उदासीनाश्च देहादौ आत्मारामा धृतव्रताः । मय्यावेश्य मनः सम्यङ् मां अन्ते ब्रह्म यास्यथ
शरीर आदि से उदासीन रहकर, आत्मा में आनंदित और व्रत में दृढ़ रहकर, मन को पूरी तरह मुझमें लगाकर, अंत में तुम ब्रह्म को प्राप्त करोगे।
श्रीशुक उवाच - इत्यादिश्य नृपान् कृष्णो भगवान् भुवनेश्वरः । तेषां न्ययुङ्क्त पुरुषान् स्त्रियो मज्जनकर्मणि
श्रीशुकदेव बोले— इस प्रकार भगवान कृष्ण, भूवनेश्वर ने राजाओं को उपदेश देकर उनकी पत्नियों के स्नान के लिए सेवकों को नियुक्त किया।
सपर्यां कारयामास सहदेवेन भारत । नरदेवोचितैर्वस्त्रैः भूषणैः स्रग्विलेपनैः
उन्होंने सहदेव से राजाओं के योग्य वस्त्र, आभूषण, मालाएँ और चंदन आदि से पूजा करवाई।
भोजयित्वा वरान्नेन सुस्नातान् समलङ्कृतान् । भोगैश्च विविधैर्युक्तान् तांबूलाद्यैर्नृपोचितैः
अच्छी तरह स्नान कराकर और सजा-सँवार कर, उन्हें उत्तम भोजन कराया, विविध भोग और राजाओं के योग्य तांबूल आदि भी दिए।
ते पूजिता मुकुन्देन राजानो मृष्टकुण्डलाः । विरेजुर्मोचिताः क्लेशात् प्रावृडन्ते यथा ग्रहाः
मुकुंद द्वारा सम्मानित होकर, चमकते कुंडलों वाले वे राजा, क्लेश से मुक्त होकर, वर्षा के बाद जैसे ग्रह चमकते हैं, वैसे ही शोभायमान हुए।
रथान् सदश्वान् आरोप्य मणिकाञ्चनभूषितान् । प्रीणय्य सुनृतैर्वाक्यैः स्वदेशान् प्रत्ययापयत्
उन्होंने रत्नों और सोने से सजे रथों में अच्छे घोड़े जोतवाए, और मधुर वचनों से सबको प्रसन्न कर अपने-अपने देश के लिए विदा किया।
त एवं मोचिताः कृच्छ्रात् कृष्णेन सुमहात्मना । ययुस्तमेव ध्यायन्तः कृतानि च जगत्पतेः
इस प्रकार, श्रीकृष्ण के महान् पराक्रम से सब संकट से मुक्त होकर वे लोग, उन्हीं का और जगत् के स्वामी के कार्यों का स्मरण करते हुए, अपने-अपने स्थान को लौट गए।
जगदुः प्रकृतिभ्यस्ते महापुरुषचेष्टितम् । यथान्वशासद् भगवान् तथा चक्रुरतन्द्रिताः
लोगों ने महापुरुष के अद्भुत कार्यों को देखकर आश्चर्य किया और भगवान् के आदेशानुसार वे सब अपने-अपने कर्तव्यों में लग गए।
जरासन्धं घातयित्वा भीमसेनेन केशवः । पार्थाभ्यां संयुतः प्रायात् सहदेवेन पूजितः
जब भीमसेन ने जरासंध का वध किया, तब सहदेव द्वारा पूजित श्रीकृष्ण, कुन्तीपुत्रों के साथ वहाँ से प्रस्थान कर गए।
गत्वा ते खाण्डवप्रस्थं शङ्खान् दध्मुर्जितारयः । हर्षयन्तः स्वसुहृदो दुर्हृदां चासुखावहाः
खाण्डवप्रस्थ पहुँचकर विजयश्री से सम्पन्न वीरों ने शंख बजाए, जिससे उनके मित्रों को हर्ष हुआ और शत्रुओं को दुःख पहुँचा।
तच्छ्रुत्वा प्रीतमनस इन्द्रप्रस्थनिवासिनः । मेनिरे मागधं शान्तं राजा चाप्तमनोरथः
यह सुनकर इन्द्रप्रस्थ के निवासी हर्षित हो गए, उन्होंने समझा कि मगधराज शांत हो गया है और उनके राजा की मनोकामना पूरी हुई है।
अभिवन्द्याथ राजानं भीमार्जुनजनार्दनाः । सर्वमाश्रावयां चक्रुः आत्मना यदनुष्ठितम्
इसके बाद भीम, अर्जुन और जनार्दन ने राजा को प्रणाम किया और जो कुछ उन्होंने किया था, वह सब विस्तार से सुनाया।
निशम्य धर्मराजस्तत् केशवेनानुकम्पितम् । आनन्दाश्रुकलां मुञ्चन् प्रेम्णा नोवाच किञ्चन
यह सुनकर धर्मराज युधिष्ठिर ने श्रीकृष्ण की करुणा को समझा, प्रेम से उनकी आँखों में आनंद के आँसू आ गए और वे कुछ बोल नहीं सके।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां दशमस्कन्धे उत्तरार्धे कृष्णाद्यागमने नाम त्रिसप्ततितमोऽध्यायः
इस प्रकार श्रीमद्भागवत महापुराण के परमहनस्यों के लिए रचित संहिता के दशम स्कंध के उत्तरार्ध में 'कृष्ण आदि का आगमन' नामक तिहत्तरवाँ अध्याय समाप्त हुआ।
राजसूये भगवतोऽग्रपूजनं ततो रुष्टस्य दुर्वदत्तः शिशुपालस्य भगवता वधश्च - श्रीशुक उवाच - ( अनुष्टुप् ) एवं युधिष्ठिरो राजा जरासन्धवधं विभोः । कृष्णस्य चानुभावं तं श्रुत्वा प्रीतस्तमब्रवीत्
श्रीशुकदेव ने कहा— इस प्रकार जब युधिष्ठिर ने भगवान् श्रीकृष्ण के द्वारा जरासंध के वध और उनके अद्भुत कार्यों को सुना, तो वे प्रसन्न होकर उनसे बोले।
श्रीयुधिष्ठिर उवाच - ये स्युस्त्रैलोक्यगुरवः सर्वे लोकमहेश्वराः । वहन्ति दुर्लभं लब्ध्वा शिरसैवानुशासनम्
श्रीयुधिष्ठिर ने कहा— जो तीनों लोकों के गुरु और समस्त प्राणियों के महान् स्वामी हैं, वे भी कठिनाई से प्राप्त वस्तु पाकर भी, सिर झुकाकर आज्ञा का पालन करते हैं।
स भवान् अरविन्दाक्षो दीनानां ईशमानिनाम् । धत्तेऽनुशासनं भूमन् तदत्यन्तविडम्बनम्
हे कमलनयन! आप दुःखी और अपने को स्वामी मानने वालों पर भी शासन करते हैं; हे महापुरुष! यह आपकी लीला अत्यंत अद्भुत है।
न ह्येकस्याद्वितीयस्य ब्रह्मणः परमात्मनः । कर्मभिर्वर्धते तेजो ह्रसते च यथा रवेः
एकमात्र, अद्वितीय, परमात्मा ब्रह्म के तेज में कर्मों से न तो वृद्धि होती है और न ही उसमें कोई कमी आती है, जैसे सूर्य पर कोई प्रभाव नहीं पड़ता।
न वै तेऽजित भक्तानां ममाहमिति माधव । त्वं तवेति च नानाधीः पशूनामिव वैकृती
हे अजेय माधव! आपके भक्तों में 'मेरा' और 'तेरा' का कोई भेद नहीं है; ऐसे भेद तो पशुओं के बीच होने वाले भेद के समान हैं।
श्रीशुक उवाच - इत्युक्त्वा यज्ञिये काले वव्रे युक्तान् स ऋत्विजः । कृष्णानुमोदितः पार्थो ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः
श्रीशुकदेव ने कहा— इस प्रकार कहकर, यज्ञ के उपयुक्त समय पर, अर्जुन ने श्रीकृष्ण की अनुमति से वेदों के ज्ञाता योग्य ब्राह्मणों को ऋत्विज के रूप में चुना।
द्वैपायनो भरद्वाजः सुमन्तुर्गोतमोऽसितः । वसिष्ठश्च्यवनः कण्वो मैत्रेयः कवषस्त्रितः
वेदव्यास, भरद्वाज, सुमन्तु, गौतम, असित, वसिष्ठ, च्यवन, कण्व, मैत्रेय, कवष और त्रित—
विश्वामित्रो वामदेवः सुमतिर्जैमिनिः क्रतुः । पैलः पराशरो गर्गो वैशम्पायन एव च
विश्वामित्र, वामदेव, सुमति, जैमिनि, क्रतु, पैल, पराशर, गर्ग और वैशम्पायन—
अथर्वा कश्यपो धौम्यो रामो भार्गव आसुरिः । वीतिहोत्रो मधुच्छन्दा वीरसेनोऽकृतव्रणः
अथर्वा, कश्यप, धौम्य, भृगुवंशी राम, आसुरी, वीटिहोत्र, मधुच्छंदा, वीरसेन और अकृतव्रण।
उपहूतास्तथा चान्ये द्रोणभीष्मकृपादयः । धृतराष्ट्रः सहसुतो विदुरश्च महामतिः
अन्य लोगों को भी बुलाया गया, जैसे द्रोण, भीष्म, कृप और अन्य; धृतराष्ट्र अपने पुत्रों के साथ आए, और विदुर, जो अत्यंत बुद्धिमान थे, भी उपस्थित हुए।
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा यज्ञदिदृक्षवः । तत्रेयुः सर्वराजानो राज्ञां प्रकृतयो नृप
ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य और शूद्र — सभी यज्ञ देखने की इच्छा से वहाँ आए, और सभी राजा तथा उनके प्रजा भी वहाँ पहुँचे, हे राजन्।
ततस्ते देवयजनं ब्राह्मणाः स्वर्णलाङ्गलैः । कृष्ट्वा तत्र यथाम्नायं दीक्षयां चक्रिरे नृपम्
फिर ब्राह्मणों ने सोने के हल से परंपरा के अनुसार यज्ञ स्थल तैयार किया और राजा का विधिपूर्वक दीक्षा संस्कार किया।
हैमाः किलोपकरणा वरुणस्य यथा पुरा । इन्द्रादयो लोकपाला विरिञ्चिभवसंयुताः
यज्ञ के सभी उपकरण सोने के बने थे, जैसे पहले वरुण के लिए बनाए जाते थे; इन्द्र आदि सभी लोकपाल, ब्रह्मा और शिव के साथ वहाँ उपस्थित थे।
सगणाः सिद्धगन्धर्वा विद्याधरमहोरगाः । मुनयो यक्षरक्षांसि खगकिन्नरचारणाः
अपने-अपने गणों के साथ सिद्ध, गंधर्व, विद्याधर, महान नाग, ऋषि, यक्ष, राक्षस, पक्षी, किन्नर और चारण भी वहाँ आए।
राजानश्च समाहूता राजपत्न्यश्च सर्वशः । राजसूयं समीयुः स्म राज्ञः पाण्डुसुतस्य वै
राजाओं को और उनकी सभी रानियों को बुलाया गया, और वे सब पाण्डु के पुत्र के राजसूय यज्ञ में सम्मिलित हुए।
मेनिरे कृष्णभक्तस्य सूपपन्नमविस्मिताः । अयाजयन् महाराजं याजका देववर्चसः । राजसूयेन विधिवत् प्रचेतसमिवामराः
वे सब आश्चर्यचकित होकर सोचने लगे कि कृष्ण के भक्त को यह सम्मान मिलना उचित है; दिव्य तेज वाले पुरोहितों ने उस महान राजा का राजसूय यज्ञ विधिपूर्वक संपन्न किया, जैसे देवताओं ने प्रचेतस के लिए किया था।