શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અસ્ત્રતેજઃ સ્વગદયા નીહારમિવ ગોપતિઃ । વિધમન્તં સન્નિકર્ષે પર્યૈક્ષત ક ઇત્યસૌ

એ પુરુષે પોતાની ગદાથી અસ્ત્રના તેજને એમ વિખેરી દીધું, જેમ ગોપાલક ધૂંધને હાંકી દે છે. બાળક એ બધું ધ્યાનપૂર્વક જોઈ રહ્યો હતો અને વિચારતો હતો—'આ કોણ છે?'

વિધૂય તદમેયાત્મા ભગવાન્ ધર્મગુબ્ વિભુઃ । મિષતો દશમાસસ્ય તત્રૈવાન્તર્દધે હરિઃ

પછી, એ અપરિમિત સ્વરૂપે, ધર્મના રક્ષક ભગવાને એ સંકટ દૂર કર્યું અને દસ મહિના પૂરા થતાં બાળકની નજર સામે જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ સર્વગુણોદર્કે સાનુકૂલ ગ્રહોદયે । જજ્ઞે વંશધરઃ પાણ્ડોઃ ભૂયઃ પાણ્ડુરિવૌજસા

પછી, બધા શુભ ગુણો પ્રસન્ન થયા અને ગ્રહો અનુકૂળ થયા ત્યારે, પાંડુવંશનો વારસદાર ફરી જન્મ્યો—પાંડુ જેવી તાકાત સાથે.

તસ્ય પ્રીતમના રાજા વિપ્રૈર્ધૌમ્ય કૃપાદિભિઃ । જાતકં કારયામાસ વાચયિત્વા ચ મઙ્‌ગલમ્

રાજાએ આનંદથી ભરાયેલી મનથી, ધૌમ્ય, કૃપ અને અન્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા બાળકનું જન્મકુંડળી બનાવડાવી અને શુભ કાર્ય કરાવ્યાં.

હિરણ્યં ગાં મહીં ગ્રામાન્ હસ્ત્યશ્વાન્ નૃપતિર્વરાન્ । પ્રાદાત્સ્વન્નં ચ વિપ્રેભ્યઃ પ્રજાતીર્થે સ તીર્થવિત્

જન્મસ્થળે, તીર્થવિદ રાજાએ બ્રાહ્મણોને સોનુ, ગાય, જમીન, ગામ, હાથી, ઘોડા અને ઉત્તમ ભોજન આપ્યું.

તમૂચુર્બ્રાહ્મણાસ્તુષ્ટા રાજાનં પ્રશ્રયાન્વિતમ્ । એષ હ્યસ્મિન્ પ્રજાતન્તૌ પુરૂણાં પૌરવર્ષભ

સંતોષી બ્રાહ્મણોએ નમ્ર રાજાને કહ્યું: 'પુરુ વંશના શ્રેષ્ઠ, તમારા વંશમાં આ બાળક જ છે.'

દૈવેનાપ્રતિઘાતેન શુક્લે સંસ્થામુપેયુષિ । રાતો વોઽનુગ્રહાર્થાય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

'દૈવના અવરોધ વગર, જ્યારે સફેદ વાળ પૂર્ણ થાય છે ત્યારે, સર્વશક્તિમાન વિષ્ણુએ તમારા કલ્યાણ માટે આ બાળકને મોકલ્યો છે.'

તસ્માન્નામ્ના વિષ્ણુરાત ઇતિ લોકે બૃહચ્છ્રવાઃ । ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો મહાભાગવતો મહાન્

'એથી, એનું નામ વિશ્વમાં વિષ્ણુરાત હશે—વિષ્ણુ દ્વારા રક્ષિત. કોઈ શંકા નથી, એ મહાન ભક્ત અને મહાન આત્મા બનશે.'

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । અપ્યેષ વંશ્યાન્ રાજર્ષીન્ પુણ્યશ્લોકાન્ મહાત્મનઃ । અનુવર્તિતા સ્વિદ્યશસા સાધુવાદેન સત્તમાઃ

યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: 'શું આ બાળક આપણા વંશના રાજર્ષિ, પુણ્યશ્લોક મહાત્માઓના માર્ગે ચાલશે? શું એ સારા અને વિદ્વાનો દ્વારા વખાણાયેલા કર્મોનું અનુસરણ કરશે?'

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ । પાર્થ પ્રજાવિતા સાક્ષાત્ ઇક્ષ્વાકુરિવ માનવઃ । બ્રહ્મણ્યઃ સત્યસન્ધશ્ચ રામો દાશરથિર્યથા

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'પૃથાપુત્ર, એ મનુષ્યોમાં ઇક્ષ્વાકુની જેમ પ્રજાનું સાચું રક્ષણ કરશે, બ્રાહ્મણપ્રેમી અને સત્યનિષ્ઠ રહેશે, જેમ દશરથપુત્ર રામ હતા.'

એષ દાતા શરણ્યશ્ચ યથા હ્યૌશીનરઃ શિબિઃ । યશો વિતનિતા સ્વાનાં દૌષ્યન્તિરિવ યજ્વનામ્

'એ ઉદાર દાતા અને આશ્રયદાતા રહેશે, જેમ ઔશીનર વંશના શિબિ હતા; એ પોતાના કુળનું યશ ફેલાવશે, જેમ દૌષ્યંતપુત્ર યજ્ઞકર્તાઓમાં પ્રસિદ્ધ થયા.'

ધન્વિનામગ્રણીરેષ તુલ્યશ્ચાર્જુનયોર્દ્વયોઃ । હુતાશ ઇવ દુર્ધર્ષઃ સમુદ્ર ઇવ દુસ્તરઃ

'એ ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રહેશે, બંને અર્જુન જેવો; અગ્નિ જેવો અપરાજેય અને સમુદ્ર જેવો દુર્ગમ રહેશે.'

મૃગેન્દ્ર ઇવ વિક્રાન્તો નિષેવ્યો હિમવાનિવ । તિતિક્ષુર્વસુધેવાસૌ સહિષ્ણુઃ પિતરાવિવ

'મૃગોમાં સિંહ જેવો પરાક્રમી, હિમાલય જેવો અડગ, ધરતી જેવો સહનશીલ અને પોતાના માતાપિતાની જેમ સહનશીલ રહેશે.'

પિતામહસમઃ સામ્યે પ્રસાદે ગિરિશોપમઃ । આશ્રયઃ સર્વભૂતાનાં યથા દેવો રમાશ્રયઃ

'એ સમતામાં પિતામહ જેવો, કૃપામાં મહાદેવ જેવો, સર્વ જીવો માટે આશ્રયદાતા, જેમ ભગવાન લક્ષ્મી માટે આશ્રય છે.'

સર્વસદ્ગુણમાહાત્મ્યે એષ કૃષ્ણમનુવ્રતઃ । રન્તિદેવ ઇવોદારો યયાતિરિવ ધાર્મિકઃ

શ્રીકૃષ્ણના ભક્તિમાં તત્પર, એ સર્વ સારા ગુણોથી યુક્ત છે; એ રંતિદેવ જેટલો દયાળુ અને યયાતિ જેટલો ધર્મનિષ્ઠ છે.

ધૃત્યા બલિસમઃ કૃષ્ણે પ્રહ્રાદ ઇવ સદ્ગ્રહઃ । આહર્તૈષોઽશ્વમેધાનાં વૃદ્ધાનાં પર્યુપાસકઃ

ધીરજમાં એ બલિ જેવો છે, કૃષ્ણપ્રેમમાં પ્રહલાદ જેવો છે; એ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરશે અને વડીલોના સેવા કરશે.

રાજર્ષીણાં જનયિતા શાસ્તા ચોત્પથગામિનામ્ । નિગ્રહીતા કલેરેષ ભુવો ધર્મસ્ય કારણાત્

એ રાજર્ષિઓનો જનક બનશે અને માર્ગભ્રષ્ટોને દંડ આપશે; ધર્મની રક્ષા માટે એ ધરતી પર કળિયુગને રોકશે.

તક્ષકાદાત્મનો મૃત્યું દ્વિજપુત્રોપસર્જિતાત્ । પ્રપત્સ્યત ઉપશ્રુત્ય મુક્તસઙ્‌ગઃ પદં હરેઃ

જ્યારે એ બ્રાહ્મણપુત્ર દ્વારા મોકલાયેલા તક્ષકના હાથેથી પોતાના મૃત્યુ વિશે સાંભળશે, ત્યારે એ બધાં બંધનો છોડી હરીના ધામને પામી જશે.

જિજ્ઞાસિતાત્મ યાથાર્થ્યો મુનેર્વ્યાસસુતાદસૌ । હિત્વેદં નૃપ ગઙ્‌ગાયાં યાસ્યત્યદ્ધા અકુતોભયમ્

આત્માનું સાચું સ્વરૂપ જાણવા ઈચ્છી, એ વ્યાસપુત્ર મુનિ પાસેથી શીખશે અને, રાજા, ગંગાના તટે શરીર ત્યજી, નિર્ભયપણે સીધો પરલોકમાં જશે.

ઇતિ રાજ્ઞ ઉપાદિશ્ય વિપ્રા જાતકકોવિદાઃ । લબ્ધાપચિતયઃ સર્વે પ્રતિજગ્મુઃ સ્વકાન્ ગૃહાન્

આ રીતે રાજાને સમજાવી, બધા વિદ્વાન બ્રાહ્મણો સન્માન પામી પોતાના ઘરો તરફ પરત ગયા.

સ એષ લોકે વિખ્યાતઃ પરીક્ષિદિતિ યત્પ્રભુઃ । પૂર્વં દૃષ્ટમનુધ્યાયન્ પરીક્ષેત નરેષ્વિહ

એ જગતમાં પરીક્ષિત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો છે, કારણ કે એ પૂર્વે જોયેલી ઘટનાઓને યાદ કરીને અહીં મનુષ્યોની પરીક્ષા કરશે.

સ રાજપુત્રો વવૃધે આશુ શુક્લ ઇવોડુપઃ । આપૂર્યમાણઃ પિતૃભિઃ કાષ્ઠાભિરિવ સોઽન્વહમ્

એ રાજકુમાર ચાંદની જેમ ઝડપથી વધ્યો, અને પિતા રોજે રોજ લાકડાની જેમ તેને પોષણ આપતા.

યક્ષ્યમાણોઽશ્વમેધેન જ્ઞાતિદ્રોહજિહાસયા । રાજા લબ્ધધનો દધ્યૌ અન્યત્ર કરદણ્ડયોઃ

પોતાના સગાંઓને થયેલા દુઃખ માટે પ્રાયશ્ચિત્ત રૂપે અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવા ઇચ્છી, રાજાએ સંપત્તિ મેળવી, કર અને દંડ સિવાયના અન્ય ઉપાયો વિચાર્યા.

તદભિપ્રેતમાલક્ષ્ય ભ્રાતરોઽચ્યુતચોદિતાઃ । ધનં પ્રહીણમાજહ્રુઃ ઉદીચ્યાં દિશિ ભૂરિશઃ

એના મનની ઈચ્છા જાણી, અચ્યૂતની પ્રેરણાથી એના ભાઈઓએ ઉત્તર દિશામાંથી ઘણું ધન લાવ્યું.

તેન સમ્ભૃતસમ્ભારો ધર્મપુત્રો યુધિષ્ઠિરઃ । વાજિમેધૈઃ ત્રિભિર્ભીતો યજ્ઞૈઃ સમયજત્ હરિમ્

આ રીતે એકઠું કરેલું ધન લઈને ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિરે ત્રણ અશ્વમેધ યજ્ઞો કરીને ભય અને શ્રદ્ધાથી હરિનું પૂજન કર્યું.

આહૂતો ભગવાન્ રાજ્ઞા યાજયિત્વા દ્વિજૈર્નૃપમ્ । ઉવાસ કતિચિત્ માસાન્ સુહૃદાં પ્રિયકામ્યયા

રાજાના આમંત્રણથી ભગવાને, બ્રાહ્મણો દ્વારા રાજાને યજ્ઞમાં બેસાડી, મિત્રોની પ્રીતિ માટે થોડા મહિના ત્યાં વિતાવ્યા.

તતો રાજ્ઞાભ્યનુજ્ઞાતઃ કૃષ્ણયા સહબન્ધુભિઃ । યયૌ દ્વારવતીં બ્રહ્મન્ સાર્જુનો યદુભિર્વૃતઃ

પછી, રાજાની પરવાનગીથી કૃષ્ણે પોતાના સગાંઓ સાથે, અર્જુન અને યદુઓ સાથે મળીને દ્વારકાપુરી તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

એતત્કૌમારજં કર્મ હરેરાત્માહિમોક્ષણમ્ । મૃત્યોઃ પૌગણ્ડકે બાલા દૃષ્ટ્વોચુર્વિસ્મિતા વ્રજે

હરિના બાળપણના આ કાર્યો, જેમાં પોતાના ભક્તને મુક્તિ આપી, એ વ્રજના કિશોરોએ જોઈ આશ્ચર્યથી વાત કરી.

( મિશ્ર ) નૈતદ્ વિચિત્રં મનુજાર્ભમાયિનઃ પરાવરાણાં પરમસ્ય વેધસઃ । અઘોઽપિ યત્સ્પર્શનધૌતપાતકઃ પ્રાપાત્મસામ્યં ત્વસતાં સુદુર્લભમ્

આમાં કંઈ અજાયબી નથી, કારણ કે પરમકર્તા મનુષ્યરૂપે લીલા કરે છે; એના સ્પર્શથી અઘાસુરના પાપ ધોઈને પણ એ આત્મસમાન અવસ્થા પામ્યો, જે દુષ્ટો માટે અતિ દુર્લભ છે.