શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

દૃષ્ટ્વા ત્વરેણ નિજધોરણતોઽવતીર્ય પૃથ્વ્યાં વપુઃ કનકદણ્ડમિવાભિપાત્ય । સ્પૃષ્ટ્વા ચતુર્મુકુટ કોટિભિરઙ્‌ઘ્રિયુગ્મં નત્વા મુદશ્રુસુજલૈઃ અકૃતાભિષેકમ્

એને જોઈ, બ્રહ્મા તરત જ પોતાના વાહન પરથી નીચે ઉતર્યા, પૃથ્વી પર સુવર્ણ દંડ પાડી દેવા જેવું નમન કર્યું, ચાર મસ્તકના મુકુટથી ભગવાનના બંને પગ સ્પર્શ્યા અને આનંદના આશુથી અભિષેક કર્યો.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઉત્થાયોત્થાય કૃષ્ણસ્ય ચિરસ્ય પાદયોઃ પતન્ । આસ્તે મહિત્વં પ્રાગ્દૃષ્ટં સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ પુનઃ

બ્રહ્મા વારંવાર ઊભા થઈ, લાંબા સમય પછી કૃષ્ણના પગે પડ્યા, અને પહેલાં જોયેલી મહિમા વારંવાર યાદ કરીને બેઠા.

( વંશસ્થા ) શનૈરથોત્થાય વિમૃજ્ય લોચને મુકુન્દમુદ્વીક્ષ્ય વિનમ્રકન્ધરઃ । કૃતાઞ્જલિઃ પ્રશ્રયવાન્સમાહિતઃ સવેપથુર્ગદ્ગદયૈલતેલયા

પછી ધીમે ધીમે ઊભા થઈ, આંખો પુંછતાં, નમ્રતાથી ગળું ઝુકાવ્યું અને મુકુન્દને જોયા. હાથ જોડીને, વિનમ્ર અને સ્થિર મનથી, તેઓ ધ્રૂજતા અને આંસુભર્યા અવાજે બોલ્યા.

સૂત ઉવાચ । સમ્પ્રસ્થિતે દ્વારકાયાં જિષ્ણૌ બન્ધુદિદૃક્ષયા । જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્

સૂતજી બોલ્યા: જ્યારે અર્જુન પોતાના સગા-સંબંધીઓને જોવા અને પુણ્યશ્લોક શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે દ્વારકા ગયો હતો,

વ્યતીતાઃ કતિચિન્માસાઃ તદા નાયાત્ તતોઽર્જુનઃ । દદર્શ ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ કુરૂદ્વહઃ

કેટલાક મહિના વીતી ગયા, છતાં અર્જુન પાછો આવ્યો નહીં; ત્યારે, હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, ભયાનક અને અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા.

કાલસ્ય ચ ગતિં રૌદ્રાં વિપર્યસ્તર્તુધર્મિણઃ । પાપીયસીં નૃણાં વાર્તાં ક્રોધલોભાનૃતાત્મનામ્

તેણે સમયની ભયાનક ગતિ, કુદરતી વ્યવસ્થાનો ઉલટફેર અને લોકોમાં ક્રોધ, લોભ અને અસત્યથી ભરેલી ખરાબ વૃત્તિઓ વધતી જોઈ.

જિહ્મપ્રાયં વ્યવહૃતં શાઠ્યમિશ્રં ચ સૌહૃદમ્ । પિતૃમાતૃસુહૃદ્ભ્રાતૃ દમ્પતીનાં ચ કલ્કનમ્

લોકોના વ્યવહારો મોટાભાગે વાંકા અને દગાખોર બન્યા, મિત્રતા પણ કપટથી ભરાઈ ગઈ, અને પિતા-માતા, મિત્રો, ભાઈઓ તથા પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા વધ્યા.

નિમિત્તાન્યત્યરિષ્ટાનિ કાલે તુ અનુગતે નૃણામ્ । લોભાદિ અધર્મપ્રકૃતિં દૃષ્ટ્વોવાચાનુજં નૃપઃ

જ્યારે લોકોમાં આવા ભયાનક અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા અને લોભ સહિત અધર્મ વધતો ગયો, ત્યારે રાજાએ પોતાના નાના ભાઈને કહ્યું.

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । સમ્પ્રેષિતો દ્વારકાયાં જિષ્ણુર્બન્ધુ દિદૃક્ષયા । જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: અર્જુનને દ્વારકા મોકલ્યો હતો, પોતાના સગા-સંબંધીઓને જોવા અને પુણ્યશ્લોક શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે.

ગતાઃ સપ્તાધુના માસા ભીમસેન તવાનુજઃ । નાયાતિ કસ્ય વા હેતોઃ નાહં વેદેદમઞ્જસા

હવે સાત મહિના વીતી ગયા છે અને તારો નાના ભાઈ ભીમસેન હજુ આવ્યો નથી; એ શા માટે, એ તો મને બિલકુલ ખબર નથી.

અપિ દેવર્ષિણાઽઽદિષ્ટઃ સ કાલોઽયમુપસ્થિતઃ । યદાઽઽત્મનોઽઙ્‌ગમાક્રીડં ભગવાન્ ઉત્સિસૃક્ષતિ

શું દેવર્ષિએ જે સમય જણાવ્યો હતો, એ હવે આવી ગયો છે? શું ભગવાન પોતાનો ધરતી પરનો લીલા-વિહાર છોડવાનો ઈરાદો રાખે છે?

યસ્માન્નઃ સમ્પદો રાજ્યં દારાઃ પ્રાણાઃ કુલં પ્રજાઃ । આસન્ સપત્નવિજયો લોકાશ્ચ યદનુગ્રહાત્

કારણ કે, તેમના કૃપાથી જ અમને ધન, રાજ્ય, પત્નીઓ, જીવન, કુટુંબ, પ્રજા, દુશ્મનો પર વિજય અને પણ લોકલોકાંતરની પ્રાપ્તિ થઈ.

પશ્યોત્પાતાન્ નરવ્યાઘ્ર દિવ્યાન્ ભૌમાન્ સદૈહિકાન્ । દારુણાન્શંસતોઽદૂરાદ્ ભયં નો બુદ્ધિમોહનમ્

હે પુરુષશાર્દૂલ, આ ભયાનક અને અશુભ સંકેતો જુઓ—દિવ્ય, ભૂમિ પર અને શરીરમાં—જે નજીકમાં જ દેખાય છે અને અમને ભય અને ગભરાટથી ભર દે છે.

ઊર્વક્ષિબાહવો મહ્યં સ્ફુરન્ત્યઙ્‌ગ પુનઃ પુનઃ । વેપથુશ્ચાપિ હૃદયે આરાત્ દાસ્યન્તિ વિપ્રિયમ્

મારા જાંઘ, આંખો અને હાથ વારંવાર ધ્રૂજી રહ્યા છે, અને હૃદય પણ અસ્થિર છે; ચોક્કસ કંઈક અશુભ બનવાનું છે.

શિવૈષોદ્યન્તં આદિત્યં અભિરૌતિ અનલાનના । મામઙ્‌ગ સારમેયોઽયં અભિરેભત્યભીરુવત્

આ અગ્નિ જેવી મોઢાવાળી શિયાળ ઊગતા સૂર્યને જોઈને ચીસો પાડે છે; અને હે પ્રિય, આ કૂતરો પણ ડરી ગયેલા માણસ જેવો મારી સામે રડતો છે.

શસ્તાઃ કુર્વન્તિ માં સવ્યં દક્ષિણં પશવોઽપરે । વાહાંશ્ચ પુરુષવ્યાઘ્ર લક્ષયે રુદતો મમ

પશુઓ મારી ડાબી અને જમણી બાજુએ ફરે છે, અને હે પુરુષશાર્દૂલ, મારા ઘોડા પણ રડતા દેખાય છે.

મૃત્યુદૂતઃ કપોતોઽયં ઉલૂકઃ કમ્પયન્ મનઃ । પ્રત્યુલૂકશ્ચ કુહ્વાનૈઃ અનિદ્રૌ શૂન્યમિચ્છતઃ

આ કબૂતર, મૃત્યુનો સંદેશો લઈને આવ્યું છે, અને ઘુવડ મારા મનને ગભરાવી દે છે; રાત્રે બોલતો ઘુવડ પણ ઉંઘ હરામ કરે છે અને ખાલીપો જણાય છે.

ધૂમ્રા દિશઃ પરિધયઃ કમ્પતે ભૂઃ સહાદ્રિભિઃ । નિર્ઘાતશ્ચ મહાંસ્તાત સાકં ચ સ્તનયિત્નુભિઃ

દિશાઓ ધૂમ્રથી ભરાઈ ગઈ છે, પહાડો સાથે ધરતી પણ ધ્રૂજી રહી છે, અને હે પ્રિય, વીજળી સાથે ભયાનક ગર્જના થાય છે.

વાયુર્વાતિ ખરસ્પર્શો રજસા વિસૃજંસ્તમઃ । અસૃગ્ વર્ષન્તિ જલદા બીભત્સં ઇવ સર્વતઃ

પવન કઠોર રીતે ફૂંકાય છે, ધૂળ અને અંધકાર ફેલાવે છે; વાદળો બધે લોહી વરસાવે છે, બધું જ ભયાનક લાગે છે.

સૂર્યં હતપ્રભં પશ્ય ગ્રહમર્દં મિથો દિવિ । સસઙ્‌કુલૈર્ભૂતગણૈઃ જ્વલિતે ઇવ રોદસી

સૂર્યની કાંતિ ઓછી થઈ ગઈ છે, આકાશમાં ગ્રહો અથડાઈ રહ્યા છે, અને આકાશ અજાણ્યા જીવોથી ભરાઈને અગ્નિ જેવી જ્વાળાથી ધધકે છે.

નદ્યો નદાશ્ચ ક્ષુભિતાઃ સરાંસિ ચ મનાંસિ ચ । ન જ્વલત્યગ્નિરાજ્યેન કાલોઽયં કિં વિધાસ્યતિ

નદીઓ અને નાળાઓ ઉફાન પર છે, સરોવર અને લોકોના મન પણ અશાંત છે. ઘીમાં આગ સળગતી નથી. આ સમય શું લાવશે?

ન પિબન્તિ સ્તનં વત્સા ન દુહ્યન્તિ ચ માતરઃ । રુદન્ત્યશ્રુમુખા ગાવો ન હૃષ્યન્તિ ઋષભા વ્રજે

વાછરડા માતાના સ્તનનું દૂધ પીતા નથી, ગાયો દૂધ આપતી નથી; ગાયોની આંખોમાંથી આંસુ વહે છે અને વાછરડા રડતા રહે છે, વાછરડાઓના ટોળામાં ખુશી નથી.

દૈવતાનિ રુદન્તીવ સ્વિદ્યન્તિ હ્યુચ્ચલન્તિ ચ । ઇમે જનપદા ગ્રામાઃ પુરોદ્યાનાકરાશ્રમાઃ । ભ્રષ્ટશ્રિયો નિરાનન્દાઃ કિમઘં દર્શયન્તિ નઃ

દેવતાઓ જાણે રડે છે, પસીના પાડી રહ્યા છે અને કાંપે છે; ગામો, શહેરો, બગીચા, તળાવ અને આશ્રમો બધાએ પોતાનું તેજ અને આનંદ ગુમાવી દીધું છે. આ બધું કઈ દુઃખદ ઘટના સૂચવે છે?

મન્ય એતૈર્મહોત્પાતૈઃ નૂનં ભગવતઃ પદૈઃ । અનન્યપુરુષશ્રીભિઃ હીના ભૂર્હતસૌભગા

મને લાગે છે કે આ મોટા અપશકુનોથી, નિશ્ચિતપણે પૃથ્વી ભગવાનના ચરણો અને તેમના અનન્ય ભાગ્યશાળી ભક્તો વિના રહી ગઈ છે અને તેનો સૌભાગ્ય ખોવાઈ ગયું છે.

ઇતિ ચિન્તયતસ્તસ્ય દૃષ્ટારિષ્ટેન ચેતસા । રાજ્ઞઃ પ્રત્યાગમદ્ બ્રહ્મન્ યદુપુર્યાઃ કપિધ્વજઃ

જ્યારે રાજા આ બધાં અશુભ સંકેતો જોઈને ચિંતામાં પડેલા હતા, ત્યારે યદુપુરથી વાનરધ્વજ પરત આવ્યા.

તં પાદયોઃ નિપતિતં અયથાપૂર્વમાતુરમ્ । અધોવદનં અબ્બિન્દૂન્ સૃજન્તં નયનાબ્જયોઃ

તેણે જોયું કે એ વ્યક્તિ તેના પગે પડેલો છે, પહેલા ક્યારેય નહોતો એવો દુઃખી છે, માથું નીચે છે અને આંખોમાંથી આંસુ ટપકાવે છે.

વિલોક્ય ઉદ્વિગ્નહૃદયો વિચ્છાયં અનુજં નૃપઃ । પૃચ્છતિ સ્મ સુહૃત્ મધ્યે સંસ્મરન્ નારદેરિતમ્

ભાઈને ચિંતિત હૃદય અને બદલાયેલા ચહેરા સાથે જોઈને, રાજાએ મિત્રોની વચ્ચે, નારદના શબ્દો યાદ કરીને, તેને પૂછ્યું.

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । કચ્ચિદાનર્તપુર્યાં નઃ સ્વજનાઃ સુખમાસતે । મધુભોજદશાર્હાર્હ સાત્વતાન્ધકવૃષ્ણયઃ

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: શું આપણાં અનર્તપુરના સગાં સુખથી છે? મધુ, ભોજ, દશાર્હ, આહુક, સાત્વત, અંધક અને વૃષ્ણિ બધાં સારામાં છે?

શૂરો માતામહઃ કચ્ચિત્ સ્વસ્ત્યાસ્તે વાથ મારિષઃ । માતુલઃ સાનુજઃ કચ્ચિત્ કુશલ્યાનકદુન્દુભિઃ

શું આપણાં નાનાના શૂર અને તેમની પત્ની સુખી છે? શું આપણાં મામા અનકદુંદુભિ અને તેમના નાના ભાઈઓ સુખી છે?