શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નિમિત્તાન્યત્યરિષ્ટાનિ કાલે તુ અનુગતે નૃણામ્ । લોભાદિ અધર્મપ્રકૃતિં દૃષ્ટ્વોવાચાનુજં નૃપઃ

જ્યારે લોકોમાં આવા ભયાનક અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા અને લોભ સહિત અધર્મ વધતો ગયો, ત્યારે રાજાએ પોતાના નાના ભાઈને કહ્યું.

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । સમ્પ્રેષિતો દ્વારકાયાં જિષ્ણુર્બન્ધુ દિદૃક્ષયા । જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: અર્જુનને દ્વારકા મોકલ્યો હતો, પોતાના સગા-સંબંધીઓને જોવા અને પુણ્યશ્લોક શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે.

ગતાઃ સપ્તાધુના માસા ભીમસેન તવાનુજઃ । નાયાતિ કસ્ય વા હેતોઃ નાહં વેદેદમઞ્જસા

હવે સાત મહિના વીતી ગયા છે અને તારો નાના ભાઈ ભીમસેન હજુ આવ્યો નથી; એ શા માટે, એ તો મને બિલકુલ ખબર નથી.

અપિ દેવર્ષિણાઽઽદિષ્ટઃ સ કાલોઽયમુપસ્થિતઃ । યદાઽઽત્મનોઽઙ્‌ગમાક્રીડં ભગવાન્ ઉત્સિસૃક્ષતિ

શું દેવર્ષિએ જે સમય જણાવ્યો હતો, એ હવે આવી ગયો છે? શું ભગવાન પોતાનો ધરતી પરનો લીલા-વિહાર છોડવાનો ઈરાદો રાખે છે?

યસ્માન્નઃ સમ્પદો રાજ્યં દારાઃ પ્રાણાઃ કુલં પ્રજાઃ । આસન્ સપત્નવિજયો લોકાશ્ચ યદનુગ્રહાત્

કારણ કે, તેમના કૃપાથી જ અમને ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજા, દુશ્મનો પર વિજય અને પણ લોકલોકાંતરની પ્રાપ્તિ થઈ.

પશ્યોત્પાતાન્ નરવ્યાઘ્ર દિવ્યાન્ ભૌમાન્ સદૈહિકાન્ । દારુણાન્શંસતોઽદૂરાદ્ ભયં નો બુદ્ધિમોહનમ્

હે પુરુષશાર્દૂલ, આ ભયાનક અને અશુભ સંકેતો જુઓ—દિવ્ય, ભૂમિ પર અને શરીરમાં—જે નજીકમાં જ દેખાય છે અને અમને ભય અને ગભરાટથી ભર દે છે.

ઊર્વક્ષિબાહવો મહ્યં સ્ફુરન્ત્યઙ્‌ગ પુનઃ પુનઃ । વેપથુશ્ચાપિ હૃદયે આરાત્ દાસ્યન્તિ વિપ્રિયમ્

મારા જાંઘ, આંખો અને હાથ વારંવાર ધ્રૂજી રહ્યા છે, અને હૃદય પણ અસ્થિર છે; ચોક્કસ કંઈક અશુભ બનવાનું છે.

શિવૈષોદ્યન્તં આદિત્યં અભિરૌતિ અનલાનના । મામઙ્‌ગ સારમેયોઽયં અભિરેભત્યભીરુવત્

આ અગ્નિ જેવી મોઢાવાળી શિયાળ ઊગતા સૂર્યને જોઈને ચીસો પાડે છે; અને હે પ્રિય, આ કૂતરો પણ ડરી ગયેલા માણસ જેવો મારી સામે રડતો છે.

શસ્તાઃ કુર્વન્તિ માં સવ્યં દક્ષિણં પશવોઽપરે । વાહાંશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્ર લક્ષયે રુદતો મમ

પશુઓ મારી ડાબી અને જમણી બાજુએ ફરે છે, અને હે પુરુષશાર્દૂલ, મારા ઘોડા પણ રડતા દેખાય છે.

મૃત્યુદૂતઃ કપોતોઽયં ઉલૂકઃ કમ્પયન્ મનઃ । પ્રત્યુલૂકશ્ચ કુહ્વાનૈઃ અનિદ્રૌ શૂન્યમિચ્છતઃ

આ કબૂતર, મૃત્યુનો સંદેશો લઈને આવ્યું છે, અને ઘુવડ મારા મનને ગભરાવી દે છે; રાત્રે બોલતો ઘુવડ પણ ઉંઘ હરામ કરે છે અને ખાલીપો જણાય છે.

ધૂમ્રા દિશઃ પરિધયઃ કમ્પતે ભૂઃ સહાદ્રિભિઃ । નિર્ઘાતશ્ચ મહાંસ્તાત સાકં ચ સ્તનયિત્નુભિઃ

દિશાઓ ધૂમ્રથી ભરાઈ ગઈ છે, પહાડો સાથે ધરતી પણ ધ્રૂજી રહી છે, અને હે પ્રિય, વીજળી સાથે ભયાનક ગર્જના થાય છે.

વાયુર્વાતિ ખરસ્પર્શો રજસા વિસૃજંસ્તમઃ । અસૃગ્ વર્ષન્તિ જલદા બીભત્સં ઇવ સર્વતઃ

પવન કઠોર રીતે ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાવે છે; વાદળો બધે લોહી વરસાવે છે, બધું જ ભયાનક લાગે છે.

સૂર્યં હતપ્રભં પશ્ય ગ્રહમર્દં મિથો દિવિ । સસઙ્‌કુલૈર્ભૂતગણૈઃ જ્વલિતે ઇવ રોદસી

સૂર્યની કાંતિ ઓછી થઈ ગઈ છે, આકાશમાં ગ્રહો અથડાઈ રહ્યા છે, અને આકાશ અજાણ્યા જીવોથી ભરાઈને અગ્નિ જેવી જ્વાળાથી ધધકે છે.

નદ્યો નદાશ્ચ ક્ષુભિતાઃ સરાંસિ ચ મનાંસિ ચ । ન જ્વલત્યગ્નિરાજ્યેન કાલોઽયં કિં વિધાસ્યતિ

નદીઓ અને નાળાઓ ઉફાન પર છે, સરોવર અને લોકોના મન પણ અશાંત છે. ઘીમાં આગ સળગતી નથી. આ સમય શું લાવશે?

ન પિબન્તિ સ્તનં વત્સા ન દુહ્યન્તિ ચ માતરઃ । રુદન્ત્યશ્રુમુખા ગાવો ન હૃષ્યન્તિ ઋષભા વ્રજે

વાછરડા માતાના સ્તનનું દૂધ પીતા નથી, ગાયો દૂધ આપતી નથી; ગાયોની આંખોમાંથી આંસુ વહે છે અને વાછરડા રડતા રહે છે, વાછરડાઓના ટોળામાં ખુશી નથી.

દૈવતાનિ રુદન્તીવ સ્વિદ્યન્તિ હ્યુચ્ચલન્તિ ચ । ઇમે જનપદા ગ્રામાઃ પુરોદ્યાનાકરાશ્રમાઃ । ભ્રષ્ટશ્રિયો નિરાનન્દાઃ કિમઘં દર્શયન્તિ નઃ

દેવતાઓ જાણે રડે છે, પસીના પાડી રહ્યા છે અને કાંપે છે; ગામો, શહેરો, બગીચા, તળાવ અને આશ્રમો બધાએ પોતાનું તેજ અને આનંદ ગુમાવી દીધું છે. આ બધું કઈ દુઃખદ ઘટના સૂચવે છે?

મન્ય એતૈર્મહોત્પાતૈઃ નૂનં ભગવતઃ પદૈઃ । અનન્યપુરુષશ્રીભિઃ હીના ભૂર્હતસૌભગા

મને લાગે છે કે આ મોટા અપશકુનોથી, નિશ્ચિતપણે પૃથ્વી ભગવાનના ચરણો અને તેમના અનન્ય ભાગ્યશાળી ભક્તો વિના રહી ગઈ છે અને તેનો સૌભાગ્ય ખોવાઈ ગયું છે.

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય દૃષ્ટારિષ્ટેન ચેતસા । રાજ્ઞઃ પ્રત્યાગમદ્ બ્રહ્મન્ યદુપુર્યાઃ કપિધ્વજઃ

જ્યારે રાજા આ બધાં અશુભ સંકેતો જોઈને ચિંતામાં પડેલા હતા, ત્યારે યદુપુરથી વાનરધ્વજ પરત આવ્યા.

તં પાદયોઃ નિપતિતં અયથાપૂર્વમાતુરમ્ । અધોવદનં અબ્બિન્દૂન્ સૃજન્તં નયનાબ્જયોઃ

તેણે જોયું કે એ વ્યક્તિ તેના પગે પડેલો છે, પહેલા ક્યારેય નહોતો એવો દુઃખી છે, માથું નીચે છે અને આંખોમાંથી આંસુ ટપકાવે છે.

વિલોક્ય ઉદ્વિગ્નહૃદયો વિચ્છાયં અનુજં નૃપઃ । પૃચ્છતિ સ્મ સુહૃત્ મધ્યે સંસ્મરન્ નારદેરિતમ્

ભાઈને ચિંતિત હૃદય અને બદલાયેલા ચહેરા સાથે જોઈને, રાજાએ મિત્રોની વચ્ચે, નારદના શબ્દો યાદ કરીને, તેને પૂછ્યું.

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । કચ્ચિદાનર્તપુર્યાં નઃ સ્વજનાઃ સુખમાસતે । મધુભોજદશાર્હાર્હ સાત્વતાન્ધકવૃષ્ણયઃ

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: શું આપણાં અનર્તપુરના સગાં સુખથી છે? મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને વૃષ્ણિ બધાં સારામાં છે?

શૂરો માતામહઃ કચ્ચિત્ સ્વસ્ત્યાસ્તે વાથ મારિષઃ । માતુલઃ સાનુજઃ કચ્ચિત્ કુશલ્યાનકદુન્દુભિઃ

શું આપણાં નાનાના શૂર અને તેમની પત્ની સુખી છે? શું આપણાં મામા અનકદુંદુભિ અને તેમના નાના ભાઈઓ સુખી છે?

સપ્ત સ્વસારસ્તત્પત્ન્યો માતુલાન્યઃ સહાત્મજાઃ । આસતે સસ્નુષાઃ ક્ષેમં દેવકીપ્રમુખાઃ સ્વયમ્

સાત બહેનો, તેમના પતિઓ, બીજા મામા અને તેમના દીકરા, અને તેમની વહુઓ, દેવકી સહિત, બધા સુખી છે?

કચ્ચિત્ રાજાઽઽહુકો જીવતિ અસત્પુત્રોઽસ્ય ચાનુજઃ । હૃદીકઃ સસુતોઽક્રૂરો જયન્તગદસારણાઃ

શું રાજા આહુક જીવિત છે અને તેનો દુષ્ટ પુત્ર તથા તેનો નાના ભાઈ પણ? હૃદિક, તેનો દીકરો, અક્રૂર, જયંત, ગદ અને સારણ—all સુખી છે?

આસતે કુશલં કચ્ચિત્ યે ચ શત્રુજિદાદયઃ । કચ્ચિદાસ્તે સુખં રામો ભગવાન્ સાત્વતાં પ્રભુઃ

શત્રુજિત અને બીજા બધા સુખી છે? સાત્વતોના પ્રભુ, ભગવાન રામ પણ સુખથી છે?

પ્રદ્યુમ્નઃ સર્વવૃષ્ણીનાં સુખમાસ્તે મહારથઃ । ગમ્ભીરરયોઽનિરુદ્ધો વર્ધતે ભગવાનુત

વૃષ્ણિઓમાં મહાન રથવીર પ્રદ્યુમ્ન સુખી છે? અને ગંભીર મનવાળો અનિરુદ્ધ, ભગવાન, વધતો જાય છે?

સુષેણશ્ચારુદેષ્ણશ્ચ સામ્બો જામ્બવતીસુતઃ । અન્યે ચ કાર્ષ્ણિપ્રવરાઃ સપુત્રા ઋષભાદયઃ

સુશેણ, ચારુદેશન, જાંબવતીનો દીકરો સામ્બ અને બીજા કાર્ષ્ણિ વંશના શ્રેષ્ઠ, તેમના પુત્રો સહિત, ઋષભ વગેરે, બધા સુખી છે?

તથૈવાનુચરાઃ શૌરેઃ શ્રુતદેવોદ્ધવાદયઃ । સુનન્દનન્દશીર્ષણ્યા યે ચાન્યે સાત્વતર્ષભાઃ

એ જ રીતે, શૌરીના અનુયાયી શ્રુતદેવ, ઉદ્ધવ, સુનંદ, નંદ, શીર્ષણ્ય અને બીજા સાત્વત શ્રેષ્ઠ પણ સુખી છે?

અપિ સ્વસ્ત્યાસતે સર્વે રામકૃષ્ણ ભુજાશ્રયાઃ । અપિ સ્મરન્તિ કુશલં અસ્માકં બદ્ધસૌહૃદાઃ

રામ અને કૃષ્ણના આશ્રયમાં રહેનારા બધા સુખી છે? જે આપણાં સાથે દોસ્તીથી બંધાયેલા છે, શું તેઓ આપણું સુખ યાદ કરે છે?