೀನವಾದ ಕೈಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು; ಆದರೆ, ಸಂಕಟದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಅಪವಿತ್ರ ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಹುಡುಕಬಾರದು. ವೇದ ಅಧ್ಯಯನ, ಪಿತೃ-ದೇವತಾ-ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಹೋಮ, ದಾನ, ಆಹಾರ—ಇವುಗಳ ಮೂಲಕ, ಪ್ರತಿದಿನ ದೇವತೆಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವಿಗಳು—ಅವರು ನನ್ನ ರೂಪಗಳು—ಪೂಜಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಅಥವಾ ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ, ಅವನು ಅವನ ಅವಲಂಬಿತರನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ, ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು, ಯಾವತ್ತೂ ನ್ಯಾಯದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ. ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಬಾರದು; ಗೃಹಸ್ಥನಾದರೂ ಅಜಾಗರೂಕವಾಗಿರಬಾರದು; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನಾಶವಾಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು, ಕಾಣದಿದ್ದರೂ, ಈಗಾಗಲೇ ಹೋದಂತೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿ, ಬಂಧುಗಳ ಭೇಟಿಯು ಪಥಿಕರ ಭೇಟಿಯಂತೆ; ಇವರು ದೇಹವನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದ ನಂತರ, ಕನಸು ನಿದ್ರೆಗೆ ಹೋರುವಂತೆ ದೂರ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಯಾರು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದಾರೆ, ಅವರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಯಂತೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ; ಬಂಧನ, ಸ್ವಾರ್ಥ, ಅಹಂಕಾರ ಇಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ಲಿಪ್ತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಗೃಹಸ್ಥಧರ್ಮವನ್ನು ನನ್ನಿಗಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ, ಮನೆಗೆ ಉಳಿಯಬಹುದು, ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಅಥವಾ ಸಂತಾನವಿದ್ದರೆ, ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಬಹುದು. ಆದರೆ, ಮನಸ್ಸು ಮನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಸಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸಂತಾನ ಮತ್ತು ಸಂಪತ್ತಿನ ತೀವ್ರ ಆಸೆಯಿಂದ, ಮಹಿಳೆಯರ ಮೇಲೆ ಮೋಹಗೊಂಡು, ದಯನೀಯ ಚಿಂತನೆಗಳಿಂದ, 'ನನ್ನದು', 'ನಾನು' ಎಂದು ಬಂಧಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. "ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ವೃದ್ಧ ಪೋಷಕರು, ಪತ್ನಿ, ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕ ಮಕ್ಕಳು—ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ, ದಯನೀಯವಾಗಿ, ಹೇಗೆ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ?" ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅವನು ಅತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಸದಾ ಚಿಂತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಮರಣವಾದಾಗ, ಗಾಢ ತಮಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೂತನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಶಸ್ತ್ರದಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದರೂ, ತನ್ನ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗದವನು, ಅದ್ಭುತವಾದ ಕೃಷ್ಣನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೋಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಕನಿಂದ ಜೀವಕ್ಕೆ ಬೆದರಿದವನು, ಮರಣದ ನೋವಿನಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಅರ್ಪಿತವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಬಂಧನಗಳನ್ನು ತೊರೆದು, ಅಜಿತನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ವ್ಯಾಸದ ಶಿಷ್ಯನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಗಂಗೆಯಲ್ಲಿ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆಯ ಕಥೆಗಳ ಅಮೃತವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವವರಿಗೆ, ಮರಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೂ ಗೊಂದಲವಿಲ್ಲ; ಅವರು ಅವನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪುತ್ರ, ಮಹಾ ಭಕ್ತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿರುವವರೆಗೆ, ಕಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದರೂ, ಅವನು ಪ್ರಭಾವ ಬೀಳಲಾರನು. ಭಗವಂತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೊರೆದು ಹೋದ ದಿನ ಮತ್ತು ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ, ಅಧರ್ಮದ ಮೂಲವಾದ ಕಲಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದನು. ರಾಜನು ಕಲಿಯನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಹೂವಿನಿಂದ ಜೇನುಸೇನು ರಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ, ಅವನಿಗೆ ಶುಭ ಫಲಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದೊರಕುತ್ತವೆ, ಉಳಿದವರಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಕಲಿ, ದುರ್ಬಲರ ಮುಂದೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ, ಬಲಿಷ್ಠರ ಮುಂದೆ ಭಯದಿಂದ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳ ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡಲಾರನು? ಅಜಾಗರೂಕ ಜನರಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಕರಡಿಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ, ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ನಡುವಿನ ಈ ಸಂಭ್ರಮದ ಕಥೆ, ಪಾರೀಕ್ಷಿತನ ಧರ್ಮಪಾಲನೆಯು, ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆ ಮತ್ತು ಕಲಿಯ ಪ್ರಭಾವ—ಇವುಗಳು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಪವಿತ್ರ ಕಥನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.