શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યન્મન્યસે ધ્રુવં લોકં અધ્રુવં વા ન ચોભયમ્ । સર્વથા ન હિ શોચ્યાસ્તે સ્નેહાત્ અન્યત્ર મોહજાત્

તમે જે દુનિયાને ચિરંજીવ કે ક્ષણભંગુર માનો છો, એ સાચું નથી; કોઈ પણ રીતે એ માટે શોક કરવો યોગ્ય નથી, માત્ર મોહથી થયેલો સ્નેહ જ એ દુઃખ આપે છે.

તસ્માજ્જહ્યઙ્‌ગ વૈક્લવ્યં અજ્ઞાનકૃતમાત્મનઃ । કથં ત્વનાથાઃ કૃપણા વર્તેરંસ્તે ચ માં વિના

એથી, હે પ્રિય, અજ્ઞાનથી થયેલી મનની નબળાઈ છોડો. એ બેચારા અને દુઃખી લોકો મારા વગર કેમ જીવશે?

કાલકર્મ ગુણાધીનો દેહોઽયં પાઞ્ચભૌતિકઃ । કથમન્યાંસ્તુ ગોપાયેત્ સર્પગ્રસ્તો યથા પરમ્

આ શરીર પાંચ તત્વોથી બનેલું છે અને સમય, કર્મ અને ગુણોના વશમાં છે. જેમ સાપે પકડેલો બીજાને બચાવી શકતો નથી, તેમ કોઈ બીજાનું રક્ષણ કરી શકતો નથી.

અહસ્તાનિ સહસ્તાનાં અપદાનિ ચતુષ્પદામ્ । ફલ્ગૂનિ તત્ર મહતાં જીવો જીવસ્ય જીવનમ્

જેમ હાથ વગરના જીવ હાથવાળાને ખોરાક બને છે, પગ વગરના ચાર પગવાળાને, તેમ નબળા હંમેશા શક્તિશાળીનો આહાર બને છે—જીવ પર જીવ જીવતો રહે છે.

તદિદં ભગવાન્ રાજન્ એક આત્માત્મનાં સ્વદૃક્ । અન્તરોઽનન્તરો ભાતિ પશ્ય તં માયયોરુધા

રાજા, એ પરમેશ્વર સર્વ જીવોમાં એક છે અને પોતે પોતાને ઓળખે છે. એ અંદર અને બહાર બધે જ છે. એના માયાના પ્રભાવે દેખાય છે, એને જોઈ લો.

સોઽયમદ્ય મહારાજ ભગવાન્ ભૂતભાવનઃ । કાલરૂપોઽવતીર્ણોઽસ્યાં અભાવાય સુરદ્વિષામ્

મહારાજ, એ જ પરમેશ્વર, જે સર્વ જીવોના સર્જનહાર અને પોષક છે, આજે સમયરૂપે અવતરીને દેવોના દુશ્મનોના વિનાશ માટે આવ્યો છે.

નિષ્પાદિતં દેવકૃત્યં અવશેષં પ્રતીક્ષતે । તાવદ્ યૂયં અવેક્ષધ્વં ભવેદ્ યાવદિહેશ્વરઃ

દેવકાર્ય પૂરું થઈ ગયું છે; હવે જે બાકી છે એની રાહ જોઈ રહ્યો છે. ત્યાં સુધી, જયાં સુધી ભગવાન અહીં છે, તમે સૌ નિહાળો.

ધૃતરાષ્ટ્રઃ સહ ભ્રાત્રા ગાન્ધાર્યા ચ સ્વભાર્યયા । દક્ષિણેન હિમવત ઋષીણાં આશ્રમં ગતઃ

ધૃતરાષ્ટ્રે પોતાના ભાઈ અને પત્ની ગાંધારી સાથે, પોતાની પત્નીને લઈને, હિમાલયના દક્ષિણ ભાગે ઋષિઓના આશ્રમમાં ગયા છે.

સ્રોતોભિઃ સપ્તભિર્યા વૈ સ્વર્ધુની સપ્તધા વ્યધાત્ । સપ્તાનાં પ્રીતયે નાના સપ્તસ્રોતઃ પ્રચક્ષતે

સ્વર્ગથી આવેલી ગંગા નદીએ સાત નાળાઓથી પોતે સાત ભાગે વહેવા લાગી, સાત ઋષિઓના આનંદ માટે. તેથી એને સાત પ્રવાહવાળી નદી કહે છે.

સ્નાત્વાનુસવનં તસ્મિન્ હુત્વા ચાગ્નીન્યથાવિધિ । અબ્ભક્ષ ઉપશાન્તાત્મા સ આસ્તે વિગતૈષણઃ

ત્યાં, યોગ્ય સમયે સ્નાન કરીને અને વિધિ પ્રમાણે અગ્નિમાં હવન કરીને, એ માત્ર પાણી પીધે છે, મન શાંત છે અને તમામ ઇચ્છાઓથી મુક્ત છે.

જિતાસનો જિતશ્વાસઃ પ્રત્યાહૃતષડિન્દ્રિયઃ । હરિભાવનયા ધ્વસ્તઃ અજઃસત્ત્વતમોમલઃ

જેને આસન અને શ્વાસ પર વિજય મેળવ્યો છે, છ ઇન્દ્રિયોને પાછી ખેંચી લીધી છે, અને હરિનું ધ્યાન કરીને રાગ-અજ્ઞાનનો મલ નાશ કર્યો છે, એ હવે શુદ્ધ સત્વગુણમાં સ્થિર થયો છે.

વિજ્ઞાનાત્મનિ સંયોજ્ય ક્ષેત્રજ્ઞે પ્રવિલાપ્ય તમ્ । બ્રહ્મણ્યાત્માનમાધારે ઘટામ્બરમિવામ્બરે

જ્ઞાનમાં મનને એકરૂપ કરીને, ક્ષેત્રજ્ઞને આત્મામાં વિલીન કરી, અને આત્માને બ્રહ્મમાં સ્થિર કરીને, જેમ માટલાનું આકાશ આકાશમાં ભળી જાય છે, તેમ એ સ્થિર રહ્યો છે.

ધ્વસ્તમાયાગુણોદર્કો નિરુદ્ધકરણાશયઃ । નિવર્તિતાખિલાહાર આસ્તે સ્થાણુરિવાચલઃ । તસ્યાન્તરાયો મૈવાભૂઃ સન્ન્યસ્તાખિલકર્મણઃ

માયાના ગુણો અને અવશેષ નાશ પામ્યા છે, ઇન્દ્રિયો અને મન રોકાયા છે, સર્વ પ્રકારના ભોજન છોડી દીધા છે, એ હવે સ્થિર સ્તંભ જેવો અડગ છે. એણે સર્વ કર્મ ત્યાગ્યા છે, એના માર્ગમાં કોઈ અવરોધ ન આવે.

સ વા અદ્યતનાદ્ રાજન્ પરતઃ પઞ્ચમેઽહનિ । કલેવરં હાસ્યતિ સ્વં તચ્ચ ભસ્મીભવિષ્યતિ

રાજા, આજેથી પાંચમા દિવસે એ પોતાનું શરીર ત્યજી દેશે અને એ શરીર રાખમાં ફેરવાઈ જશે.

દહ્યમાનેઽગ્નિભિર્દેહે પત્યુઃ પત્ની સહોટજે । બહિઃ સ્થિતા પતિં સાધ્વી તમગ્નિમનુ વેક્ષ્યતિ

પતિનું શરીર અગ્નિમાં દહાય છે ત્યારે, એની પતિવ્રતા પત્ની ભાઈ સાથે બહાર ઊભી રહી, પતિને અગ્નિમાં જતા જોઈ રહી છે.

વિદુરસ્તુ તદાશ્ચર્યં નિશામ્ય કુરુનન્દન । હર્ષશોકયુતસ્તસ્માદ્ ગન્તા તીર્થનિષેવકઃ

કુરુવંશજ, આ આશ્ચર્યજનક વાત સાંભળી, વિદુર આનંદ અને દુઃખથી ભરાઈ, ત્યાંથી તીર્થયાત્રા માટે નીકળી જશે.

ઇત્યુક્ત્વાથારુહત્ સ્વર્ગં નારદઃ સહતુમ્બુરુઃ । યુધિષ્ઠિરો વચસ્તસ્ય હૃદિ કૃત્વાજહાચ્છુચઃ

આ રીતે કહીને, નારદ અને તુંબુરુ સ્વર્ગે ગયા. યુધિષ્ઠિરે એના વચનો હૃદયમાં રાખીને પોતાનું શોક છોડી દીધો.

કિમેતદ્ અદ્ભુતમિવ વાસુદેવેઽખિલાત્મનિ । વ્રજસ્ય સાત્મનસ્તોકેષુ અપૂર્વં પ્રેમ વર્ધતે

આ શું છે, જે અદ્ભુત લાગે છે? વસુદેવ, સર્વના આત્મા, તેમાં વ્રજવાસીઓ અને તેમના બાળકોમાં પહેલો કદી ન થયો એવો પ્રેમ વધતો જાય છે.

યત્ર નૈસર્ગદુર્વૈરાઃ સહાસન્ નૃમૃગાદયઃ । મિત્રાણીવાજિતાવાસ દ્રુતરુટ્તર્ષકાદિકમ્

જ્યાં અજય ભગવાન વસે છે, ત્યાં મનુષ્ય અને પશુ જેવા કુદરતી દુશ્મનો પણ હરણ અને બીજા પ્રાણીઓ સાથે મિત્ર બનીને રહે છે.

( વસંતતિલકા ) તત્રોદ્વહત્પશુપવંશશિશુત્વનાટ્યં બ્રહ્માદ્વયં પરમનન્ત-મગાધબોધમ્ । વત્સાન્ સખીનિવ પુરા પરિતો વિચિન્વદ્ એકં સપાણિકવલં પરમેષ્ઠ્યચષ્ટ

ત્યાં, પરમ અનંત અને અદ્વિતીય ભગવાન, જેનું જ્ઞાન અઘાદ છે, એ ગોપાળ બાળક તરીકેના લીલાઓ કરે છે, પહેલાંની જેમ વાછરડા અને મિત્રો શોધે છે, હાથમાં ભોજનનો ગ્રાસ લઈને, અને પરમેશ્વર બ્રહ્માએ એનું દર્શન કર્યું.

દૃષ્ટ્વા ત્વરેણ નિજધોરણતોઽવતીર્ય પૃથ્વ્યાં વપુઃ કનકદણ્ડમિવાભિપાત્ય । સ્પૃષ્ટ્વા ચતુર્મુકુટ કોટિભિરઙ્‌ઘ્રિયુગ્મં નત્વા મુદશ્રુસુજલૈઃ અકૃતાભિષેકમ્

એને જોઈ, બ્રહ્મા તરત જ પોતાના વાહન પરથી નીચે ઉતર્યા, પૃથ્વી પર સુવર્ણ દંડ પાડી દેવા જેવું નમન કર્યું, ચાર મસ્તકના મુકુટથી ભગવાનના બંને પગ સ્પર્શ્યા અને આનંદના આશુથી અભિષેક કર્યો.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઉત્થાયોત્થાય કૃષ્ણસ્ય ચિરસ્ય પાદયોઃ પતન્ । આસ્તે મહિત્વં પ્રાગ્દૃષ્ટં સ્મૃત્વા સ્મૃત્વા પુનઃ પુનઃ

બ્રહ્મા વારંવાર ઊભા થઈ, લાંબા સમય પછી કૃષ્ણના પગે પડ્યા, અને પહેલાં જોયેલી મહિમા વારંવાર યાદ કરીને બેઠા.

( વંશસ્થા ) શનૈરથોત્થાય વિમૃજ્ય લોચને મુકુન્દમુદ્વીક્ષ્ય વિનમ્રકન્ધરઃ । કૃતાઞ્જલિઃ પ્રશ્રયવાન્સમાહિતઃ સવેપથુર્ગદ્ગદયૈલતેલયા

પછી ધીમે ધીમે ઊભા થઈ, આંખો પુંછતાં, નમ્રતાથી ગળું ઝુકાવ્યું અને મુકુન્દને જોયા. હાથ જોડીને, વિનમ્ર અને સ્થિર મનથી, તેઓ ધ્રૂજતા અને આંસુભર્યા અવાજે બોલ્યા.

સૂત ઉવાચ । સમ્પ્રસ્થિતે દ્વારકાયાં જિષ્ણૌ બન્ધુદિદૃક્ષયા । જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્

સૂતજી બોલ્યા: જ્યારે અર્જુન પોતાના સગા-સંબંધીઓને જોવા અને પુણ્યશ્લોક શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે દ્વારકા ગયો હતો,

વ્યતીતાઃ કતિચિન્માસાઃ તદા નાયાત્ તતોઽર્જુનઃ । દદર્શ ઘોરરૂપાણિ નિમિત્તાનિ કુરૂદ્વહઃ

કેટલાક મહિના વીતી ગયા, છતાં અર્જુન પાછો આવ્યો નહીં; ત્યારે, હે કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ, ભયાનક અને અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા.

કાલસ્ય ચ ગતિં રૌદ્રાં વિપર્યસ્તર્તુધર્મિણઃ । પાપીયસીં નૃણાં વાર્તાં ક્રોધલોભાનૃતાત્મનામ્

તેણે સમયની ભયાનક ગતિ, કુદરતી વ્યવસ્થાનો ઉલટફેર અને લોકોમાં ક્રોધ, લોભ અને અસત્યથી ભરેલી ખરાબ વૃત્તિઓ વધતી જોઈ.

જિહ્મપ્રાયં વ્યવહૃતં શાઠ્યમિશ્રં ચ સૌહૃદમ્ । પિતૃમાતૃસુહૃદ્ભ્રાતૃ દમ્પતીનાં ચ કલ્કનમ્

લોકોના વ્યવહારો મોટાભાગે વાંકા અને દગાખોર બન્યા, મિત્રતા પણ કપટથી ભરાઈ ગઈ, અને પિતા-માતા, મિત્રો, ભાઈઓ તથા પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા વધ્યા.

નિમિત્તાન્યત્યરિષ્ટાનિ કાલે તુ અનુગતે નૃણામ્ । લોભાદિ અધર્મપ્રકૃતિં દૃષ્ટ્વોવાચાનુજં નૃપઃ

જ્યારે લોકોમાં આવા ભયાનક અશુભ સંકેતો દેખાવા લાગ્યા અને લોભ સહિત અધર્મ વધતો ગયો, ત્યારે રાજાએ પોતાના નાના ભાઈને કહ્યું.

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । સમ્પ્રેષિતો દ્વારકાયાં જિષ્ણુર્બન્ધુ દિદૃક્ષયા । જ્ઞાતું ચ પુણ્યશ્લોકસ્ય કૃષ્ણસ્ય ચ વિચેષ્ટિતમ્

યુધિષ્ઠિર બોલ્યા: અર્જુનને દ્વારકા મોકલ્યો હતો, પોતાના સગા-સંબંધીઓને જોવા અને પુણ્યશ્લોક શ્રીકૃષ્ણના કાર્યો જાણવા માટે.