શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

મુક્તં બકાસ્યાદ્ ઉપલભ્ય બાલકા રામાદયઃ પ્રાણમિવેન્દ્રિયો ગણઃ । સ્થાનાગતં તં પરિરભ્ય નિર્વૃતાઃ પ્રણીય વત્સાન્ વ્રજમેત્ય તજ્જગુઃ

જ્યારે કૃષ્ણ બકાની ચાંચમાંથી મુક્ત થયો, ત્યારે રામ અને બીજા બાળકો જાણે તેમના ઇન્દ્રિયો ફરીથી જીવથી ભરાઈ ગયા હોય તેમ ખુશીથી કૃષ્ણને ભેટી પડ્યા, વાછરડાં ભેગાં કરીને આનંદથી વ્રજમાં પાછા ફર્યા અને એ ઘટનાનું ગીત ગાતા ગયા.

( અનુષ્ટુપ્ ) શ્રુત્વા તદ્ વિસ્મિતા ગોપા ગોપ્યશ્ચાતિપ્રિયાદૃતાઃ । પ્રેત્ય આગતમિવોત્સુક્યાદ્ ઐક્ષન્ત તૃષિતેક્ષણાઃ

આ સાંભળીને ગોપાલો અને ગોપીઓ આશ્ચર્ય અને પ્રેમથી ભરાઈ ગયા, અને જાણે કૃષ્ણ મૃત્યુ પછી પાછો આવ્યો હોય તેમ તરસેલા નેત્રોથી તેને નિહાળતા રહ્યા.

અહો બતાસ્ય બાલસ્ય બહવો મૃત્યવોઽભવન્ । અપ્યાસીદ્ વિપ્રિયં તેષાં કૃતં પૂર્વં યતો ભયમ્

અરે, આ બાળકે કેટલાં બધાં મરણના સંકટો ભોગવ્યા છે! કદાચ આપણા કોઈ પૂર્વકર્મના કારણે આ ભય ઊભું થયું છે.

અથાપિ અભિભવન્ત્યેનં નૈવ તે ઘોરદર્શનાઃ । જિઘાંસયૈનમાસાદ્ય નશ્યન્ત્યગ્નૌ પતઙ્‌ગવત્

છતાં પણ, એ ભયાનક દાનવો તેને ક્યારેય હરાવી શકતા નથી; મારી નાખવાની ઇચ્છાથી આવે છે, પણ અગ્નિમાં પડતા પતંગિયાં જેવી નાશ પામે છે.

અહો બ્રહ્મવિદાં વાચો નાસત્યાઃ સન્તિ કર્હિચિત્ । ગર્ગો યદાહ ભગવાન્ અન્વભાવિ તથૈવ તત્

સાચે જ, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓના વચન ક્યારેય ખોટા પડતા નથી; ગર્ગમુનિએ જે કહ્યું હતું, એ બધું સાચું નીકળ્યું.

ઇતિ નન્દાદયો ગોપાઃ કૃષ્ણરામકથાં મુદા । કુર્વન્તો રમમાણાશ્ચ નાવિન્દન્ ભવવેદનામ્

એ રીતે નંદ અને બીજા ગોપાલો કૃષ્ણ-રામની વાતોમાં આનંદ માણતા, સંસારના દુઃખની જાણ પણ ન કરતાં સમય વિતાવતો.

એવં વિહારૈઃ કૌમારૈઃ કૌમારં જહતુર્વ્રજે । નિલાયનૈઃ સેતુબન્ધૈઃ મર્કટોત્પ્લવનાદિભિઃ

આ રીતે છુપા-છુપી, નદી પર પુલ બાંધવી, વાંદરોની જેમ કૂદાકૂદ અને બીજા બાળલીલાઓમાં વ્રજમાં તેમનું બાળપણ પસાર થયું.

શૌનક ઉવાચ । અશ્વત્થામ્નોપસૃષ્ટેન બ્રહ્મશીર્ષ્ણોરુતેજસા । ઉત્તરાયા હતો ગર્ભ ઈશેનાજીવિતઃ પુનઃ

શૌનકએ પૂછ્યું: અશ્વત્થામાના બ્રહ્માસ્ત્રના પ્રભાવથી ઉત્તરાનું ગર્ભ બાળક મરી ગયું હતું, પણ ભગવાનની કૃપાથી તેને ફરીથી જીવ મળ્યો.

તસ્ય જન્મ મહાબુદ્ધેઃ કર્માણિ ચ મહાત્મનઃ । નિધનં ચ યથૈવાસીત્ સ પ્રેત્ય ગતવાન્ યથા

એ મહાન બુદ્ધિશાળી મહાત્માના જન્મ, કાર્યો અને અંતે શું થયું અને મૃત્યુ પછી તે ક્યાં ગયો, એ બધું અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.

તદિદં શ્રોતુમિચ્છામો ગદિતું યદિ મન્યસે । બ્રૂહિ નઃ શ્રદ્દધાનાનાં યસ્ય જ્ઞાનમદાચ્છુકઃ

જો તમને યોગ્ય લાગે તો કૃપા કરીને અમને આ કહો, કેમ કે અમે શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવા તૈયાર છીએ, જેમ શુકદેવજીએ જ્ઞાન આપ્યું હતું.

સૂત ઉવાચ । અપીપલદ્ધર્મરાજઃ પિતૃવદ્ રઞ્જયન્ પ્રજાઃ । નિઃસ્પૃહઃ સર્વકામેભ્યઃ કૃષ્ણપાદાનુસેવયા

સૂતે કહ્યું: ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પિતાજી જેવી લાગણીથી પ્રજાને ખુશ રાખી, કૃષ્ણના ચરણોમાં સેવા કરીને સર્વ ઇચ્છાઓથી નિરલિપ્ત રહ્યા.

સમ્પદઃ ક્રતવો લોકા મહિષી ભ્રાતરો મહી । જમ્બૂદ્વીપાધિપત્યં ચ યશશ્ચ ત્રિદિવં ગતમ્

તેમને ધન, યજ્ઞો, રાજ્ય, રાણીઓ, ભાઈઓ, જંબુદ્વીપ પરનું સામ્રાજ્ય અને સ્વર્ગ સુધી પહોંચેલું યશ મળ્યું હતું.

કિં તે કામાઃ સુરસ્પાર્હા મુકુન્દમનસો દ્વિજાઃ । અધિજહ્રુર્મુદં રાજ્ઞઃ ક્ષુધિતસ્ય યથેતરે

દ્વિજો, જેમના મનમાં મુકુન્દના ચિંતનથી સર્વ ઇચ્છાઓ શાંત થઈ ગઈ છે, એવા મનુષ્યને—even દેવતાઓને લલચાવતી ઇચ્છાઓનું શું મૂલ્ય? જેમ ભૂખ્યા રાજાને બીજા કોઈ આનંદ આપતું નથી, એમ જ એ રાજાને પણ એ બધું સુખ આપતું નથી.

માતુર્ગર્ભગતો વીરઃ સ તદા ભૃગુનન્દન । દદર્શ પુરુષં કઞ્ચિદ્ દહ્યમાનોઽસ્ત્રતેજસા

ભૃગુના વંશજ, એ વીર બાળક જ્યારે તેની માતાના ગર્ભમાં હતો, ત્યારે એ અસ્ત્રના તેજથી દહાય રહ્યો હતો, ત્યારે તેણે એક અજાણ્યા પુરુષને જોયો.

અઙ્‌ગુષ્ઠમાત્રમમલં સ્ફુરત્ પુરટ મૌલિનમ્ । અપીવ્યદર્શનં શ્યામં તડિદ્ વાસસમચ્યુતમ્

એ બાળકે એક નિર્મળ, અંગૂઠા જેટલી ઊંચાઈનું, તેજસ્વી, સોનેરી મુકડાવાળું, શ્યામવર્ણ, અદભુત દેખાવાળું અને પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલું, અચ્યૂત સ્વરૂપ જોયું.

શ્રીમદ્ દીર્ઘચતુર્બાહું તપ્તકાઞ્ચન કુણ્ડલમ્ । ક્ષતજાક્ષં ગદાપાણિં આત્મનઃ સર્વતો દિશમ્ । પરિભ્રમન્તં ઉલ્કાભાં ભ્રામયન્તં ગદાં મુહુઃ

એ સ્વરૂપે ચાર લાંબા હાથ, તપેલા સોનાની કુંડળીઓ, લાલ આંખો, હાથમાં ગદા ધારણ કરી હતી. એ બાળકની આજુબાજુ ચારેય દિશામાં ફરતો હતો અને ગદાને વારંવાર ભમાવી રહ્યો હતો, જે જ્યોત્સ્ના જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.

અસ્ત્રતેજઃ સ્વગદયા નીહારમિવ ગોપતિઃ । વિધમન્તં સન્નિકર્ષે પર્યૈક્ષત ક ઇત્યસૌ

એ પુરુષે પોતાની ગદાથી અસ્ત્રના તેજને એમ વિખેરી દીધું, જેમ ગોપાલક ધૂંધને હાંકી દે છે. બાળક એ બધું ધ્યાનપૂર્વક જોઈ રહ્યો હતો અને વિચારતો હતો—'આ કોણ છે?'

વિધૂય તદમેયાત્મા ભગવાન્ ધર્મગુબ્ વિભુઃ । મિષતો દશમાસસ્ય તત્રૈવાન્તર્દધે હરિઃ

પછી, એ અપરિમિત સ્વરૂપે, ધર્મના રક્ષક ભગવાને એ સંકટ દૂર કર્યું અને દસ મહિના પૂરા થતાં બાળકની નજર સામે જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ સર્વગુણોદર્કે સાનુકૂલ ગ્રહોદયે । જજ્ઞે વંશધરઃ પાણ્ડોઃ ભૂયઃ પાણ્ડુરિવૌજસા

પછી, બધા શુભ ગુણો પ્રસન્ન થયા અને ગ્રહો અનુકૂળ થયા ત્યારે, પાંડુવંશનો વારસદાર ફરી જન્મ્યો—પાંડુ જેવી તાકાત સાથે.

તસ્ય પ્રીતમના રાજા વિપ્રૈર્ધૌમ્ય કૃપાદિભિઃ । જાતકં કારયામાસ વાચયિત્વા ચ મઙ્‌ગલમ્

રાજાએ આનંદથી ભરાયેલી મનથી, ધૌમ્ય, કૃપ અને અન્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા બાળકનું જન્મકુંડળી બનાવડાવી અને શુભ કાર્ય કરાવ્યાં.

હિરણ્યં ગાં મહીં ગ્રામાન્ હસ્ત્યશ્વાન્ નૃપતિર્વરાન્ । પ્રાદાત્સ્વન્નં ચ વિપ્રેભ્યઃ પ્રજાતીર્થે સ તીર્થવિત્

જન્મસ્થળે, તીર્થવિદ રાજાએ બ્રાહ્મણોને સોનુ, ગાય, જમીન, ગામ, હાથી, ઘોડા અને ઉત્તમ ભોજન આપ્યું.

તમૂચુર્બ્રાહ્મણાસ્તુષ્ટા રાજાનં પ્રશ્રયાન્વિતમ્ । એષ હ્યસ્મિન્ પ્રજાતન્તૌ પુરૂણાં પૌરવર્ષભ

સંતોષી બ્રાહ્મણોએ નમ્ર રાજાને કહ્યું: 'પુરુ વંશના શ્રેષ્ઠ, તમારા વંશમાં આ બાળક જ છે.'

દૈવેનાપ્રતિઘાતેન શુક્લે સંસ્થામુપેયુષિ । રાતો વોઽનુગ્રહાર્થાય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

'દૈવના અવરોધ વગર, જ્યારે સફેદ વાળ પૂર્ણ થાય છે ત્યારે, સર્વશક્તિમાન વિષ્ણુએ તમારા કલ્યાણ માટે આ બાળકને મોકલ્યો છે.'

તસ્માન્નામ્ના વિષ્ણુરાત ઇતિ લોકે બૃહચ્છ્રવાઃ । ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો મહાભાગવતો મહાન્

'એથી, એનું નામ વિશ્વમાં વિષ્ણુરાત હશે—વિષ્ણુ દ્વારા રક્ષિત. કોઈ શંકા નથી, એ મહાન ભક્ત અને મહાન આત્મા બનશે.'

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ । અપ્યેષ વંશ્યાન્ રાજર્ષીન્ પુણ્યશ્લોકાન્ મહાત્મનઃ । અનુવર્તિતા સ્વિદ્યશસા સાધુવાદેન સત્તમાઃ

યુધિષ્ઠિરે પૂછ્યું: 'શું આ બાળક આપણા વંશના રાજર્ષિ, પુણ્યશ્લોક મહાત્માઓના માર્ગે ચાલશે? શું એ સારા અને વિદ્વાનો દ્વારા વખાણાયેલા કર્મોનું અનુસરણ કરશે?'

બ્રાહ્મણા ઊચુઃ । પાર્થ પ્રજાવિતા સાક્ષાત્ ઇક્ષ્વાકુરિવ માનવઃ । બ્રહ્મણ્યઃ સત્યસન્ધશ્ચ રામો દાશરથિર્યથા

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું: 'પૃથાપુત્ર, એ મનુષ્યોમાં ઇક્ષ્વાકુની જેમ પ્રજાનું સાચું રક્ષણ કરશે, બ્રાહ્મણપ્રેમી અને સત્યનિષ્ઠ રહેશે, જેમ દશરથપુત્ર રામ હતા.'

એષ દાતા શરણ્યશ્ચ યથા હ્યૌશીનરઃ શિબિઃ । યશો વિતનિતા સ્વાનાં દૌષ્યન્તિરિવ યજ્વનામ્

'એ ઉદાર દાતા અને આશ્રયદાતા રહેશે, જેમ ઔશીનર વંશના શિબિ હતા; એ પોતાના કુળનું યશ ફેલાવશે, જેમ દૌષ્યંતપુત્ર યજ્ઞકર્તાઓમાં પ્રસિદ્ધ થયા.'

ધન્વિનામગ્રણીરેષ તુલ્યશ્ચાર્જુનયોર્દ્વયોઃ । હુતાશ ઇવ દુર્ધર્ષઃ સમુદ્ર ઇવ દુસ્તરઃ

'એ ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ રહેશે, બંને અર્જુન જેવો; અગ્નિ જેવો અપરાજેય અને સમુદ્ર જેવો દુર્ગમ રહેશે.'

મૃગેન્દ્ર ઇવ વિક્રાન્તો નિષેવ્યો હિમવાનિવ । તિતિક્ષુર્વસુધેવાસૌ સહિષ્ણુઃ પિતરાવિવ

'મૃગોમાં સિંહ જેવો પરાક્રમી, હિમાલય જેવો અડગ, ધરતી જેવો સહનશીલ અને પોતાના માતાપિતાની જેમ સહનશીલ રહેશે.'