ಒಂದು ದಿನ, ಧರ್ಮರಾಜ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ದೇವತೆಗಳು ಅಳುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಬೆವರುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಕಂಪಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು; ಊರುಗಳು, ಹಳ್ಳಿಗಳು, ತೋಟಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಆಶ್ರಮಗಳು—all had lost their previous ಸೊಬಗು ಮತ್ತು ಸಂತೋಷ. ಈ ಎಲ್ಲ ದುರ್ಮುಖ್ಯಗಳು ನಮಗೆ ಯಾವ ಅಪಶಕುನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಆತಂಕಗೊಂಡನು. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಈ ದುರಂತಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಲೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪವನಧ್ವಜ ಧಾರಕನಾದ ಅರ್ಜುನನು ಯಾದವ ನಗರಿಯಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿ ಬಂದನು. ಈ ಬಾರಿ ಅರ್ಜುನನು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದ್ದಂತೆ ಉಲ್ಲಾಸದಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ದುಃಖದಿಂದ ಮುಖವನ್ನು ಕೆಳಗೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ತಮ್ಮ ಸಹೋದರನನ್ನು ಹೀಗೆ ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ಬದಲಾಗಿರುವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಸ್ನೇಹಿತರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾರದನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೆನೆಸಿ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು: “ಅನರ್ತ ನಗರದಲ್ಲಿರುವ ನಮ್ಮ ಬಂಧುಗಳು—ಮಧುಗಳು, ಭೋಜರು, ದಾಶಾರ್ಹರು, ಆಹುಕರು, ಸಾತ್ವತರು, ಅಂಧಕರು ಮತ್ತು ವೃಷ್ಣಿಗಳು—all are well, aren’t they? ನಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ತಾತನಾದ ಶೂರನು ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದೆಯಾ? ನಮ್ಮ ಮಾವರಾದ ಅನಕದುಂದುಭಿ ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮಂದಿರು—all are safe, aren’t they?” “ಅವರ ಏಳು ಸಹೋದರಿಯರು, ಅವರ ಗಂಡಸುಗಳು, ಮತ್ತಿತರ ಮಾವಂದಿರು, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು, ಅವರ ಸೊಸೆಗಳು—ದೇವಕಿಯವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದೆಯಾ? ಅಹುಕ ರಾಜನು, ಅವನ ದುಷ್ಟ ಪುತ್ರನು ಮತ್ತು ಅವನ ತಮ್ಮನು ಬದುಕಿದ್ದಾರಾ? ಹೃದಿಕನು, ಅವನ ಪುತ್ರನು, ಅಕ್ರೂರನು, ಜಯಂತನು, ಗದನು ಮತ್ತು ಶರಣ—all are well? ಶತ್ರುಜಿತ್ ಮತ್ತು ಇತರರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದಾರಾ? ಸಾತ್ವತರಾಧಿಪತಿ ರಾಮನು ಸುಖದಿಂದಿರುವನೋ?” “ವೃಷ್ಣಿಗಳ ಮಹಾರಥಿಯಾದ ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನನು ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೋ? ಆನಿರುದ್ಧನು, ತನ್ನ ಕಾಮಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವವನು, ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾನೋ? ಸುಶೇಣ, ಚಾರುದೇಶ, ಜಾಂಬವತಿಯ ಪುತ್ರ ಸಂಬ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಷ್ಣಿಗಳು, ಅವರ ಮಕ್ಕಳು—ರಿಷಭನಂತಹವರು—all are well?” “ಶೌರಿಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ ಶ್ರುತದೇವ, ಉದ್ಧವ, ಸುನಂದ, ನಂದ, ಶಿರಿಷಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಮುಖ ಸಾತ್ವತರು—ಅವರೂ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾರೋ? ರಾಮ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣನ ಬಲದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿಸಿರುವವರು—all are safe? ನಮ್ಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ನಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನೆನಸುತ್ತಾರೋ?” “ಗೋವಿಂದನು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯುಳ್ಳವನು, ಭಕ್ತರಿಗೆ ಕರುಣೆಯುಳ್ಳವನು, ಸುಧರ್ಮಾ ನಗರದಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹಿತರ ನಡುವೆ ಸುಖದಿಂದಿರುವನೋ? ಲೋಕಗಳ ಕ್ಷೇಮ, ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಆದಿಪುರುಷ, ಅನಂತ ಸ್ನೇಹಿತ, ಯದುಕುಲದ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೋ? ಯಾದವರು ತಮ್ಮ ನಗರದಲ್ಲಿ ಗೌರವಪೂರ್ವಕವಾಗಿ, ಅನೇಕ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿತರಾಗಿ, ಪರಮ ಆನಂದದಲ್ಲಿ ವೀರರಂತೆ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೋ?” “ಸತ್ಯಾದಿ ಹದಿನಾರು ಸಾವಿರ ಮಹಿಳೆಯರು, ದೇವಾಂಗನರನ್ನು ಸುಂದರದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಿ, ಇಂದ್ರನ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವರಗಳನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಪಾದಸೇವೆಯಿಂದ ಪಡೆಯುತ್ತಿರುವರೋ? ಪ್ರಮುಖ ಯಾದವರು, ತಮ್ಮ ಬಲಿಷ್ಠ ಭುಜಗಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ನಿರ್ಭಯರಾಗಿ, ದಿವ್ಯ ದೇವರಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸುಧರ್ಮಾ ಸಭಾಭವನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾಲಿನಿಂದ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೋ?” “ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರ, ನೀನು ಆರೋಗ್ಯವಾಗಿದ್ದೀಯಾ? ನಿನ್ನ ಕಿರಣ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಏನಾದರೂ ನಿನಗೆ ದೊರಕದೆ ಹೋಯಿತೇ? ಅಪಮಾನವಾಯಿತೇ? ಅಥವಾ ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಹತ್ತಿರವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದೀಯಾ? ಅನಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದ ಅಥವಾ ಇತರ ವ್ಯತ್ಯಯಗಳಿಂದ ನಿನ್ನಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗಿತೇ? ಬಯಸಿದವರಿಗೇನಾದರೂ ನೀಡದೆ ಹೋದೆಯಾ, ಅಥವಾ ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಡದೆ ಹೋದೆಯಾ?” “ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಬೇಡುವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಗು, ಹಸು, ವೃದ್ಧ, ರೋಗಿ, ಮಹಿಳೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದೀಯಾ? ಅರ್ಹವಲ್ಲದ ಹೆಂಗಸನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿದ್ದೀಯಾ, ಅಥವಾ ನಿನ್ನ ಸಹಚರಿಯನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿದ್ದೀಯಾ? ಉತ್ತಮ ಅಥವಾ ಹೀನ ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಸೋತುಹೋಗಿದ್ದೀಯಾ?” “ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಹಂಚಬೇಕಾದ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀನು ತಿನ್ನಿದ್ದೀಯಾ? ನಿನ್ನ ಶಕ್ತಿಗೆ ಮೀರಿ ಅಥವಾ ಅಪಮಾನಕಾರಿಯಾದ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀನು ಮಾಡಿದ್ದೀಯಾ? ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಶೂನ್ಯತೆ ಅಥವಾ ವ್ಯಥೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೀಯಾ? ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಕಾರಣವಿದೆಯಾ? ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ.” ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಕೇಳಿದ ನಂತರ, ಸ್ನೇಹಿತರು ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿ, “ಓ ಕೃಷ್ಣಾ, ನೀನು ವೇಗವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ! ಯಾರೂ ಇನ್ನೂ ಊಟ ಮಾಡಿಲ್ಲ. ಬಾ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡು,” ಎಂದರು. ಹೃಷಿಕೇಶನು ಸ್ಮಿತದಿಂದ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಊಟ ಮಾಡಿ, ಅವರಿಗೆ ಅಜಗವ ಚರ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿ, ಅರಣ್ಯದಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು. ಮಯೂರಪಿಚ್ಛ, ಹೂಗಳು, ಹಸಿರು ಗಂಧಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿ, ವಂಶಿ ಮತ್ತು ಶಂಖಧ್ವನಿಯ ಹಬ್ಬದಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಾ, ಹಸುವನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ, ಪಾವನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ, ಗೋಪಿಯರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹರ್ಷದಿಂದ, ಕೃಷ್ಣನು ಗೋಕುಲವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. “ಇಂದು ಯಶೋದಾ-ನಂದನನು ಮಹಾ ನಾಗನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದ್ದಾನೆ,” ಎಂದು ಮಕ್ಕಳು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದರು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಧರ್ಮರಾಜನು ಶೌನಕ ಮಹರ್ಷಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದನು: “ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಕೃಷ್ಣನ ಜನನದಲ್ಲಿ, ಅವರನ್ನೆಂದಿಗೂ ಇಷ್ಟಪಡದೆ ಇದ್ದವರು ಸಹ, ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಅವನನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುವ ಪ್ರೇಮ ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು? ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸು.” ಶುಕಮುನಿಯು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಓ ರಾಜನೇ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೂ ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಮಕ್ಕಳು, ಸಂಪತ್ತು—all are dear only because of that self. ದೇಹವನ್ನು ಆತ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸುವವರಿಗೂ, ದೇಹಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅದರ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ನನ್ನದು’ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದ್ದರೂ ಸಹ, ಆತ್ಮಕ್ಕಿಂತ ದೇಹ ಪ್ರಿಯವಲ್ಲ; ದೇಹ ಹಳೆಯದಾದರೂ, ಜೀವಿಸುವ ಆಶೆ ಬಲವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.” “ಆದ್ದರಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಆತ್ಮವೇ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ. ಆ ಆತ್ಮಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನೆಲ್ಲಾ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಅಚಲ ವಸ್ತುಗಳು ಇವೆ. ಕೃಷ್ಣನೇ ಆ ಪರಮಾತ್ಮ, ಎಲ್ಲ ಆತ್ಮಗಳ ಆತ್ಮ. ಲೋಕಕ್ಷೇಮಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ತನ್ನ ಮಾಯೆಯಿಂದ ದೇಹಧಾರಿಯಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ.” “ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ, ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರ ಚರಗಳಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಕೃಷ್ಣನ ರೂಪವೇ. ಅವನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಸತ್ವವೇ ಸತ್ಯಾರ್ಥ. ಆ ಮಹಾಪುರುಷ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೊಂದೂ ನಿಜವಲ್ಲ.” “ಮುರಾರಿ ಪಾದಾರವಿಂದವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದವರು, ಅವನ ಪಾವನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆದವರು, ಅವರಿಗೆ ಸಂಸಾರದ ಸಾಗರವು ಎತ್ತು ಹಚ್ಚಿದ ಕುಣಿದಷ್ಟು ಸಣ್ಣದು. ಆ ಪರಮ ಗತಿ ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.” “ನೀನು ಕೇಳಿದಂತೆ, ಹರಿ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಲೀಲೆಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ, ಅವನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ.” ಇಂತಿ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಲೀಲೆಯೂ, ಪಾಂಡವರ ಆತಂಕವೂ, ಶ್ರದ್ಧೆಯೂ, ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಮಹಿಮೆಯೂ ಅವಿಭಕ್ತವಾಗಿ ಹರಿದುಹೋಗಿದವು.