શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઉત્તાનપાદો રાજર્ષિઃ પ્રભાવં તનયસ્ય તમ્ । શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વાદ્ભુતતમં પ્રપેદે વિસ્મયં પરમ્

રાજર્ષિ ઉત્તાનપાદે જ્યારે પોતાના પુત્રની અદભુત મહિમા સાંભળી અને જોઈ, ત્યારે તેઓ અત્યંત આશ્ચર્યમાં પડી ગયા.

વીક્ષ્યોઢવયસં તં ચ પ્રકૃતીનાં ચ સમ્મતમ્ । અનુરક્તપ્રજં રાજા ધ્રુવં ચક્રે ભુવઃ પતિમ્

જ્યારે રાજાએ ધ્રુવજીને યુવાન, પ્રજાના પ્રિય અને મંત્રીઓ દ્વારા માન્ય જોયા, ત્યારે ધ્રુવને ધરતીનો રાજા બનાવ્યા.

આત્માનં ચ પ્રવયસં આકલય્ય વિશામ્પતિઃ । વનં વિરક્તઃ પ્રાતિષ્ઠદ્ વિમૃશન્નાત્મનો ગતિમ્

પછી, પોતાનું વૃદ્ધાવસ્થાનું ધ્યાન કરીને, રાજાએ વૈરાગ્યથી વન તરફ પ્રસ્થાન કર્યું અને આત્માની ગતિનું ચિંતન કરતા ગયા.

શૌનક ઉવાચ । (વંશસ્થ) હત્વા સ્વરિક્થસ્પૃધ આતતાયિનો યુધિષ્ઠિરો ધર્મભૃતાં વરિષ્ઠઃ । સહાનુજૈઃ પ્રત્યવરુદ્ધભોજનઃ કથં પ્રવૃત્તઃ કિમકારષીત્તતઃ

શૌનકજીએ પૂછ્યું: ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ યુધિષ્ઠિરે, જ્યારે પોતાના રાજ્ય અને ધન માટે લાલચ રાખનારા દુશ્મનોને માર્યા અને ભાઈઓ સાથે નિરાંતે ભોજન કરવા લાગ્યા, ત્યારે પછી તેમણે શું કર્યું?

સૂત ઉવાચ । વંશં કુરોર્વંશદવાગ્નિનિર્હૃતં સંરોહયિત્વા ભવભાવનો હરિઃ । નિવેશયિત્વા નિજરાજ્ય ઈશ્વરો યુધિષ્ઠિરં પ્રીતમના બભૂવ હ

સૂતજીએ કહ્યું: જગતના સર્જનહાર હરિએ, પોતાના વંશની આગથી વિનાશ પામેલા કુરુવંશને પુનઃ સ્થાપિત કર્યો અને યુધિષ્ઠિરને પોતાના રાજ્યમાં બેસાડ્યા, ત્યારે તેઓ અંતરમાં પ્રસન્ન થયા.

નિશમ્ય ભીષ્મોક્તમથાચ્યુતોક્તં પ્રવૃત્ત વિજ્ઞાન વિધૂત વિભ્રમઃ । શશાસ ગામિન્દ્ર ઇવાજિતાશ્રયઃ પરિધ્યુપાન્તાં અનુજાનુવર્તિતઃ

ભીષ્મ અને અચ્યૂતના વચનો સાંભળી, સાચા જ્ઞાનથી શંકા દુર થઈ, યુધિષ્ઠિરે અજેય ભાઈઓના સહારે, ઇન્દ્રની જેમ ધરતી પર રાજ કર્યું.

(અનુષ્ટુપ્) કામં વવર્ષ પર્જન્યઃ સર્વકામદુઘા મહી । સિષિચુઃ સ્મ વ્રજાન્ ગાવઃ પયસોધસ્વતીર્મુદા

મેઘોએ મનગમતું વરસાદ વરસાવ્યું, ધરાએ સર્વ ઈચ્છિત ફળ આપ્યા અને ગાયોએ આનંદથી ગામોમાં દુધની ધારા વહાવી.

નદ્યઃ સમુદ્રા ગિરયઃ સવનસ્પતિવીરુધઃ । ફલન્ત્યોષધયઃ સર્વાઃ કામં અન્વૃતુ તસ્ય વૈ

નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો, વનો અને તમામ ઔષધિઓએ પણ તેમની ઈચ્છા મુજબ ફળ આપ્યા.

નાધયો વ્યાધયઃ ક્લેશા દૈવભૂતાત્મહેતવઃ । અજાતશત્રૌ અવભવન્ જન્તૂનાં રાજ્ઞિ કર્હિચિત્

ક્યારેય કોઈ દુઃખ, રોગ કે પીડા—દૈવ, પરપ્રાણી કે સ્વકૃત—અજાતશત્રુ રાજા યુધિષ્ઠિરના સમયમાં પ્રજાને સ્પર્શી નહોતી.

ઉષિત્વા હાસ્તિનપુરે માસાન્ કતિપયાન્ હરિઃ । સુહૃદાં ચ વિશોકાય સ્વસુશ્ચ પ્રિયકામ્યયા

હરિએ થોડા મહિના હસ્તિનાપુરમાં રહી, મિત્રો અને પ્રિય બહેનને આનંદ આપ્યો.

આમંત્ર્ય ચાભ્યનુજ્ઞાતઃ પરિષ્વજ્યાભિવાદ્ય તમ્ । આરુરોહ રથં કૈશ્ચિત્ પરિષ્વક્તોઽભિવાદિતઃ

પછી સૌને વિદાય લઈને, તેમના આશીર્વાદ અને પ્રેમથી, હરિએ રથ પર આરોહણ કર્યું; કેટલાકે તેમને ગળે લગાડ્યા અને વંદન કર્યા.

સુભદ્રા દ્રૌપદી કુન્તી વિરાટતનયા તથા । ગાન્ધારી ધૃતરાષ્ટ્રશ્ચ યુયુત્સુઃ ગૌતમો યમૌ

સુભદ્રા, દ્રૌપદી, કુંતી, વિરાટની પુત્રી, ગાંધારી, ધૃતરાષ્ટ્ર, યુયુત્સુ, કૃપાચાર્ય અને નકુલ-સહદેવ (યમલાઓ) હાજર હતા.

વૃકોદરશ્ચ ધૌમ્યશ્ચ સ્ત્રિયો મત્સ્યસુતાદયઃ । ન સેહિરે વિમુહ્યન્તો વિરહં શાર્ઙ્ગધન્વનઃ

વૃકોદર, ધૌમ્ય અને માછરાજાની પુત્રી સહિતની સ્ત્રીઓ, શાર્ઙ્ધન્વી શ્રીકૃષ્ણના વિયોગમાં ખૂબ જ ગભરાઈ ગઈ હતી અને એ વિયોગ સહન કરી શકી નહોતી.

સત્સઙ્ગાત્ મુક્તદુઃસઙ્ગો હાતું નોત્સહતે બુધઃ । કીર્ત્યમાનં યશો યસ્ય સકૃત્ આકર્ણ્ય રોચનમ્

સારા લોકોની સંગતથી જે દુર્ભળ સંગથી છુટકારો પામે છે, તે વિવેકી માણસ એકવાર ભગવાનનું મીઠું યશ સાંભળે તો એ સંગત છોડવી તેને અશક્ય બની જાય છે.

તસ્મિન્ ન્યસ્તધિયઃ પાર્થાઃ સહેરન્ વિરહં કથમ્ । દર્શનસ્પર્શસંલાપ શયનાસન ભોજનૈઃ

પૃથાના પુત્રો, જેમની બુદ્ધિ શ્રીકૃષ્ણમાં જ સ્થિર હતી, તેમણે તો દ્રષ્ટિ, સ્પર્શ, વાતચીત, સાથે સૂવું, બેઠાં રહેવું અને ભોજન વગેરે પછી એ વિયોગ કેવી રીતે સહન કર્યો હશે?

સર્વે તેઽનિમિષૈઃ અક્ષૈઃ તં અનુ દ્રુતચેતસઃ । વીક્ષન્તઃ સ્નેહસમ્બદ્ધા વિચેલુસ્તત્ર તત્ર હ

બધા જ, પ્રેમથી બંધાયેલા, અનિમિષ દ્રષ્ટિથી શ્રીકૃષ્ણને જોઈ રહ્યા હતા અને મનથી તેમના પાછળ દોડી રહ્યા હતા, એ લોકો અહીં ત્યાં ફરતા રહેતા.

ન્યરુન્ધન્ ઉદ્ગલત્ બાષ્પં ઔત્કણ્ઠ્યાત્ દેવકીસુતે । નિર્યાત્યગારાત્ નોઽભદ્રં ઇતિ સ્યાત્ બાન્ધવસ્ત્રિયઃ

કુટુંબની સ્ત્રીઓએ દેવકીપુત્રના વિયોગમાં ઉદભવતા આંસુઓને રોકી લીધા, કારણ કે તેઓ વિચારી રહી હતી કે, 'શ્રીકૃષ્ણ ઘર છોડે ત્યારે કોઈ અશુભ ન બને.'

મૃદઙ્ગશઙ્ખભેર્યશ્ચ વીણાપણવ ગોમુખાઃ । ધુન્ધુર્યાનક ઘણ્ટાદ્યા નેદુઃ દુન્દુભયસ્તથા

મૃદંગ, શંખ, ભેરી, વીણા, પખાવજ, ગોમુખ, ધુંધુરી, આણક, ઘંટડી અને ડુંડુભી વગેરે વાદ્યો એકસાથે ગુંજી ઉઠ્યા.

પ્રાસાદશિખરારૂઢાઃ કુરુનાર્યો દિદૃક્ષયા । વવૃષુઃ કુસુમૈઃ કૃષ્ણં પ્રેમવ્રીડાસ્મિતેક્ષણાઃ

કુરુ વંશની સ્ત્રીઓ શ્રીકૃષ્ણને જોવા ઉત્સુક બની મહેલો પર ચડી ગઈ અને પ્રેમ તથા લાજથી હસતાં નેત્રોથી પુષ્પવર્ષા કરી.

સિતાતપત્રં જગ્રાહ મુક્તાદામવિભૂષિતમ્ । રત્નદણ્ડં ગુડાકેશઃ પ્રિયઃ પ્રિયતમસ્ય હ

ગુડાકેશ, પોતાના પ્રિયમિત્રના પ્રિય, એણે મોતીની માળાથી શોભિત અને રત્નના દંડવાળું સફેદ છત્ર હાથમાં લીધું.

ઉદ્ધવઃ સાત્યકિશ્ચૈવ વ્યજને પરમાદ્ભુતે । વિકીર્યમાણઃ કુસુમૈ રેજે મધુપતિઃ પથિ

ઉદ્ધવ અને સાત્યકી એ અદ્ભુત ચામરથી પંખો કરી રહ્યા હતા, અને રસ્તામાં શ્રીમધુપતિ પર પુષ્પવર્ષા થતી હતી, એ સમયે તેઓ ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતા હતા.

અશ્રૂયન્તાશિષઃ સત્યાઃ તત્ર તત્ર દ્વિજેરિતાઃ । નાનુરૂપાનુરૂપાશ્ચ નિર્ગુણસ્ય ગુણાત્મનઃ

અહીં ત્યાં દ્વિજોએ સાચા આશીર્વાદ ઉચ્ચાર્યા, જે ક્યારેક યોગ્ય, ક્યારેક અયોગ્ય હતા, એ સર્વ ગુણોના સ્વામી અને ગુણમય ભગવાન માટે.

અન્યોન્યમાસીત્ સંજલ્પ ઉત્તમશ્લોકચેતસામ્ । કૌરવેન્દ્રપુરસ્ત્રીણાં સર્વશ્રુતિમનોહરઃ

કૌરવ રાજાના શહેરની સ્ત્રીઓ, જેમનું મન શ્રીકૃષ્ણમાં લીન હતું, એમની વચ્ચે પરસ્પર એવી વાતો થવા લાગી કે જે સાંભળનાર દરેકના હૃદયને મોહી લે.

(વંશસ્થ) સ વૈ કિલાયં પુરુષઃ પુરાતનો ય એક આસીદવિશેષ આત્મનિ । અગ્રે ગુણેભ્યો જગદાત્મનીશ્વરે નિમીલિતાત્મન્નિશિ સુપ્તશક્તિષુ

આ પુરુષ તો એ જ પ્રાચીન પરમાત્મા છે, જે ગુણોથી પર અને સર્વશક્તિમાન છે, જગતના સ્વામી છે, અને સર્જન પહેલાં, સર્વશક્તિ નિદ્રામાં હતી ત્યારે પણ એકલાં જ હતા.

સ એવ ભૂયો નિજવીર્યચોદિતાં સ્વજીવમાયાં પ્રકૃતિં સિસૃક્ષતીમ્ । અનામરૂપાત્મનિ રૂપનામની વિધિત્સમાનોઽનુસસાર શાસ્ત્રકૃત્

પછી એ પરમાત્માએ પોતાની શક્તિથી પોતાની પ્રકૃતિને સર્જન માટે પ્રેરિત કરી, અને જે સ્વરૂપ અને નામથી રહિત છે, તેને નામ અને સ્વરૂપ આપવાના ઇરાદાથી, એ શાસ્ત્ર રચયિતા એ બધું ચલાવ્યું.

સ વા અયં યત્પદમત્ર સૂરયો જિતેન્દ્રિયા નિર્જિતમાતરિશ્વનઃ । પશ્યન્તિ ભક્તિ ઉત્કલિતામલાત્મના નન્વેષ સત્ત્વં પરિમાર્ષ્ટુમર્હતિ

જે સ્થાન મહર્ષિઓ, ઇન્દ્રિયજિત અને પ્રાણજિત બની, ભક્તિથી પવિત્ર મનથી જુએ છે, એ પરમાત્મા ખરેખર સમગ્ર સૃષ્ટિને પવિત્ર કરવા યોગ્ય છે.

સ વા અયં સખ્યનુગીત સત્કથો વેદેષુ ગુહ્યેષુ ચ ગુહ્યવાદિભિઃ । ય એક ઈશો જગદાત્મલીલયા સૃજત્યવત્યત્તિ ન તત્ર સજ્જતે

જેની મિત્રતા ગવાય છે, જેને વેદોમાં અને ગુપ્ત રીતે ગુપ્તજ્ઞ લોકો દ્વારા કહાય છે, એ એકમાત્ર ભગવાન, જગતના સ્વામી, પોતાની લીલાથી સર્જન, પાલન અને સંહાર કરે છે, પણ એમાં ક્યારેય આસક્ત થતો નથી.

યદા હ્યધર્મેણ તમોધિયો નૃપા જીવન્તિ તત્રૈષ હિ સત્ત્વતઃ કિલ । ધત્તે ભગં સત્યમૃતં દયાં યશો ભવાય રૂપાણિ દધત્ યુગે યુગે

જ્યારે રાજાઓ અધર્મથી અને અંધકારમય બુદ્ધિથી રાજ્ય કરે છે, ત્યારે એ સત્વત વંશમાંથી ભગવાન, ધન, સત્ય, દયા અને યશ ધારણ કરી, જગતના કલ્યાણ માટે, યુગે યુગે અવતાર લે છે.

અહો અલં શ્લાઘ્યતમં યદોઃ કુલં અહો અલં પુણ્યતમં મધોર્વનમ્ । યદેષ પુંસાં ઋષભઃ શ્રિયઃ પતિઃ સ્વજન્મના ચઙ્ક્રમણેન ચાઞ્ચતિ

અરે, યદુવંશ ખરેખર ખૂબ જ વખાણવા જેવું છે! મધુવન પણ અત્યંત પવિત્ર છે, કારણ કે અહીં પુરુષોત્તમ, શ્રીના સ્વામી, પોતાના જન્મ અને વિહારથી આનંદ પામે છે.