શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તાંસ્તથૈવાવૃતાન્ શિગ્ભિર્મૃત્યુગ્રસ્તાન્વિચેષ્ટતઃ। સ્વયં ચ કૃપણઃ શિક્ષુ પશ્યન્નપ્યબુધોઽપતત્

પંખીઓથી ઘેરાયેલા, મૃત્યુના ભયથી તડપતા અને લાચાર બનેલા, એ દયાળુ પંખીએ પોતે તીર જોઈને પણ અજ્ઞાનવશ પડી ગયો.

તં લબ્ધ્વા લુબ્ધકઃ ક્રૂરઃ કપોતં ગૃહમેધિનમ્। કપોતકાન્કપોતીં ચ સિદ્ધાર્થઃ પ્રયયૌ ગૃહમ્

પછી એ ક્રૂર શિકારી પોતાના ઈરાદામાં સફળ થઈ, ઘરવાળો પોપટ, તેની પત્ની અને બચ્ચાઓને પકડીને ઘરે લઈ ગયો.

એવં કુટુમ્બ્યશાન્તાત્મા દ્વન્દ્વારામઃ પતત્રિવત્। પુષ્ણન્કુટુમ્બં કૃપણઃ સાનુબન્ધોઽવસીદતિ

આ રીતે, જે ઘરવાળો માણસ મનથી શાંત નથી, જે સુખ-દુઃખમાં જ મગ્ન રહે છે અને કુટુંબને મોહથી પોષે છે, એ પણ પોતાના સંબંધોમાં બંધાઈને ડૂબી જાય છે.

યઃ પ્રાપ્ય માનુષં લોકં મુક્તિદ્વારમપાવૃતમ્। ગૃહેષુ ખગવત્સક્તસ્તમારૂઢચ્યુતં વિદુઃ

જેને માનવ જન્મ મળ્યો છે, જ્યાં મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્લો છે, છતાં ઘરજીવનમાં પંખી જેવો મોહ રાખે છે, તેને લોકો કહે છે કે એ ઊંચે ચડીને પણ પાછો પડી ગયો.

સૂત ઉવાચ । (અનુષ્ટુપ્) અથ તે સમ્પરેતાનાં સ્વાનામુદકમિચ્છતામ્ । દાતું સકૃષ્ણા ગઙ્ગાયાં પુરસ્કૃત્ય યયુઃ સ્ત્રિયઃ

સૂતજીએ કહ્યું: પછી, પોતાના સ્વજનો માટે પાણી અર્પણ કરવા ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ, કૃષ્ણાના નેતૃત્વમાં ગંગા પાસે ગઈ.

તે નિનીયોદકં સર્વે વિલપ્ય ચ ભૃશં પુનઃ । આપ્લુતા હરિપાદાબ્જઃ અજઃપૂતસરિજ્જલે

બધાએ પાણી અર્પણ કર્યું અને ફરીથી ખૂબ રડ્યા, પછી હરિના પાવન ચરણો અને બ્રહ્માજીથી પવિત્ર થયેલી નદીમાં સ્નાન કર્યું.

તત્રાસીનં કુરુપતિં ધૃતરાષ્ટ્રં સહાનુજમ્ । ગાન્ધારીં પુત્રશોકાર્તાં પૃથાં કૃષ્ણાં ચ માધવઃ

ત્યાં માધવે કુરુ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને તેના ભાઈ સાથે બેઠેલા જોયા, સાથે ગાંધારી, જે પુત્રશોકથી વ્યથિત હતી, પ્રથા અને કૃષ્ણા પણ હતી.

સાંત્વયામાસ મુનિભિઃ હતબંધૂન્ શુચાર્પિતાન્ । ભૂતેષુ કાલસ્ય ગતિં દર્શયન્ અપ્રતિક્રિયામ્

માધવે મુનિઓ સાથે મળીને, પોતાના સ્વજનો ગુમાવનાર અને દુઃખથી ભરાયેલા લોકોને શાંત કર્યા, અને બધામાં સમયની અટલ ગતિ બતાવી, જેનો કોઈ ઉપાય નથી.

સાધયિત્વાજાતશત્રોઃ સ્વં રાજ્યં કિતવૈર્હૃતમ્ । ઘાતયિત્વાસતો રાજ્ઞઃ કચસ્પર્શક્ષતાયુષઃ

પછી અજાતશત્રુનું પોતાનું રાજ્ય, જે જુગારીઓએ કબજે કર્યું હતું, પાછું અપાવ્યું અને કચા સ્પર્શથી આયુષ્ય નષ્ટ થયેલા દુષ્ટ રાજાઓને મારીને પોતાનું કામ પૂરું કર્યું.

યાજયિત્વાશ્વમેધૈસ્તં ત્રિભિરુત્તમકલ્પકૈઃ । તદ્યશઃ પાવનં દિક્ષુ શતમન્યોરિવાતનોત્

પછી ત્રણ શ્રેષ્ઠ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરાવ્યા અને એના શુદ્ધ યશને ચારે દિશામાં ફેલાવ્યું, જેમ ઇન્દ્રનું યશ ફેલાય છે.

આમંત્ર્ય પાણ્ડુપુત્રાંશ્ચ શૈનેયોદ્ધવસંયુતઃ । દ્વૈપાયનાદિભિર્વિપ્રૈઃ પૂજિતૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ

પાંડુપુત્રો, શૈન્ય અને ઉદ્ધવ સાથે વિદાય લઈને, વ્યાસજી અને અન્ય મુનિઓ દ્વારા સન્માનિત થયા અને પોતે પણ તેમનો સન્માન કર્યો.

ગન્તું કૃતમતિર્બ્રહ્મન્ દ્વારકાં રથમાસ્થિતઃ । ઉપલેભેઽભિધાવન્તીં ઉત્તરાં ભયવિહ્વલામ્

હે બ્રાહ્મણ, દ્વારકા જવાની મનોકામના કરીને, રથ પર ચડીને નીકળ્યા ત્યારે, ભયથી વ્યાકુળ થયેલી ઉત્તરા દોડી આવી.

ઉત્તરોવાચ પાહિ પાહિ મહાયોગિન્ દેવદેવ જગત્પતે । નાન્યં ત્વદભયં પશ્યે યત્ર મૃત્યુઃ પરસ્પરમ્

ઉત્તરાએ કહ્યું: રક્ષો, રક્ષો, હે મહાયોગી, દેવોના દેવ, જગતના સ્વામી! જ્યાં ચારે બાજુ મૃત્યુનો ભય છે, ત્યાં તારી સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય હું નથી જોતી.

અભિદ્રવતિ મામીશ શરસ્તપ્તાયસો વિભો । કામં દહતુ માં નાથ મા મે ગર્ભો નિપાત્યતામ્

હે પ્રભુ, એક અગ્નિ જેવું તપતું લોખંડનું બાણ મારી તરફ આવી રહ્યું છે! જો મને સળગાવવું હોય તો સળગાવ, પણ હે નાથ, મારા ગર્ભને બચાવ, એ નાશ ન થાય.

સૂત ઉવાચ । ઉપધાર્ય વચસ્તસ્યા ભગવાન્ ભક્તવત્સલઃ । અપાણ્ડવમિદં કર્તું દ્રૌણેરસ્ત્રમબુધ્યત

સૂતજીએ કહ્યું: તેના વચન સાંભળી, ભક્તવત્સલ ભગવાને સમજ્યું કે દ્રૌણપુત્રનું અસ્ત્ર પાંડવોના વંશને નાશ કરવા માટે છે.

તર્હ્યેવાથ મુનિશ્રેષ્ઠ પાણ્ડવાઃ પઞ્ચ સાયકાન્ । આત્મનોઽભિમુખાન્ દીપ્તાન્ આલક્ષ્યાસ્ત્રાણ્યુપાદદુઃ

ત્યારે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, પાંચેય પાંડવો તેજસ્વી બાણો પોતાની તરફ આવતા જોઈને પોતાના શસ્ત્રો ઉપાડી રક્ષા માટે તૈયાર થયા.

વ્યસનં વીક્ષ્ય તત્તેષાં અનન્યવિષયાત્મનામ્ । સુદર્શનેન સ્વાસ્ત્રેણ સ્વાનાં રક્ષાં વ્યધાદ્વિભુઃ

જે પાંડવોનું મન માત્ર ભગવાનમાં જ સ્થિર હતું, એમને આવી આપત્તિ જોઈને, ભગવાને પોતાના સુદર્શન ચક્રથી પોતાના લોકોની રક્ષા કરી.

અન્તઃસ્થઃ સર્વભૂતાનાં આત્મા યોગેશ્વરો હરિઃ । સ્વમાયયાઽઽવૃણોદ્ગર્ભં વૈરાટ્યાઃ કુરુતન્તવે

હરિ, સર્વ જીવોમાં રહેનાર યોગેશ્વર, પોતાની માયાથી કુરૂવંશની ઉત્તરાના ગર્ભને આવરી લીધું અને રક્ષા કરી.

યદ્યપ્યસ્ત્રં બ્રહ્મશિરઃ ત્વમોઘં ચાપ્રતિક્રિયમ્ । વૈષ્ણવં તેજ આસાદ્ય સમશામ્યદ્ ભૃગૂદ્વહ

ભલે બ્રહ્માશિર નામનું અસહ્ય અને અપરાજેય અસ્ત્ર હોય, પણ ભૃગુશ્રેષ્ઠ, જ્યારે એ તારી વૈષ્ણવ શક્તિને સામેથી મળ્યું, ત્યારે એ શાંત થઈ ગયું.

મા મંસ્થા હ્યેતદાશ્ચર્યં સર્વાશ્ચર્યમયેઽચ્યુતે । ય ઇદં માયયા દેવ્યા સૃજત્યવતિ હન્ત્યજઃ

આને અદ્ભુત માનશો નહીં, કેમ કે અચ્યૂતમાં તો સર્વ અદ્ભુત ભરપૂર છે; એ અજન્મા ભગવાન પોતાની માયાથી જ આ જગતની રચના કરે છે, પોષે છે અને અંતે નાશ પણ કરે છે.

બ્રહ્મતેજોવિનિર્મુક્તૈઃ આત્મજૈઃ સહ કૃષ્ણયા । પ્રયાણાભિમુખં કૃષ્ણં ઇદમાહ પૃથા સતી

બ્રહ્મશક્તિમાંથી મુક્ત થઈને, પોતાના પુત્રો અને કૃષ્ણ સાથે, પવિત્ર પૃથા કૃષ્ણના વિદાય સમયે એમને સંબોધી બોલી.

કુન્ત્યુવાચ । નમસ્યે પુરુષં ત્વાઽઽદ્યં ઈશ્વરં પ્રકૃતેઃ પરમ્ । અલક્ષ્યં સર્વભૂતાનાં અન્તર્બહિરવસ્થિતમ્

કુંતિએ કહ્યું: હે પ્રભુ! હું તને વંદન કરું છું, તું આ જગતનો મૂળ પુરુષ છે, તું સર્વશક્તિમાન છે, પ્રકૃતિથી પર છે, બધાને અદૃશ્ય છે, છતાં અંદર અને બહાર સર્વત્ર વ્યાપેલો છે.

માયાજવનિકાચ્છન્નં અજ્ઞાધોક્ષજમવ્યયમ્ । ન લક્ષ્યસે મૂઢદૃશા નટો નાટ્યધરો યથા

માયાની પડદાથી છુપાયેલો, અજ્ઞેય અને અવિનાશી તું, ભ્રમિત દૃષ્ટિવાળાઓને દેખાતો નથી, જેમ કે નટ નાટ્યપોશાકમાં છુપાય છે.

તથા પરમહંસાનાં મુનીનાં અમલાત્મનામ્ । ભક્તિયોગવિધાનાર્થં કથં પશ્યેમ હિ સ્ત્રિયઃ

એ રીતે, પવિત્ર હૃદયવાળા મહાન ત્યાગીઓ અને ઋષિઓમાં ભક્તિ જાગૃત થાય એ માટે, અમે સ્ત્રીઓ તને કેવી રીતે જોઈ શકીએ?

કૃષ્ણાય વાસુદેવાય દેવકીનંદનાય ચ । નંદગોપકુમારાય ગોવિંદાય નમો નમઃ

કૃષ્ણને, વાસુદેવને, દેવકીના પુત્રને, નંદ અને ગોપાળકના દુલારા બાળકને, અને ગોવિંદને વારંવાર વંદન કરું છું.

નમઃ પઙ્કજનાભાય નમઃ પઙ્કજમાલિને । નમઃ પઙ્કજનેત્રાય નમસ્તે પઙ્કજાઙ્ઘ્રયે

કમળનાભને વંદન, કમળમાળાધારીને વંદન, કમળનેત્રને વંદન, અને કમળ જેવા પગવાળા તને વંદન.

(વંશસ્થ) યથા હૃષીકેશ ખલેન દેવકી કંસેન રુદ્ધાતિચિરં શુચાર્પિતા । વિમોચિતાહં ચ સહાત્મજા વિભો ત્વયૈવ નાથેન મુહુર્વિપદ્ગણાત્

જેમ હૃષીકેશે દુરાચારી કંસ દ્વારા લાંબા સમય સુધી કેદમાં રહી દુઃખ સહન કરનાર દેવકીનું મુક્તિ કરી, એમ હે પ્રભુ! તું અમને અને અમારા પુત્રોને વારંવાર અનેક સંકટોમાંથી બચાવ્યો છે.

વિષાન્મહાગ્નેઃ પુરુષાદદર્શનાદ્ અસત્સભાયા વનવાસકૃચ્છ્રતઃ । મૃધે મૃધેઽનેકમહારથાસ્ત્રતો દ્રૌણ્યસ્ત્રતશ્ચાસ્મ હરેઽભિરક્ષિતાઃ

મહાવિષ, મહાઅગ્નિ, માનવખાદકનો ભય, દુષ્ટોની સભા, વનમાંના કષ્ટો, યુદ્ધો પર યુદ્ધો અને દ્રૌણના અસ્ત્રથી, હે હરિ! તું અમને સર્વેને બચાવ્યા છે.

(અનુષ્ટુપ્) વિપદઃ સન્તુ તાઃ શશ્વત્ તત્ર તત્ર જગદ્ગુરો । ભવતો દર્શનં યત્સ્યાદ્ અપુનર્ભવદર્શનમ્

હે જગતના ગુરુ! એ સંકટો અમારે પર વારંવાર આવતાં રહે, જેથી તારો દર્શન અમને ફરીથી થાય, કેમ કે તને જોવું એ ફરી જન્મ ન જોવાનું છે.