ಶ್ರೀಮದ್ಭಾಗವತಪುರಾಣಮ್

ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ತನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಳು: “ನಾನು ನನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ರಾಜರಲ್ಲಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಎಲ್ಲ ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲಾ ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತೇನೆ. ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಗಳೂ ಕೂಡ ಭಗವಂತನ ಕೇವಲ ಒಮ್ಮೆ ಕಣ್ಣು ತಿರುಗಿಸುವ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ, ಸ್ವಂತ ಕುಳಲುವನವನಾದ ಶ್ರೀದೇವಿಯೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಕಮಲವನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಭಗವಂತನ ಪಾದಧೂಳಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಭಗವಂತನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳಾದ ಕಮಲ, ವಜ್ರ, ಅಂಕುಶ, ಧ್ವಜ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಹಿಮೆಯು ಬೆಳಗಿದರೂ, ಅಂತಹ ಭಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರೂ ಕೂಡ ಅವನ ಅನುಗ್ರಹ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಲಿಲ್ಲ; ಕೊನೆಗೆ ಅವನು ನನ್ನನ್ನು ತೊರೆದನು, ಲೋಕಗಳೂ ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದವು. ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಭಾರವಾದ ದುರಾತ್ಮ ರಾಜರ ಸೇನೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ನಿನ್ನನ್ನು, ಧರ್ಮ, ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಪುನಃ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಯದುವಂಶವನ್ನು ಸುಂದರ ರೂಪಗಳಿಂದ ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದನು. ಅವನ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿಗಳು, ಪ್ರಕಾಶಮಯವಾದ ನಗುವು, ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳು, ಮಧುಪಗಳ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಕದಡುವಂಥವು—ಅವನ ಪಾದಧೂಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವೇ ನನ್ನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದು ಯಾರು ಸಹಿಸಬಲ್ಲರು? ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮ ಮಾತಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜಪೂತ್ರ ಪರಿಕ್ಷಿತನು ಪೂರ್ವದ ಸರಸ್ವತಿ ನದಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಭಗವಂತನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಾಡಿದನು: “ನಮಸ್ಕಾರಗಳು ನಿಮಗೆ, ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ಮಹಾತ್ಮನೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನ, ಸರ್ವಕారణ, ಪರಮಾತ್ಮ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನದ ಸಂಪತ್ತಾದ ನಿಮಗೆ, ನಿರ್ಗುಣ, ನಿರ್ವಿಕಾರ, ಅಪ್ರಪಂಚ, ಅನಂತಶಕ್ತಿಯ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕಾಲಕ್ಕೂ ಕಾರಣನಾದ, ಕಾಲದ ವಿಭಾಗಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ, ಜಗತ್ತಿನೇ ಆದ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮೇಲಿಂದ ನೋಡುವ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪಂಚಭೂತ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ, ಅಹಂಕಾರ—ಇವೆಲ್ಲರ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅನಂತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅವ್ಯಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ, ಮಾತಿನ ಮತ್ತು ಅಮಾತಿನ ಶಕ್ತಿಯಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಸಕಲ ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲ, ಋಷಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಮಾರ್ಗ, ವೇದಸ್ವರೂಪನಾದ ನಿಮಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ. ಕೃಷ್ಣ, ರಾಮ, ವಸುದೇವನ ಪುತ್ರ, ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಅನಿರುದ್ಧ, ಸಾತ್ವತಪತಿ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಗುಣಗಳ ದೀಪವಾದ, ಗುಣಗಳಿಂದ ತಾನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡ, ಗುಣಗಳ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುವ, ಗುಣಗಳ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ, ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಅವ್ಯಕ್ತದಲ್ಲಿ ಕ್ರೀಡಿಸುವ, ವ್ಯಕ್ತವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ, ಹೃಷೀಕೇಶ, ಋಷಿ, ಮೌನಾಸೀನನಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅಧಮ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವ, ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮೇಲಿಂದ ನೋಡುವ, ಅವ್ಯಕ್ತ ಮತ್ತು ವ್ಯಕ್ತ ಸ್ವರೂಪವಾದ, ಎಲ್ಲದ್ರೂಪದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಈ ಲೋಕದ ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಲಯವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ, ಕಾಲಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಸ್ವಭಾವಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ, ನಿಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಯ ಮೂಲಕ ಲೀಲೆ ಮಾಡುವ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಈ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿಮ್ಮ ರೂಪಗಳು—ಶಾಂತ, ಚಪಲ, ಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವವು—ಇವು ನಿಮಗೆ ಪ್ರಿಯ. ಆದರೆ ಶಾಂತರೂಪಗಳು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಈಗ ನೀವು ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೀರಿ. ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಜೆಗಳಿಂದ ಮಾಡಿದ ಒಂದು ತಪ್ಪನ್ನು ರಾಜನು ಸಹಿಸಬೇಕು; ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು. ದಯೆ ಮಾಡಿ ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹವಿರಲಿ, ಭಗವಂತನೇ, ಏಕೆಂದರೆ ಸರ್ಪನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಪತಿಯೇ ನಮ್ಮ ಜೀವ, ಅವನು ನಮ್ಮಿಗೆ ಮರಳಿ ದೊರಕಲಿ. ನಿಮ್ಮ ದಾಸಿಯರಿಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿ, ನಾವು ಅದನ್ನು ನಂಬಿಕೆಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸುತ್ತೇವೆ; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದವನು ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.” ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸರ್ಪಸ್ತ್ರೀಯರು ಭಗವಂತನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡಿದಾಗ, ಭಗವಂತನು ಅಚೇತನಗೊಂಡಿದ್ದ ಸರ್ಪನನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದದ ಒತ್ತಿನಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದನು. ಆತನು ಪ್ರಜ್ಞೆ ಮತ್ತು ಉಸಿರನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು; ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ಕೈಮುಗಿದು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ನಾವು ಜನ್ಮದಿಂದಲೇ ದುಷ್ಟರು, ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಆವರಿತರು; ಭಗವಂತನೇ, ಈ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಅತೀ ಕಷ್ಟ, ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲೂ ಇರುವ ಮೋಹ. ನೀವು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಗುಣಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೀರಿ; ವಿವಿಧ ಸ್ವಭಾವ, ಶಕ್ತಿಗಳು, ರೂಪಗಳು, ಬೀಜಗಳು, ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ನಿಮ್ಮಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಸರ್ಪರು ಕ್ರೂರಕೋಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ; ನಿಮ್ಮ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ, ನಾವು ಅದರಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಕಾರಣ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಜಗತ್ಪ್ರಭು; ನೀವು ಅನುಗ್ರಹವನ್ನೊ, ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನೊ ನೀಡಿದರೂ, ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗೆ ಯಾವುದು ಯೋಗ್ಯವೋ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿ.” ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮಾನವನಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಗವಂತನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಸರ್ಪನೇ, ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಾರದು, ತಡವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗರದತ್ತ ಹೋಗು. ಈ ನದಿಯನ್ನು ಹಸುಗಳು, ಮಾನವರು, ನಿನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಮಕ್ಕಳು, ಪತ್ನಿಯರು—allರಿಗೂ ಬಿಡು. ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೂ ನನ್ನ ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಪ್ರಾತಃಸಂಧ್ಯಾ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪಠಿಸಿದರೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ಯಾವ ಭಯವೂ ಎದುರಾಗದು. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಜಲಾರ್ಪಣೆ ಮಾಡಿ, ಉಪವಾಸದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ರಾಮಣಕದ್ವೀಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದಿದ್ದೀ, ಸುಪರ್ಣನು (ಗರುಡ) ಭಯದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ತಿನ್ನಲಿಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನ್ನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿದ್ದೆ.” ಈ ರೀತಿ ಕೃಷ್ಣನು ಹೇಳಿದ ಮೇಲೆ, ಅದ್ಭುತ ಕರ್ಮಗಳ ಕರ್ತನಾದ ಆ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸರ್ಪಸ್ತ್ರೀಯರು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದರು. ಅವರು ದೇವವಸ್ತ್ರ, ಹಾರ, ಅಮೂಲ್ಯರತ್ನಾಭರಣ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ಕಮಲಗಳ ದೊಡ್ಡ ಹಾರದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದರು. ವಿಶ್ವನಾಥನಾದ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಸುತ್ತಿ, ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಸರ್ಪನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗಳು, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಮಕ್ಕಳು ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಸಾಗರದ ದ್ವೀಪದತ್ತ ಹೊರಟನು; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಮಾನವರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡಿದ ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಯಮುನಾ ನದಿ ವಿಷಮುಕ್ತವಾಯಿತು. ಇತ್ತ ರಾಜನು ಧೂಪ, ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ, ಹನ್ನೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಸೂತನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ರಾಜನು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಸುವನ್ನು ಮತ್ತು ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದನು—ಅವುಗಳನ್ನು ಯಾರೋ ನಿರ್ಗತಿಕನಂತೆ ಹೊಡೆದುದು. ಒಂದು ಕುಲಕ್ಕೆ ಅಪಮಾನ ತರಿಸುವ ಶೂದ್ರನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ದಂಡ ಹಿಡಿದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಎತ್ತು, ಕಮಲದ ದಂಡದಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿ, ಭಯದಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಾ, ಮೂತ್ರವಿಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಂಪಿಸಿ, ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಿಂತು, ಶೂದ್ರನ ಹೊಡೆಯುವಿಕೆಯಿಂದ ದುರ್ಬಲಗೊಂಡಿದ್ದನ್ನು ಅವನು ನೋಡಿದನು. ಹಸು, ಹಿಂದೆ ಬಿಸಿಯ ಹಾಲನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವಳು, ಈಗ ದುಃಖದಿಂದ, ಶೂದ್ರನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಳು, ಕರುವಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಳು, ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣೀರು, ದುರ್ಬಲ, ಹುಲ್ಲಿಗೆ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದಳು. ರಾಜನು ತನ್ನ ಚರಿಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಬಂಗಾರದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸಿದವನಾಗಿ, ಗಂಭೀರವಾದ ಗರ್ಜನೆಯ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ, ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ಮುಂದಾದನು.