ಏಕ ದಿನ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಹರ್ಷಿ ಶೌನಕರು ಸೂತ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಿದರು: "ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಮಹಾರಾಜನು ತನ್ನ ವಿಜಯ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿ ಯುಗನನ್ನು ಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರಣವೇನು? ರಾಜಚಿಹ್ನೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಆ ಶೂದ್ರನು ಯಾರು? ಅವನು ಆ ಹಸುವನ್ನು ತನ್ನ ಕಾಲಿನಿಂದ ಹೊಡೆದನು ಎಂದಾರೆ. ಮಹಾಭಾಗ, ಇದು ಕೃಷ್ಣಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ದಯವಿಟ್ಟು ನಮಗೆ ವಿವರಿಸಿ." "ಓ ಮಹರ್ಷೇ," ಎಂದರು ಶೌನಕ, "ಭಗವಂತನ ಪಾದಾಂಬುಜರ ಅಮೃತವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಬೇರೆ ವ್ಯರ್ಥವಾದ ಮಾತುಗಳೇನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಅವು ಜೀವಿತವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಗೊಳಿಸುವುದಷ್ಟೆ." "ಮನುಷ್ಯರೆಂದರೆ ಚಿರಂತನತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ, ಆದರೆ ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಕರು. ಅವರಿಗಾಗಿ, ಯಮಧರ್ಮಸ್ವರೂಪಿಯಾದ ಭಗವಂತನು, ಶಾಮಿಕ ಋಷಿಯ ಆಹ್ವಾನದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ," ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. "ಮರಣವು ಇಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಯಾರೂ ಪ್ರಾಣಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಭಗವಂತನನ್ನು ಕರೆಯಲಾಯಿತು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹರಿಯ ಲೀಲಾಮೃತವನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಕುಡಿಯಲಿ!" "ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜನರು ಮಂದಬುದ್ಧಿ, ಅಲ್ಪಾಯುಷ್ಕರು; ಅವರ ರಾತ್ರಿಗಳು ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ, ಹಗಲು ವ್ಯರ್ಥಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ," ಎಂದು ಶೌನಕರು ವಿಷಾದದಿಂದ ಹೇಳಿದರು. ಈ ನಡುವೆ, ಸೂತ ಮಹರ್ಷಿಯು ಕಥೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು: "ಪರೀಕ್ಷಿತ್ ಮಹಾರಾಜನು ಕುರುರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕಲಿ ಯುಗನು ಅವನ ರಾಜ್ಯದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಸುದ್ದಿ ಅವನಿಗೆ ತಲುಪಿತು. ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾದ ಆ ಧನುರ್ಧಾರಿ ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು. ಅವನು ಕಪ್ಪು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿದ್ದ, ಸಿಂಹದ ಧ್ವಜವಿದ್ದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ತನ್ನ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ—ರಥ, ಕುದುರೆ, ಹಸ್ತಿಯು, ಪಾದಾತಿ—ದಿಕ್ಕುಗಳ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಟನು." "ಅವನು ಭದ್ರಾಶ್ವ, ಕೇತುಮಾಲ, ಭಾರತ, ಉತ್ತರಕುರು, ಕಿಂಪುರುಷಾದಿ ದೇಶಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ, ಅವರಿಂದ ಭಾರವನ್ನು (ಕರನ್ನು) ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದನು. ಅವನು ನಗರಗಳು, ಅರಣ್ಯಗಳು, ಶುದ್ಧನದಿಗಳು, ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಜಯಿಸಿದನು." "ಅವನು ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿಯೂ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿರದ ಅದ್ಭುತ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳು, ದೇವಾಂಗನಿಯಂತೆ ಕಾಣುವ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ನೋಡಿ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟನು. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ತನ್ನ ಪವಿತ್ರ ಪೂರ್ವಜರ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಡುವ ಗಾಯನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು—ಅವು ಕೃಷ್ಣನ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಿದ್ದವು." "ಅವನು ತಾನೇ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಅಗ್ನ್ಯಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಕಥೆ, ವೃಷ್ಣಿ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವರ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿ, ಅವರ ಕೇಶವನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಕೇಳಿದನು. ಇದರಿಂದ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ಅವನು ವಿಶಾಲ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಧನ, ವಸ್ತ್ರ, ಹಾರಾದಿಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು." "ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾದಾರವಿಂದಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳ ಈ ರಾಜನು ಪಾಂಡವರನ್ನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದನು—ರಥಸಾರಥಿಯಾಗಿ, ಸಂಗಾತಿಯಾಗಿ, ಸೇವಕನಾಗಿ, ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ, ದೂತನಾಗಿ, ಅವರ ಶೌರ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಅವರೊಡನೆ ಕುಳಿತು, ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ, ಅವರನ್ನೆ ಮೆಚ್ಚಿ, ನಮಿಸಿ, ಲೋಕವನ್ನೆ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ವಶಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದನು." "ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಜರ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾ ದಿನದಿನವೂ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆ ಅವನ ಹತ್ತಿರವೇ ಸಂಭವಿಸಿತು—ನಾನು ಇದನ್ನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ." "ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನು ಒಂದು ಕಾಲಿನ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಾ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಆ ಭೂಮಿ ತನ್ನ ನೆರಳು ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡಂತೆ, ಹಸುವಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಕರುವಿನಿಂದ ಬೇರ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಅಳುತ್ತಾ ಕಾಣಿಸಿದಳು. ಧರ್ಮನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದನು: 'ಓ ಸುಮಧ್ಯಮೆ, ನಿನಗೆ ಏನು ಆಯಿತು? ನೀನು ಏಕೆ ಹಸಿವಾಗಿ, ಕಳವಳದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತಿರುವೆ? ನಿನಗೆ ಒಳಗಿನ ದುಃಖವಿದೆಯೆ? ದೂರದ ಸಂಬಂಧಿಯಿಗಾಗಿ ದುಃಖಪಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ, ತಾಯೆ?'" "'ನಿನಗೆ ಯಾವ ಅಂಗವೊಂದು ಕಳೆದುಹೋದದಕ್ಕಾಗಿ ದುಃಖವಿದೆಯೆ? ದುಷ್ಟರಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಭಯವಿದೆಯೆ? ದೇವತೆಗಳ ಹವಿರ್ಭಾಗ ಹರಣವಾದುದರಿಂದ, ಅಥವಾ ಇಂದ್ರನು ಮಳೆ ನೀಡದ ಕಾರಣ ಜನರಿಗಾಗಿ ದುಃಖವಿದೆಯೆ?'" "'ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇದ್ದ ಸ್ತ್ರೀಮಕ್ಕಳಿಗಾಗಿ ದುಃಖವಿದೆಯೆ? ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವರ್ಣದಲ್ಲಿರುವ ದೇವೀ ವಾಣಿ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡುದಕ್ಕಾಗಿ, ಅಥವಾ ಧರ್ಮಹೀನ ರಾಜರಿಂದ ಕುಲಗಳು ಹೀನಗೊಂಡುದಕ್ಕಾಗಿ?'" "'ಕಲಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತ ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗಾಗಿ, ಅಥವಾ ಅವರೆಲ್ಲಾ ಧ್ವಂಸಗೊಂಡ ರಾಜ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ, ಇಲ್ಲವೇ ಆಹಾರ, ಪಾನ, ವಾಸ, ಸ್ನಾನಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿರುವ ಜನರಿಗಾಗಿ ದುಃಖವಿದೆಯೆ?'" "'ಅಥವಾ, ತಾಯೆ, ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಅವತರಿಸಿದ ಹರಿಯು ಮಾಡಿದ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನೆನೆದು ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ? ಈಗ ಅವನು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಮುಕ್ತಿಯು ವಿಳಂಬವಾಗಿದೆ.'" "'ಓ ಭೂಮಿದೇವಿ, ನಿನ್ನ ದುಃಖದ ಮೂಲವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ದೇವತೆಗಳು ಪೂಜಿಸಿದ ನಿನ್ನ ಶುಭಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಲಮಹಾಶಕ್ತಿಯು ಹರಣಮಾಡಿದೆಯೆ?'" ಆಗ ಭೂಮಿದೇವಿ ಧರ್ಮನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು: "ಓ ಧರ್ಮದೇವ, ನೀನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀನೇ ಬಲ್ಲವನು, ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸುಖವನ್ನು ತರಲಿರುವ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿರುವೆ." "'ಸತ್ಯ, ಶೌಚ, ದಯೆ, ಕ್ಷಮೆ, ವೈರಾಗ್ಯ, ತೃಪ್ತಿ, ಸರಳತೆ, ಶಾಂತಿ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ, ತಪಸ್ಸು, ಸಮತ್ವ, ಸಹನೆ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯೆ—'" "'ಜ್ಞಾನ, ವೈರಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಶೌರ್ಯ, ತೇಜಃ, ಬಲ, ಸ್ಮೃತಿ, ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ, ದಕ್ಷತೆ, ಸೌಂದರ್ಯ, ಧೈರ್ಯ, ಮೃದುತನ—'" "'ಧೈರ್ಯ, ವಿನಯ, ಸದಾಚಾರ, ಸಹನೆ, ಉತ್ಸಾಹ, ಬಲ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಗಂಭೀರತೆ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಶ್ರದ್ಧೆ, ಕೀರ್ತಿ, ಮಾನ, ಅಹಂಕಾರರಹಿತತೆ—'" "'ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸದಾ ನಿನ್ನಲ್ಲಿವೆ; ಮಹತ್ವವನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಸದಾ ನಿನ್ನನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾರೆ.'" "'ಆದಕಾರಣ, ಈಗ ನಾನು ಲೋಕದ ದುಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಶ್ರೀನಿವಾಸನು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಪಾಪಮಯ ಕಲಿಯ ಕಟಾಕ್ಷದಿಂದ ಪೀಡಿತವಾಗಿರುವುದು ನನ್ನ ದುಃಖ.'" "'ನಾನೇನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನೀನು, ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು, ಋಷಿಗಳು, ಸದಾಚಾರಿ ಜನರು, ವರ್ಣಾಶ್ರಮದ ಎಲ್ಲರೂ ದುಃಖದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ.'" "'ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವತೆಗಳು ಕೇವಲ ಅವನ ಒಂದು ಪರಶ್ವದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ದೀರ್ಘ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೂ, ಲಕ್ಷ್ಮೀದೇವಿಯು ತನ್ನ ಸ್ವಗೃಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅವನ ಪಾದಧೂಳಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಪಟ್ಟು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾಳೆ.'" "'ನಾನು ಅವನ ಪಾದಚಿಹ್ನೆಗಳಾದ ಪದ್ಮ, ವಜ್ರ, ಅಂಕುಶ, ಧ್ವಜ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದ್ದೆನು. ಆದರೂ ಆ ಭಗವಂತನು ನನ್ನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದನು; ಜಗತ್ತೂ ನನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಮಾಡಿತು.'" "'ತಾನು ಸ್ವಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೂಭಾರವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಯಾದವಕುಲವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದ ಅವನು, ನನ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು.'" "'ಅವನ ಪ್ರೇಮಪೂರ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ, ಪ್ರಭಾಸ್ವರೂಪವಾದ ನಗೆಯು, ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳು—ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾರು ವಿಯೋಗವನ್ನು ಸಹಿಸಬಲ್ಲರು? ಅವನ ಪಾದಧೂಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಕಂಪನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.'" "ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮನು ಹೀಗೆ ಸಂಭಾಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗಲೇ, ರಾಜಪೂತ್ರನಾದ ಪರಿಶಿತ್ ಮಹಾರಾಜನು ಪೂರ್ವದ ಸರಸ್ವತೀ ನದಿಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು." "ಓ ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ಭಗವಂತನೇ, ಭಕ್ತಜನರ ಆಶ್ರಯನೇ, ಎಲ್ಲರ ಮೂಲಸ್ವರೂಪನೇ, ಪರಮಾತ್ಮನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ," ಎಂದು ಅವನು ಮನಸಾರೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. "ಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನರಾಶಿಯೇ, ಪರಮಸತ್ತ್ವರೂಪ, ಅನಂತಬಲಶಾಲಿಯೇ, ಗುಣಾತೀತನೇ, ಅವ್ಯಯನೇ, ಲೋಕಾತೀತನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ." "ಕಾಲಸ್ವರೂಪನೇ, ಕಾಲಾಧಾರನೇ, ಕಾಲವಿಭಾಗದ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದವನೇ, ವಿಶ್ವರೂಪ, ಜಗದ್ವ್ಯಾಪಕ, ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಕಾರಣಸ್ವರೂಪ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ." "ಪಂಚಭೂತ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಪ್ರಾಣ, ಮನಸ್ಸು, ಬುದ್ಧಿ ಹಾಗೂ ಅಂತಃಕರಣಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದರೂ, ಗುಣಭಾವದಿಂದ ಮರೆಯಾದವನೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ." "ಅನಂತ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಅವ್ಯಯ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಎಲ್ಲ ತತ್ತ್ವಗಳ ಆಶ್ರಯ, ನುಡಿಯಾದರೂ, ನುಡಿಯಲ್ಲದರೂ ಇರುವ ಶಕ್ತಿಯೇ, ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ." "ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲ, ಋಷಿ, ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಆದಿ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯಮಾರ್ಗದ ದಾರಿಯೇ, ವೇದಸ್ವರೂಪ, ಪುನಃ ಪುನಃ ನಿಮಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ." ಹೀಗೆ, ಸೂತ ಮಹರ್ಷಿಯು ಶೌನಕ ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಭಗವಂತನ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪರಿಕ್ಷಿತ್ ಮಹಾರಾಜನ ಧರ್ಮಯಾತ್ರೆಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಿದರು.