શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સર્વસદ્ગુણમાહાત્મ્યે એષ કૃષ્ણમનુવ્રતઃ । રન્તિદેવ ઇવોદારો યયાતિરિવ ધાર્મિકઃ

શ્રીકૃષ્ણના ભક્તિમાં તત્પર, એ સર્વ સારા ગુણોથી યુક્ત છે; એ રંતિદેવ જેટલો દયાળુ અને યયાતિ જેટલો ધર્મનિષ્ઠ છે.

ધૃત્યા બલિસમઃ કૃષ્ણે પ્રહ્રાદ ઇવ સદ્ગ્રહઃ । આહર્તૈષોઽશ્વમેધાનાં વૃદ્ધાનાં પર્યુપાસકઃ

ધીરજમાં એ બલિ જેવો છે, કૃષ્ણપ્રેમમાં પ્રહલાદ જેવો છે; એ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરશે અને વડીલોના સેવા કરશે.

રાજર્ષીણાં જનયિતા શાસ્તા ચોત્પથગામિનામ્ । નિગ્રહીતા કલેરેષ ભુવો ધર્મસ્ય કારણાત્

એ રાજર્ષિઓનો જનક બનશે અને માર્ગભ્રષ્ટોને દંડ આપશે; ધર્મની રક્ષા માટે એ ધરતી પર કળિયુગને રોકશે.

તક્ષકાદાત્મનો મૃત્યું દ્વિજપુત્રોપસર્જિતાત્ । પ્રપત્સ્યત ઉપશ્રુત્ય મુક્તસઙ્‌ગઃ પદં હરેઃ

જ્યારે એ બ્રાહ્મણપુત્ર દ્વારા મોકલાયેલા તક્ષકના હાથેથી પોતાના મૃત્યુ વિશે સાંભળશે, ત્યારે એ બધાં બંધનો છોડી હરીના ધામને પામી જશે.

જિજ્ઞાસિતાત્મ યાથાર્થ્યો મુનેર્વ્યાસસુતાદસૌ । હિત્વેદં નૃપ ગઙ્‌ગાયાં યાસ્યત્યદ્ધા અકુતોભયમ્

આત્માનું સાચું સ્વરૂપ જાણવા ઈચ્છી, એ વ્યાસપુત્ર મુનિ પાસેથી શીખશે અને, રાજા, ગંગાના તટે શરીર ત્યજી, નિર્ભયપણે સીધો પરલોકમાં જશે.

ઇતિ રાજ્ઞ ઉપાદિશ્ય વિપ્રા જાતકકોવિદાઃ । લબ્ધાપચિતયઃ સર્વે પ્રતિજગ્મુઃ સ્વકાન્ ગૃહાન્

આ રીતે રાજાને સમજાવી, બધા વિદ્વાન બ્રાહ્મણો સન્માન પામી પોતાના ઘરો તરફ પરત ગયા.

સ એષ લોકે વિખ્યાતઃ પરીક્ષિદિતિ યત્પ્રભુઃ । પૂર્વં દૃષ્ટમનુધ્યાયન્ પરીક્ષેત નરેષ્વિહ

એ જગતમાં પરીક્ષિત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો છે, કારણ કે એ પૂર્વે જોયેલી ઘટનાઓને યાદ કરીને અહીં મનુષ્યોની પરીક્ષા કરશે.

સ રાજપુત્રો વવૃધે આશુ શુક્લ ઇવોડુપઃ । આપૂર્યમાણઃ પિતૃભિઃ કાષ્ઠાભિરિવ સોઽન્વહમ્

એ રાજકુમાર ચાંદની જેમ ઝડપથી વધ્યો, અને પિતા રોજે રોજ લાકડાની જેમ તેને પોષણ આપતા.

યક્ષ્યમાણોઽશ્વમેધેન જ્ઞાતિદ્રોહજિહાસયા । રાજા લબ્ધધનો દધ્યૌ અન્યત્ર કરદણ્ડયોઃ

પોતાના સગાંઓને થયેલા દુઃખ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત રૂપે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવા ઇચ્છી, રાજાએ સંપત્તિ મેળવી, કર અને દંડ સિવાયના અન્ય ઉપાયો વિચાર્યા.

તદભિપ્રેતમાલક્ષ્ય ભ્રાતરોઽચ્યુતચોદિતાઃ । ધનં પ્રહીણમાજહ્રુઃ ઉદીચ્યાં દિશિ ભૂરિશઃ

એના મનની ઈચ્છા જાણી, અચ્યૂતની પ્રેરણાથી એના ભાઈઓએ ઉત્તર દિશામાંથી ઘણું ધન લાવ્યું.

તેન સમ્ભૃતસમ્ભારો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । વાજિમેધૈઃ ત્રિભિર્ભીતો યજ્ઞૈઃ સમયજત્ હરિમ્

આ રીતે એકઠું કરેલું ધન લઈને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરીને ભય અને શ્રદ્ધાથી હરિનું પૂજન કર્યું.

આહૂતો ભગવાન્ રાજ્ઞા યાજયિત્વા દ્વિજૈર્નૃપમ્ । ઉવાસ કતિચિત્ માસાન્ સુહૃદાં પ્રિયકામ્યયા

રાજાના આમંત્રણથી ભગવાને, બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાને યજ્ઞમાં બેસાડી, મિત્રોની પ્રીતિ માટે થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા.

તતો રાજ્ઞાભ્યનુજ્ઞાતઃ કૃષ્ણયા સહબન્ધુભિઃ । યયૌ દ્વારવતીં બ્રહ્મન્ સાર્જુનો યદુભિર્વૃતઃ

પછી, રાજાની પરવાનગીથી કૃષ્ણે પોતાના સગાંઓ સાથે, અર્જુન અને યદુઓ સાથે મળીને દ્વારકાપુરી તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

એતત્કૌમારજં કર્મ હરેરાત્માહિમોક્ષણમ્ । મૃત્યોઃ પૌગણ્ડકે બાલા દૃષ્ટ્વોચુર્વિસ્મિતા વ્રજે

હરિના બાળપણના આ કાર્યો, જેમાં પોતાના ભક્તને મુક્તિ આપી, એ વ્રજના કિશોરોએ જોઈ આશ્ચર્યથી વાત કરી.

( મિશ્ર ) નૈતદ્ વિચિત્રં મનુજાર્ભમાયિનઃ પરાવરાણાં પરમસ્ય વેધસઃ । અઘોઽપિ યત્સ્પર્શનધૌતપાતકઃ પ્રાપાત્મસામ્યં ત્વસતાં સુદુર્લભમ્

આમાં કંઈ અજાયબી નથી, કારણ કે પરમકર્તા મનુષ્યરૂપે લીલા કરે છે; એના સ્પર્શથી અઘાસુરના પાપ ધોઈને પણ એ આત્મસમાન અવસ્થા પામ્યો, જે દુષ્ટો માટે અતિ દુર્લભ છે.

( વંશસ્થા ) સકૃદ્યદઙ્‌ગપ્રતિમાન્તરાહિતા મનોમયી ભાગવતીં દદૌ ગતિમ્ । સ એવ નિત્યાત્મસુખાનુભૂત્યભિ વ્યુદસ્તમાયોઽન્તર્ગતો હિ કિં પુનઃ

જેને માત્ર એકવાર ભગવાનની પ્રતિમા મનમાં ધારી, એ પણ ભગવતી માર્ગે પહોંચી ગયો; તો જે સદા મોહરહિત રહી, અંતરમાં શાશ્વત આનંદ અનુભવતો હોય, તેની તો વાત જ શું!

શ્રીસૂત ઉવાચ । ( ઇંદ્રવજ્રા ) ઇત્થં દ્વિજા યાદવદેવદત્તઃ શ્રુત્વા સ્વરાતુશ્ચરિતં વિચિત્રમ્ । પપ્રચ્છ ભૂયોઽપિ તદેવ પુણ્યં વૈયાસકિં યન્નિગૃહીતચેતાઃ

સૂતજીએ કહ્યું: હે દ્વિજગણ, યુધિષ્ઠિરે કૃષ્ણના અદ્ભુત કૃત્યો સાંભળી, મન પૂરેપૂરું એ પાવન કથા તરફ લગાવી, ફરીથી વૈયાસિક શુકદેવજીને એ જ વાત પુછ્યા.

શ્રીરાજોવાચ । ( અનુષ્ટુપ્ ) બ્રહ્મન્ કાલાન્તરકૃતં તત્કાલીનં કથં ભવેત્ । યત્કૌમારે હરિકૃતં જગુઃ પૌગણ્ડકેઽર્ભકાઃ

રાજાએ પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, જે હરિએ બાળપણમાં કર્યું, એ પૌગંડ અવસ્થાના બાળકો કેવી રીતે ગાઈ શકે, જ્યારે એ તો અલગ સમયની ઘટના છે?

તદ્ બ્રૂહિ મે મહાયોગિન્ પરં કૌતૂહલં ગુરો । નૂનમેતદ્ધરેરેવ માયા ભવતિ નાન્યથા

હે મહાન યોગી, હે પૂજ્ય ગુરુજી, કૃપા કરીને મને આ અદ્ભુત વાત કહો. નિશ્ચિતપણે, આ બધું હરિની માયા સિવાય બીજું કંઈ હોઈ શકે નહીં.

વયં ધન્યતમા લોકે ગુરોઽપિ ક્ષત્રબન્ધવઃ । યત્ પિબામો મુહુસ્ત્વત્તઃ પુણ્યં કૃષ્ણકથામૃતમ્

હે ગુરુદેવ, અમે દુનિયામાં સૌથી વધુ ધન્ય છીએ, ભલે અમે માત્ર નામના ક્ષત્રિય છીએ, કારણ કે અમે સતત તમારી પાસેથી કૃષ્ણની પવિત્ર વાર્તાનું અમૃત પીશું છીએ.

શ્રીસૂત ઉવાચ । ( ઇંદ્રવંશા ) ઇત્થં સ્મ પૃષ્ટઃ સ તુ બાદરાયણિઃ તત્સ્મારિતાનન્તહૃતાખિલેન્દ્રિયઃ । કૃચ્છ્રાત્ પુનર્લબ્ધબહિર્દૃશિઃ શનૈઃ પ્રત્યાહ તં ભાગવતોત્તમોત્તમ

શ્રી સૂતજી બોલ્યા: આમ પુછાતા, બાદરાયણપુત્ર, જેમના ઇન્દ્રિયો અનંતના હૃદયમાં લીન થઈ ગઈ હતી, તેમને સ્મરણ થયું; પછી મહેનતે બહારની દૃષ્ટિ પ્રાપ્ત કરી, ધીમે ધીમે તે શ્રેષ્ઠ ભાગવત ભક્તને જવાબ આપ્યો.

ઇતિ ચોક્તં દ્વિજશ્રેષ્ઠા યત્પૃષ્ટોઽહં ઇહાસ્મિ વઃ । લીલાવતારકર્માણિ કીર્તિતાનીહ સર્વશઃ

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તમે મને જે પુછ્યું હતું, તે પ્રમાણે અહીં ભગવાનના રમણિય અવતારો અને તેમના કાર્યો હું સંપૂર્ણ રીતે વર્ણવી દીધાં છે.

પતિતઃ સ્ખલિતશ્ચાર્તઃ ક્ષુત્ત્વા વા વિવશો બ્રુવન્ । હરયે નમ ઇત્યુચ્ચૈઃ મુચ્યતે સર્વપાતકાત્

જે કોઈ પડી જાય, લથડે, દુઃખી હોય, કાપાઈ ગયો હોય અથવા લાચાર હોય, તે જો ઉંચા અવાજે 'હરિને વંદન' કહે છે, તો તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

(ઉપેંદ્રવજ્રા) સઙ્‌કીર્ત્યમાનો ભગવાન્ અનન્તઃ શ્રુતાનુભાવો વ્યસનં હિ પુંસામ્ । પ્રવિશ્ય ચિત્તં વિધુનોત્યશેષં યથા તમોઽર્કોઽભ્રમિવાતિવાતઃ

જ્યારે અનંત ભગવાનનું ગાન થાય છે, જેમની મહિમા સાંભળવાથી અનુભવી શકાય છે, ત્યારે તેઓ મનુષ્યના હૃદયમાં પ્રવેશી બધાં દુઃખો દૂર કરે છે, જેમ સૂર્ય અને જોરદાર પવન અંધકાર અને વાદળો દૂર કરે છે.

(મિશ્ર-૧૨) મૃષા ગિરસ્તા હ્યસતીરસત્કથા ન કથ્યતે યદ્‌ભગવાનધોક્ષજઃ । તદેવ સત્યં તદુહૈવ મઙ્‌ગલં તદેવ પુણ્યં ભગવદ્‌ગુણોદયમ્

જે વાણી ખોટી છે અને અસત્ય વાર્તાઓ કહે છે, જેમાં ભગવાન અદૃશ્યની વાત જ નથી, એ કહેવાની નથી. સાચું, શુભ અને પવિત્ર તો એ જ છે, જેમાં ભગવાનના ગુણો ઉજાગર થાય છે.

તદેવ રમ્યં રુચિરં નવં નવં તદેવ શશ્વન્મનસો મહોત્સવમ્ । તદેવ શોકાર્ણવશોષણં નૃણાં યદુત્તમઃશ્લોકયશોઽનુગીયતે

જેમાં ઉત્તમ યશવાળા ભગવાનના ગુણગાન થાય છે, એ જ વાત આનંદદાયક, મનોહર અને હંમેશા નવી લાગે છે; એ જ મન માટે સતત મહોત્સવ છે; એ જ મનુષ્યોના દુઃખના સમુદ્રને સુકાવી નાખે છે.

ન યદ્વચશ્ચિત્રપદં હરેર્યશો જગત્પવિત્રં પ્રગૃણીત કર્હિચિત્ । તદ્ ધ્વાઙ્‌ક્ષતીર્થં ન તુ હંસસેવિતં યત્રાચ્યુતસ્તત્ર હિ સાધવોઽમલાઃ

જે વાણી, ભલે કેટલીયે સુંદર શબ્દોથી ભરેલી હોય, પણ હરિનું યશ, જે જગતને પવિત્ર કરે છે, તેનું વર્ણન કરતી નથી, એ કાગડાના તળાવ જેવી છે, હંસો ત્યાં જતાં નથી; જ્યાં અચ્યૂત છે, ત્યાં જ શુદ્ધ ભક્તો વસે છે.

તદ્વાગ્વિસર્ગો જનતાઘસંપ્લવો યસ્મિન્ પ્રતિશ્લોકમબદ્ધવત્યપિ । નામાન્યનન્તસ્ય યશોઽઙ્‌કિતાનિ યત્ શ્રૃણ્વન્તિ ગાયન્તિ ગૃણન્તિ સાધવઃ

જે વાણીમાં અનંત ભગવાનના નામ અને યશ હોય છે, ભલે તે શ્લોકોમાં યોગ્ય બંધ ન હોય, તો પણ એ લોકોના પાપોને ધોઈ નાખે છે; સત્પુરુષો તેને સાંભળે છે, ગાય છે અને સ્મરણ કરે છે.

નૈષ્કર્મ્યમપ્યચ્યુત ભાવવર્જિતં ન શોભતે જ્ઞાનમલં નિરઞ્જનમ્ । કુતઃ પુનઃ શશ્વદભદ્રમીશ્વરે ન હ્યર્પિતં કર્મ યદપ્યનુત્તમમ્

હે અચ્યૂત, ઈચ્છાવિહીન કર્મ કે શુદ્ધ જ્ઞાન પણ જો તમારી ભક્તિ વિના હોય, તો એ તેજ આપતું નથી; તો પછી જે શ્રેષ્ઠ કર્મ પણ ભગવાનને અર્પિત નથી, એ કદી સદાય માટે કલ્યાણકારક કેવી રીતે બની શકે?