શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તે તત્ર દદૃશુર્બાલા મહાસત્ત્વમવસ્થિતમ્ । તત્રસુર્વજ્રનિર્ભિન્નં ગિરેઃ શૃઙ્‌ગમિવ ચ્યુતમ્

ત્યાં બાળકોએ એક મહાન અસ્તિત્વને ઊભેલું જોયું, જે ઇન્દ્રના વજ્રથી તૂટી પડેલા પર્વતના શિખર જેવું લાગતું હતું.

સ વૈ બકો નામ મહાનસુરો બકરૂપધૃક્ । આગત્ય સહસા કૃષ્ણં તીક્ષ્ણતુણ્ડોઽગ્રસદ્બલી

એ મોટો દાનવ બક નામે, બગલાનું રૂપ ધારણ કરીને, અચાનક આવ્યો અને તેની તીક્ષ્ણ ચાંચથી કૃષ્ણને જોરથી પકડી લીધો.

કૃષ્ણં મહાબકગ્રસ્તં દૃષ્ટ્વા રામાદયોઽર્ભકાઃ । બભૂવુરિન્દ્રિયાણીવ વિના પ્રાણં વિચેતસઃ

કૃષ્ણને મોટા બકાએ ગળી જતાં, રામ અને બીજા બાળકો જાણે પ્રાણ વિના ઇન્દ્રિયો થઈ ગયા હોય તેમ હેરાન થઈ ગયા.

( મિશ્ર ) તં તાલુમૂલં પ્રદહન્તમગ્નિવદ્ ગોપાલસૂનું પિતરં જગદ્ગુરોઃ । ચચ્છર્દ સદ્યોઽતિરુષાક્ષતં બકઃ તુણ્ડેન હન્તું પુનરભ્યપદ્યત

પણ ગોપાળપુત્ર, જગતના ગુરુએ, અગ્નિ જેવો બકાના મોઢાના મૂળને દહન કર્યો; એટલે દુખથી તડપી બકાએ તરત કૃષ્ણને ઉગળી નાખ્યો અને ગુસ્સાથી ફરીથી તેને મારી નાખવા ચાંચથી હુમલો કર્યો.

તં આપતન્તં સ નિગૃહ્ય તુણ્ડયોઃ દોર્ભ્યાં બકં કંસસખં સતાં પતિઃ । પશ્યત્સુ બાલેષુ દદાર લીલયા મુદાવહો વીરણવદ્ દિવૌકસામ્

ત્યારે બકા દોડતો આવ્યો ત્યારે કૃષ્ણે, જે સત્પુરુષોના રક્ષક અને કংসનો મિત્ર છે, પોતાના હાથથી બકાની ચાંચ પકડી અને બાળકો જોઈ રહ્યા હતા ત્યારે સહેલાઈથી તેને ફાડી નાખ્યો, જેમ દેવતાઓમાં કોઈ વીર દુશ્મનને હરાવે, અને સૌને આનંદ આપ્યો.

તદા બકારિં સુરલોકવાસિનઃ સમાકિરન્ નન્દનમલ્લિકાદિભિઃ । સમીડિરે ચાનકશઙ્‌ખસંસ્તવૈઃ તદ્વીક્ષ્ય ગોપાલસુતા વિસિસ્મિરે

પછી સ્વર્ગના રહેવાસીઓએ બકાના શત્રુ પર નંદનવનના ફૂલો અને ચમેલી વરસાવી, ઢોલ, શંખ અને સ્તુતિથી તેની પ્રશંસા કરી; આ જોઈને ગોપાળપુત્રો આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

મુક્તં બકાસ્યાદ્ ઉપલભ્ય બાલકા રામાદયઃ પ્રાણમિવેન્દ્રિયો ગણઃ । સ્થાનાગતં તં પરિરભ્ય નિર્વૃતાઃ પ્રણીય વત્સાન્ વ્રજમેત્ય તજ્જગુઃ

જ્યારે કૃષ્ણ બકાની ચાંચમાંથી મુક્ત થયો, ત્યારે રામ અને બીજા બાળકો જાણે તેમના ઇન્દ્રિયો ફરીથી જીવથી ભરાઈ ગયા હોય તેમ ખુશીથી કૃષ્ણને ભેટી પડ્યા, વાછરડાં ભેગાં કરીને આનંદથી વ્રજમાં પાછા ફર્યા અને એ ઘટનાનું ગીત ગાતા ગયા.

( અનુષ્ટુપ્ ) શ્રુત્વા તદ્ વિસ્મિતા ગોપા ગોપ્યશ્ચાતિપ્રિયાદૃતાઃ । પ્રેત્ય આગતમિવોત્સુક્યાદ્ ઐક્ષન્ત તૃષિતેક્ષણાઃ

આ સાંભળીને ગોપાલો અને ગોપીઓ આશ્ચર્ય અને પ્રેમથી ભરાઈ ગયા, અને જાણે કૃષ્ણ મૃત્યુ પછી પાછો આવ્યો હોય તેમ તરસેલા નેત્રોથી તેને નિહાળતા રહ્યા.

અહો બતાસ્ય બાલસ્ય બહવો મૃત્યવોઽભવન્ । અપ્યાસીદ્ વિપ્રિયં તેષાં કૃતં પૂર્વં યતો ભયમ્

અરે, આ બાળકે કેટલાં બધાં મરણના સંકટો ભોગવ્યા છે! કદાચ આપણા કોઈ પૂર્વકર્મના કારણે આ ભય ઊભું થયું છે.

અથાપિ અભિભવન્ત્યેનં નૈવ તે ઘોરદર્શનાઃ । જિઘાંસયૈનમાસાદ્ય નશ્યન્ત્યગ્નૌ પતઙ્‌ગવત્

છતાં પણ, એ ભયાનક દાનવો તેને ક્યારેય હરાવી શકતા નથી; મારી નાખવાની ઇચ્છાથી આવે છે, પણ અગ્નિમાં પડતા પતંગિયાં જેવી નાશ પામે છે.

અહો બ્રહ્મવિદાં વાચો નાસત્યાઃ સન્તિ કર્હિચિત્ । ગર્ગો યદાહ ભગવાન્ અન્વભાવિ તથૈવ તત્

સાચે જ, બ્રહ્મજ્ઞાનીઓના વચન ક્યારેય ખોટા પડતા નથી; ગર્ગમુનિએ જે કહ્યું હતું, એ બધું સાચું નીકળ્યું.

ઇતિ નન્દાદયો ગોપાઃ કૃષ્ણરામકથાં મુદા । કુર્વન્તો રમમાણાશ્ચ નાવિન્દન્ ભવવેદનામ્

એ રીતે નંદ અને બીજા ગોપાલો કૃષ્ણ-રામની વાતોમાં આનંદ માણતા, સંસારના દુઃખની જાણ પણ ન કરતાં સમય વિતાવતો.

એવં વિહારૈઃ કૌમારૈઃ કૌમારં જહતુર્વ્રજે । નિલાયનૈઃ સેતુબન્ધૈઃ મર્કટોત્પ્લવનાદિભિઃ

આ રીતે છુપા-છુપી, નદી પર પુલ બાંધવી, વાંદરોની જેમ કૂદાકૂદ અને બીજા બાળલીલાઓમાં વ્રજમાં તેમનું બાળપણ પસાર થયું.

શૌનક ઉવાચ । અશ્વત્થામ્નોપસૃષ્ટેન બ્રહ્મશીર્ષ્ણોરુતેજસા । ઉત્તરાયા હતો ગર્ભ ઈશેનાજીવિતઃ પુનઃ

શૌનકએ પૂછ્યું: અશ્વત્થામાના બ્રહ્માસ્ત્રના પ્રભાવથી ઉત્તરાનું ગર્ભ બાળક મરી ગયું હતું, પણ ભગવાનની કૃપાથી તેને ફરીથી જીવ મળ્યો.

તસ્ય જન્મ મહાબુદ્ધેઃ કર્માણિ ચ મહાત્મનઃ । નિધનં ચ યથૈવાસીત્ સ પ્રેત્ય ગતવાન્ યથા

એ મહાન બુદ્ધિશાળી મહાત્માના જન્મ, કાર્યો અને અંતે શું થયું અને મૃત્યુ પછી તે ક્યાં ગયો, એ બધું અમે સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.

તદિદં શ્રોતુમિચ્છામો ગદિતું યદિ મન્યસે । બ્રૂહિ નઃ શ્રદ્દધાનાનાં યસ્ય જ્ઞાનમદાચ્છુકઃ

જો તમને યોગ્ય લાગે તો કૃપા કરીને અમને આ કહો, કેમ કે અમે શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળવા તૈયાર છીએ, જેમ શુકદેવજીએ જ્ઞાન આપ્યું હતું.

સૂત ઉવાચ । અપીપલદ્ધર્મરાજઃ પિતૃવદ્ રઞ્જયન્ પ્રજાઃ । નિઃસ્પૃહઃ સર્વકામેભ્યઃ કૃષ્ણપાદાનુસેવયા

સૂતે કહ્યું: ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે પિતાજી જેવી લાગણીથી પ્રજાને ખુશ રાખી, કૃષ્ણના ચરણોમાં સેવા કરીને સર્વ ઇચ્છાઓથી નિરલિપ્ત રહ્યા.

સમ્પદઃ ક્રતવો લોકા મહિષી ભ્રાતરો મહી । જમ્બૂદ્વીપાધિપત્યં ચ યશશ્ચ ત્રિદિવં ગતમ્

તેમને ધન, યજ્ઞો, રાજ્ય, રાણીઓ, ભાઈઓ, જંબુદ્વીપ પરનું સામ્રાજ્ય અને સ્વર્ગ સુધી પહોંચેલું યશ મળ્યું હતું.

કિં તે કામાઃ સુરસ્પાર્હા મુકુન્દમનસો દ્વિજાઃ । અધિજહ્રુર્મુદં રાજ્ઞઃ ક્ષુધિતસ્ય યથેતરે

દ્વિજો, જેમના મનમાં મુકુન્દના ચિંતનથી સર્વ ઇચ્છાઓ શાંત થઈ ગઈ છે, એવા મનુષ્યને—even દેવતાઓને લલચાવતી ઇચ્છાઓનું શું મૂલ્ય? જેમ ભૂખ્યા રાજાને બીજા કોઈ આનંદ આપતું નથી, એમ જ એ રાજાને પણ એ બધું સુખ આપતું નથી.

માતુર્ગર્ભગતો વીરઃ સ તદા ભૃગુનન્દન । દદર્શ પુરુષં કઞ્ચિદ્ દહ્યમાનોઽસ્ત્રતેજસા

ભૃગુના વંશજ, એ વીર બાળક જ્યારે તેની માતાના ગર્ભમાં હતો, ત્યારે એ અસ્ત્રના તેજથી દહાય રહ્યો હતો, ત્યારે તેણે એક અજાણ્યા પુરુષને જોયો.

અઙ્‌ગુષ્ઠમાત્રમમલં સ્ફુરત્ પુરટ મૌલિનમ્ । અપીવ્યદર્શનં શ્યામં તડિદ્ વાસસમચ્યુતમ્

એ બાળકે એક નિર્મળ, અંગૂઠા જેટલી ઊંચાઈનું, તેજસ્વી, સોનેરી મુકડાવાળું, શ્યામવર્ણ, અદભુત દેખાવાળું અને પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલું, અચ્યૂત સ્વરૂપ જોયું.

શ્રીમદ્ દીર્ઘચતુર્બાહું તપ્તકાઞ્ચન કુણ્ડલમ્ । ક્ષતજાક્ષં ગદાપાણિં આત્મનઃ સર્વતો દિશમ્ । પરિભ્રમન્તં ઉલ્કાભાં ભ્રામયન્તં ગદાં મુહુઃ

એ સ્વરૂપે ચાર લાંબા હાથ, તપેલા સોનાની કુંડળીઓ, લાલ આંખો, હાથમાં ગદા ધારણ કરી હતી. એ બાળકની આજુબાજુ ચારેય દિશામાં ફરતો હતો અને ગદાને વારંવાર ભમાવી રહ્યો હતો, જે જ્યોત્સ્ના જેવી તેજસ્વી લાગતી હતી.

અસ્ત્રતેજઃ સ્વગદયા નીહારમિવ ગોપતિઃ । વિધમન્તં સન્નિકર્ષે પર્યૈક્ષત ક ઇત્યસૌ

એ પુરુષે પોતાની ગદાથી અસ્ત્રના તેજને એમ વિખેરી દીધું, જેમ ગોપાલક ધૂંધને હાંકી દે છે. બાળક એ બધું ધ્યાનપૂર્વક જોઈ રહ્યો હતો અને વિચારતો હતો—'આ કોણ છે?'

વિધૂય તદમેયાત્મા ભગવાન્ ધર્મગુબ્ વિભુઃ । મિષતો દશમાસસ્ય તત્રૈવાન્તર્દધે હરિઃ

પછી, એ અપરિમિત સ્વરૂપે, ધર્મના રક્ષક ભગવાને એ સંકટ દૂર કર્યું અને દસ મહિના પૂરા થતાં બાળકની નજર સામે જ ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ સર્વગુણોદર્કે સાનુકૂલ ગ્રહોદયે । જજ્ઞે વંશધરઃ પાણ્ડોઃ ભૂયઃ પાણ્ડુરિવૌજસા

પછી, બધા શુભ ગુણો પ્રસન્ન થયા અને ગ્રહો અનુકૂળ થયા ત્યારે, પાંડુવંશનો વારસદાર ફરી જન્મ્યો—પાંડુ જેવી તાકાત સાથે.

તસ્ય પ્રીતમના રાજા વિપ્રૈર્ધૌમ્ય કૃપાદિભિઃ । જાતકં કારયામાસ વાચયિત્વા ચ મઙ્‌ગલમ્

રાજાએ આનંદથી ભરાયેલી મનથી, ધૌમ્ય, કૃપ અને અન્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા બાળકનું જન્મકુંડળી બનાવડાવી અને શુભ કાર્ય કરાવ્યાં.

હિરણ્યં ગાં મહીં ગ્રામાન્ હસ્ત્યશ્વાન્ નૃપતિર્વરાન્ । પ્રાદાત્સ્વન્નં ચ વિપ્રેભ્યઃ પ્રજાતીર્થે સ તીર્થવિત્

જન્મસ્થળે, તીર્થવિદ રાજાએ બ્રાહ્મણોને સોનુ, ગાય, જમીન, ગામ, હાથી, ઘોડા અને ઉત્તમ ભોજન આપ્યું.

તમૂચુર્બ્રાહ્મણાસ્તુષ્ટા રાજાનં પ્રશ્રયાન્વિતમ્ । એષ હ્યસ્મિન્ પ્રજાતન્તૌ પુરૂણાં પૌરવર્ષભ

સંતોષી બ્રાહ્મણોએ નમ્ર રાજાને કહ્યું: 'પુરુ વંશના શ્રેષ્ઠ, તમારા વંશમાં આ બાળક જ છે.'

દૈવેનાપ્રતિઘાતેન શુક્લે સંસ્થામુપેયુષિ । રાતો વોઽનુગ્રહાર્થાય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

'દૈવના અવરોધ વગર, જ્યારે સફેદ વાળ પૂર્ણ થાય છે ત્યારે, સર્વશક્તિમાન વિષ્ણુએ તમારા કલ્યાણ માટે આ બાળકને મોકલ્યો છે.'