શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અહો મે બત દૌરાત્મ્યં સ્ત્રીજિતસ્યોપધારય । યોઽઙ્‌કં પ્રેમ્ણાઽઽરુરુક્ષન્તં નાભ્યનન્દમસત્તમઃ

હાય! મારા દૈવગત દુઃખને જુઓ, હું સ્ત્રીના વશમાં આવી ગયો! પ્રેમથી મારી ગોદમાં ચડવા ઈચ્છતો હતો એ નિર્દોષ બાળક, તેને મેં આવકાર્યો નહીં—હું કેટલો અધમ છું!

નારદ ઉવાચ - મા મા શુચઃ સ્વતનયં દેવગુપ્તં વિશામ્પતે । તત્પ્રભાવં અવિજ્ઞાય પ્રાવૃઙ્‌ક્તે યદ્યશો જગત્

નારદે કહ્યું: રાજા, તમારા પુત્ર માટે દુઃખ ન કરો, દેવતાઓ તેની રક્ષા કરે છે. તમે તેની મહિમા જાણતા નથી, એટલે દુઃખ કરો છો, પણ તેની કીર્તિ આખા જગતમાં ફેલાશે.

સુદુષ્કરં કર્મ કૃત્વા લોકપાલૈરપિ પ્રભુઃ । ઐષ્યત્યચિરતો રાજન્ યશો વિપુલયંસ્તવ

રાજા, એણે એવું કામ કર્યું છે જે દુનિયાના રક્ષકો માટે પણ અઘરું છે. હવે તારા માટે એનું નામ બહુ જ પ્રસિદ્ધ થશે.

મૈત્રેય ઉવાચ - ઇતિ દેવર્ષિણા પ્રોક્તં વિશ્રુત્ય જગતીપતિઃ । રાજલક્ષ્મીમનાદૃત્ય પુત્રં એવાન્વચિન્તયત્

મૈત્રેયજીએ કહ્યું: દેવર્ષિએ આ વાત કહી ત્યારે પૃથ્વીના રાજાએ રાજસુખની ચિંતા છોડીને ફક્ત પોતાના દીકરાની જ ચિંતા કરી.

તત્રાભિષિક્તઃ પ્રયતઃ તાં ઉપોષ્ય વિભાવરીમ્ । સમાહિતઃ પર્યચર દૃષ્યાદેશેન પૂરુષમ્

ત્યાં યજ્ઞાદિ વિધિથી શुद्ध થઈ, એ રાત ઉપવાસ કરીને, એકાગ્ર મનથી, જે રીતે શીખવાયું હતું એ પ્રમાણે પરમાત્માની સેવા કરી.

ત્રિરાત્રાન્તે ત્રિરાત્રાન્તે કપિત્થબદરાશનઃ । આત્મવૃત્ત્યનુસારેણ માસં નિન્યેઽર્ચયન્ હરિમ્

દર ત્રણ દિવસે એક વાર ફક્ત કપિથ અને બોર ખાઈને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, એણે એક મહિનો સુધી હરિની પૂજા કરી.

દ્વિતીયં ચ તથા માસં ષષ્ઠે ષષ્ઠેઽર્ભકો દિને । તૃણપર્ણાદિભિઃ શીર્ણૈઃ કૃતાન્નોઽભ્યર્ચયન્ વિભુમ્

બીજા મહિને, દર છઠ્ઠા દિવસે, એ છોકરાએ સુકાયેલી પાંદડા, ઘાસ વગેરેમાંથી જમવાનું બનાવીને ભગવાનની પૂજા કરી.

તૃતીયં ચાનયન્ માસં નવમે નવમેઽહનિ । અબ્ભક્ષ ઉત્તમશ્લોકં ઉપાધાવત્સમાધિના

ત્રીજા મહિને, દર નવમા દિવસે, ફક્ત પાણી પીધું અને ધ્યાનમાં તલીન રહીને ઉત્તમ યશવંત ભગવાન પાસે પહોંચ્યો.

ચતુર્થમપિ વૈ માસં દ્વાદશે દ્વાદશેઽહનિ । વાયુભક્ષો જિતશ્વાસો ધ્યાયન્ દેવમધારયત્

ચોથા મહિને, દર બારમા દિવસે, ફક્ત વાયુ પર જીવતો, શ્વાસને જીતેલો અને ભગવાનનું ધ્યાન કરતો રહ્યો.

પઞ્ચમે માસ્યનુપ્રાપ્તે જિતશ્વાસો નૃપાત્મજઃ । ધ્યાયન્ બ્રહ્મ પદૈકેન તસ્થૌ સ્થાણુરિવાચલઃ

પાંચમો મહિનો આવ્યો ત્યારે, રાજકુમારે શ્વાસને કાબૂમાં રાખીને, એક પગે ઊભો રહીને, બ્રહ્મનું ધ્યાન કરતા, સ્તંભ જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.

સર્વતો મન આકૃષ્ય હૃદિ ભૂતેન્દ્રિયાશયમ્ । ધ્યાયન્ ભગવતો રૂપં નાદ્રાક્ષીત્ કિંચનાપરમ્

મનને બધે થી ખેંચી, હૃદયમાં સ્થિર કરીને, એણે ભગવાનના રૂપનું ધ્યાન કર્યું અને બીજું કશું જ જોયું નહીં.

આધારં મહદાદીનાં પ્રધાનપુરુષેશ્વરમ્ । બ્રહ્મ ધારયમાણસ્ય ત્રયો લોકાશ્ચકમ્પિરે

જ્યારે એ સર્વ આધાર, મહત્તત્વ અને પ્રકૃતિના સ્વામી એવા પરમાત્માનું ધ્યાન રાખતો હતો, ત્યારે ત્રણેય લોક ડોળાઈ ઉઠ્યા.

યદૈકપાદેન સ પાર્થિવાર્ભકઃ તસ્થૌ તદઙ્‌ગુષ્ઠનિપીડિતા મહી । નનામ તત્રાર્ધમિભેન્દ્રધિષ્ઠિતા તરીવ સવ્યેતરતઃ પદે પદે

જ્યારે એ રાજકુમાર એક પગે ઊભો રહ્યો, ત્યારે એના અંગૂઠ downstairs ધરતી દબાઈ ગઈ અને જ્યાં ઊભો રહ્યો ત્યાં જમીન વળી ગઈ, જેમ હાથીના વજનથી પાટિયો વળી જાય છે.

તસ્મિન્ અભિધ્યાયતિ વિશ્વમાત્મનો દ્વારં નિરુધ્યાસુમનન્યયા ધિયા । લોકા નિરુચ્છ્વાસનિપીડિતા ભૃશં સલોકપાલાઃ શરણં યયુર્હરિમ્

જ્યારે એ સર્વવિશ્વના આત્માનું ધ્યાન કરતો, ઇન્દ્રિયોનું દ્વાર બંધ કરીને એકાગ્ર મનથી તલીન રહ્યો, ત્યારે બધા લોક અને તેમના રક્ષકો શ્વાસ અટકી જવાથી પરેશાન થઈને હરિની શરણે ગયા.

દેવા ઊચુઃ - નૈવં વિદામો ભગવન્ પ્રાણરોધં ચરાચરસ્યાખિલસત્ત્વધામ્નઃ । વિધેહિ તન્નો વૃજિનાદ્વિમોક્ષં પ્રાપ્તા વયં ત્વાં શરણં શરણ્યમ્

દેવતાઓએ કહ્યું: પ્રભુ, ચાલતાં-બેસતાં બધાં જીવોમાં આવું શ્વાસ રોકાવું અમે ક્યારેય જોયું નથી. કૃપા કરીને અમને આ દુઃખમાંથી મુક્તિ આપો; અમે તમારા શરણે આવ્યા છીએ.

શ્રીભગવાનુવાચ - મા ભૈષ્ટ બાલં તપસો દુરત્યયાન્ નિવર્તયિષ્યે પ્રતિયાત સ્વધામ । યતો હિ વઃ પ્રાણનિરોધ આસીત્ ઔત્તાનપાદિર્મયિ સઙ્‌ગતાત્મા

શ્રીભગવાને કહ્યું: ડરશો નહીં. હું એ બાળકને આ કઠિન તપથી પાછો વાળું છું. તમે તમારાં લોકમાં પાછા જાવ. કારણ કે એના મનમાં મારા સાથે એકતા થવાથી જ તમારો શ્વાસ અટક્યો હતો, હે ઉત્તાનપાદના પુત્રો.

સૂત ઉવાચ । (અનુષ્ટુપ્) ઇતિ ભીતઃ પ્રજાદ્રોહાત્ સર્વધર્મવિવિત્સયા । તતો વિનશનં પ્રાગાદ્ યત્ર દેવવ્રતોઽપતત્

સૂતજીએ કહ્યું: પ્રજાને દુઃખ ન થાય એ ભયથી અને સર્વ ધર્મ જાણવાની ઈચ્છાથી, એ ત્યાં ગયો જ્યાં દેવવ્રત પથારી પર પડેલા હતા.

તદા તે ભ્રાતરઃ સર્વે સદશ્વૈઃ સ્વર્ણભૂષિતૈઃ । અન્વગચ્છન્ રથૈર્વિપ્રા વ્યાસધૌમ્યાદયસ્તથા

ત્યારે એના બધા ભાઈઓ સોનાથી શોભતા ઘોડા અને રથ લઈને ગયા, અને વ્યાસ, ધૌમ્ય વગેરે ઋષિઓ પણ સાથે ગયા.

ભગવાનપિ વિપ્રર્ષે રથેન સધનઞ્જયઃ । સ તૈર્વ્યરોચત નૃપઃ કુબેર ઇવ ગુહ્યકૈઃ

ભગવાન પણ ધનંજય સાથે રથમાં આવ્યા. એ બધામાં રાજા એવા શોભી ઉઠ્યા, જેમ કુબેર યક્ષોમાં શોભે છે.

દૃષ્ટ્વા નિપતિતં ભૂમૌ દિવશ્ચ્યુતં ઇવામરમ્ । પ્રણેમુઃ પાણ્ડવા ભીષ્મં સાનુગાઃ સહ ચક્રિણા

ભીષ્મ પૃથ્વી પર પડેલા, જાણે સ્વર્ગમાંથી દેવ પાડી ગયા હોય એમ, એમ જોઈ પાંડવો, તેમના સાથીઓ અને ચક્રધારી ભગવાને તેમને વંદન કર્યા.

તત્ર બ્રહ્મર્ષયઃ સર્વે દેવર્ષયશ્ચ સત્તમ । રાજર્ષયશ્ચ તત્રાસન્ દ્રષ્ટું ભરતપુઙ્ગવમ્

ત્યાં બધા મહાન બ્રાહ્મણ ઋષિઓ, દેવઋષિઓમાં શ્રેષ્ઠ અને રાજઋષિઓ, બધા ભેગા થયા હતા, ભારતકુલના મુખ્ય યુધિષ્ઠિરને જોવા માટે.

પર્વતો નારદો ધૌમ્યો ભગવાન્ બાદરાયણઃ । બૃહદશ્વો ભરદ્વાજઃ સશિષ્યો રેણુકાસુતઃ

પરવત, નારદ, ધૌમ્ય, પૂજ્ય બાદરાયણ, બૃહદશ્વ, ભરદ્વાજ પોતાના શિષ્યો સાથે અને રેણુકાનંદન પણ હાજર હતા.

વસિષ્ઠ ઇન્દ્રપ્રમદઃ ત્રિતો ગૃત્સમદોઽસિતઃ । કક્ષીવાન્ ગૌતમોઽત્રિશ્ચ કૌશિકોઽથ સુદર્શનઃ

વસિષ્ઠ, ઇન્દ્રપ્રમદ, ત્રિત, ગૃત્સમદ, અસિત, કક્ષીવાન, ગૌતમ, અત્રિ, કૌશિક અને સુદર્શન પણ ત્યાં આવ્યા હતા.

અન્યે ચ મુનયો બ્રહ્મન્ બ્રહ્મરાતાદયોઽમલાઃ । શિષ્યૈરુપેતા આજગ્મુઃ કશ્યપાઙ્‌ગિરસાદયઃ

અન્ય શુદ્ધહૃદય મુનિઓ પણ, જેમ કે બ્રહ્મરાત અને બીજા, પોતાના શિષ્યો સાથે આવ્યા હતા—કશ્યપ, અંગિરસ અને બીજા પણ.

તાન્ સમેતાન્ મહાભાગાન્ ઉપલભ્ય વસૂત્તમઃ । પૂજયામાસ ધર્મજ્ઞો દેશકાલવિભાગવિત્

આ બધા મહાન અને ભાગ્યશાળી મહાનુભાવો ભેગા થયેલા જોઈ, ધર્મને જાણનારા અને યોગ્ય સમય-સ્થળને સમજનારા શ્રેષ્ઠ વસુ યુધિષ્ઠિરે તેમનું સન્માન કર્યું.

કૃષ્ણં ચ તત્પ્રભાવજ્ઞ આસીનં જગદીશ્વરમ્ । હૃદિસ્થં પૂજયામાસ માયયોપાત્ત વિગ્રહમ્

યુધિષ્ઠિરે કૃષ્ણનું પણ પૂજન કર્યું, જે પોતાની મહિમાને જાણનારા, જગતના સ્વામી, હૃદયમાં નિવાસ કરતા અને પોતાની માયાથી સ્વરૂપ ધારણ કરેલા છે.

પાણ્ડુપુત્રાન્ ઉપાસીનાન્ પ્રશ્રયપ્રેમસઙ્ગતાન્ । અભ્યાચષ્ટાનુરાગાશ્રૈઃ અન્ધીભૂતેન ચક્ષુષા

પાંડુપુત્રો વિનમ્રતા અને પ્રેમથી બેઠેલા હતા, યુધિષ્ઠિરે તેમને ગાઢ લાગણીના આંસુથી અંધ થયેલી આંખોથી સંબોધ્યા.

અહો કષ્ટમહોઽન્યાય્યં યદ્ યૂયં ધર્મનન્દનાઃ । જીવિતું નાર્હથ ક્લિષ્ટં વિપ્રધર્માચ્યુતાશ્રયાઃ

હાય! કેવું દુઃખદ અને અયોગ્ય છે કે, ધર્મપુત્રો, તમે બ્રાહ્મણો, ધર્મ અને અચ્યુતના આશ્રય લઈને પણ દુઃખ સહન કરવા અયોગ્ય હોવા છતાં દુઃખ ભોગવી રહ્યા છો.

સંસ્થિતેઽતિરથે પાણ્ડૌ પૃથા બાલપ્રજા વધૂઃ । યુષ્મત્કૃતે બહૂન્ ક્લેશાન્ પ્રાપ્તા તોકવતી મુહુઃ

મહાન યોદ્ધા પાંડુના અવસાન પછી, કુંતિએ નાનાં બાળકો અને વિધવા બનીને, તમારાં خاطر વારંવાર અનેક કષ્ટો સહન કર્યા છે.