શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

વપનં દ્રવિણાદાનં સ્થાનાન્ નિર્યાપણં તથા । એષ હિ બ્રહ્મબંધૂનાં વધો નાન્યોઽસ્તિ દૈહિકઃ

માથું મુંડાવવું, સંપત્તિ લઈ લેવી અને વતનમાંથી કાઢી નાખવું—આ જ નામના બ્રાહ્મણો માટે શરીરદંડ છે; બીજો કોઈ દંડ નથી.

પુત્રશોકાતુરાઃ સર્વે પાણ્ડવાઃ સહ કૃષ્ણયા । સ્વાનાં મૃતાનાં યત્કૃત્યં ચક્રુર્નિર્હરણાદિકમ્

પુત્રશોકથી વ્યાકુળ પાંડવો અને કૃષ્ણા, પોતાના મૃત્યુ પામેલા સ્વજનો માટે જરૂરી ક્રિયાઓ, જેમ કે અંત્યક્રિયા વગેરે, કરી.

અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીભગવાનુવાચ। યદાત્થ માં મહાભાગ તચ્ચિકીર્ષિતમેવ મે। બ્રહ્મા ભવો લોકપાલાઃ સ્વર્વાસં મેઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ

આ હવે સાતમો અધ્યાય છે. શ્રીભગવાને કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તમે જે પૂછ્યું છે, એ જ મારી પણ ઇચ્છા છે. બ્રહ્મા, મહાદેવ અને લોકપાલો સૌ મારા લોકમાં રહેવાની ઇચ્છા રાખે છે.

પ્રજાઃ પુપુષતુઃ પ્રીતૌ દમ્પતી પુત્રવત્સલૌ। શૃણ્વન્તૌ કૂજિતં તાસાં નિર્વૃતૌ કલભાષિતૈઃ

પ્રજાઓ આનંદમાં વિકસતી ગઈ, કારણ કે દંપતી પોતાના બાળકોને પ્રેમથી ઉછેરતા, અને તેમના મીઠા બોલ અને કૂજન સાંભળીને ખુશ થતા.

તાસાં પતત્રૈઃ સુસ્પર્શૈઃ કૂજિતૈર્મુગ્ધચેષ્ટિતૈઃ। પ્રત્યુદ્ગમૈરદીનાનાં પિતરૌ મુદમાપતુઃ

તેમના પાંખોનો નરમ સ્પર્શ, કૂજન અને રમણીય હાવભાવથી, જ્યારે નાના પંખીઓ નજીક આવતા, દુઃખરહિત માતાપિતા આનંદ અનુભવી રહ્યા હતા.

સ્નેહાનુબદ્ધહૃદયાવન્યોન્યં વિષ્ણુમાયયા। વિમોહિતૌ દીનધિયૌ શિશૂન્પુપુષતુઃ પ્રજાઃ

પ્રેમથી હૃદય જોડાયેલા, વિષ્ણુની માયાથી મોહિત અને ચિંતિત મનથી, એ બંનેએ પોતાના બાળકો અને પ્રજાનું પાલન કર્યું.

એકદા જગ્મતુસ્તાસામન્નાર્થં તૌ કુટુમ્બિનૌ। પરિતઃ કાનને તસ્મિન્નર્થિનૌ ચેરતુશ્ચિરમ્

એક વખત, એ બંને ગૃહસ્થો પોતાના બાળકો માટે ખોરાક લેવા જંગલમાં ગયા અને ત્યાં લાંબા સમય સુધી ભટક્યા.

દૃષ્ટ્વા તાન્લુબ્ધકઃ કશ્ચિદ્યદૃચ્છાતો વનેચરઃ। જગૃહે જાલમાતત્ય ચરતઃ સ્વાલયાન્તિકે

એને જોઈને, જંગલમાં ફરતો એક શિકારી, અચાનક આવીને, ઘરમાં નજીક ફરતા બાળકો પર જાળ પાથરીને તેમને પકડી લીધા.

કપોતશ્ચ કપોતી ચ પ્રજાપોષે સદોત્સુકૌ। ગતૌ પોષણમાદાય સ્વનીડમુપજગ્મતુઃ

પિતર અને માતા પોપટ, હંમેશા બાળકોના પાલન માટે ઉત્સુક, ખોરાક મેળવીને પોતાના ઘરમાં પાછા આવ્યા.

કપોતી સ્વાત્મજાન્વીક્ષ્ય બાલકાન્જાલસંવૃતાન્। તાનભ્યધાવત્ક્રોશન્તી ક્રોશતો ભૃશદુઃખિતા

પોપટણીએ પોતાના બાળકોએ જાળમાં ફસાયેલા જોયા, તો તે રડતી અને ખૂબ દુઃખી થઈ, રડતાં બાળકો તરફ દોડી ગઈ.

સાસકૃત્સ્નેહગુણિતા! દીનચિત્તાજમાયયા। સ્વયં ચાબધ્યત શિચા બદ્ધાન્પશ્યન્ત્યપસ્મૃતિઃ

સ્નેહથી ભરેલી અને દુઃખી હૃદયવાળી, મોહમાં પડી, પોતાના બંધાયેલા બાળકોને જોઈને, પોપટણી પોતે પણ જાળમાં ફસાઈ ગઈ અને સમજ ગુમાવી બેઠી.

કપોતઃ સ્વાત્મજાન્બદ્ધાનાત્મનોઽપ્યધિકાન્પ્રિયાન્। ભાર્યાં ચાત્મસમાં દીનો વિલલાપાતિદુઃખિતઃ

પોપટે પોતાના જીવથી પણ વધુ પ્રિય બાળકો અને પોતાના સમાન પત્નીને બંધાયેલા જોઈ, ખૂબ દુઃખી થઈને વિલાપ કર્યો.

અહો મે પશ્યતાપાયમલ્પપુણ્યસ્ય દુર્મતેઃ। અતૃપ્તસ્યાકૃતાર્થસ્ય ગૃહસ્ત્રૈવર્ગિકો હતઃ

હાય! જુઓ મારા દુઃખને—નાનું પુણ્ય અને મૂર્ખ મન! અતૃપ્ત અને અધૂરી ઇચ્છાઓ સાથે, ઘરસ્થ જીવનના ત્રણ પુરુષાર્થ પણ બરબાદ થઈ ગયા.

અનુરૂપાનુકૂલા ચ યસ્ય મે પતિદેવતા। શૂન્યે ગૃહે માં સન્ત્યજ્ય પુત્રૈઃ સ્વર્યાતિ સાધુભિઃ

જે મારી અનુરૂપ અને સહાયક પત્ની હતી, જે મને દેવતાસમાન હતી, એ મને આ ખાલી ઘરમાં છોડી, પુત્રો સાથે સ્વર્ગે ચાલી ગઈ.

સોઽહં શૂન્યે ગૃહે દીનો મૃતદારો મૃતપ્રજઃ। જિજીવિષે કિમર્થં વા વિધુરો દુઃખજીવિતઃ

હવે હું, આ ખાલી ઘરમાં, પત્ની અને સંતાન વિના, દુઃખી અને એકલો, દુઃખમય જીવનમાં કેમ જીવવું ઇચ્છું?

તાંસ્તથૈવાવૃતાન્ શિગ્ભિર્મૃત્યુગ્રસ્તાન્વિચેષ્ટતઃ। સ્વયં ચ કૃપણઃ શિક્ષુ પશ્યન્નપ્યબુધોઽપતત્

પંખીઓથી ઘેરાયેલા, મૃત્યુના ભયથી તડપતા અને લાચાર બનેલા, એ દયાળુ પંખીએ પોતે તીર જોઈને પણ અજ્ઞાનવશ પડી ગયો.

તં લબ્ધ્વા લુબ્ધકઃ ક્રૂરઃ કપોતં ગૃહમેધિનમ્। કપોતકાન્કપોતીં ચ સિદ્ધાર્થઃ પ્રયયૌ ગૃહમ્

પછી એ ક્રૂર શિકારી પોતાના ઈરાદામાં સફળ થઈ, ઘરવાળો પોપટ, તેની પત્ની અને બચ્ચાઓને પકડીને ઘરે લઈ ગયો.

એવં કુટુમ્બ્યશાન્તાત્મા દ્વન્દ્વારામઃ પતત્રિવત્। પુષ્ણન્કુટુમ્બં કૃપણઃ સાનુબન્ધોઽવસીદતિ

આ રીતે, જે ઘરવાળો માણસ મનથી શાંત નથી, જે સુખ-દુઃખમાં જ મગ્ન રહે છે અને કુટુંબને મોહથી પોષે છે, એ પણ પોતાના સંબંધોમાં બંધાઈને ડૂબી જાય છે.

યઃ પ્રાપ્ય માનુષં લોકં મુક્તિદ્વારમપાવૃતમ્। ગૃહેષુ ખગવત્સક્તસ્તમારૂઢચ્યુતં વિદુઃ

જેને માનવ જન્મ મળ્યો છે, જ્યાં મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્લો છે, છતાં ઘરજીવનમાં પંખી જેવો મોહ રાખે છે, તેને લોકો કહે છે કે એ ઊંચે ચડીને પણ પાછો પડી ગયો.

સૂત ઉવાચ । (અનુષ્ટુપ્) અથ તે સમ્પરેતાનાં સ્વાનામુદકમિચ્છતામ્ । દાતું સકૃષ્ણા ગઙ્ગાયાં પુરસ્કૃત્ય યયુઃ સ્ત્રિયઃ

સૂતજીએ કહ્યું: પછી, પોતાના સ્વજનો માટે પાણી અર્પણ કરવા ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ, કૃષ્ણાના નેતૃત્વમાં ગંગા પાસે ગઈ.

તે નિનીયોદકં સર્વે વિલપ્ય ચ ભૃશં પુનઃ । આપ્લુતા હરિપાદાબ્જઃ અજઃપૂતસરિજ્જલે

બધાએ પાણી અર્પણ કર્યું અને ફરીથી ખૂબ રડ્યા, પછી હરિના પાવન ચરણો અને બ્રહ્માજીથી પવિત્ર થયેલી નદીમાં સ્નાન કર્યું.

તત્રાસીનં કુરુપતિં ધૃતરાષ્ટ્રં સહાનુજમ્ । ગાન્ધારીં પુત્રશોકાર્તાં પૃથાં કૃષ્ણાં ચ માધવઃ

ત્યાં માધવે કુરુ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને તેના ભાઈ સાથે બેઠેલા જોયા, સાથે ગાંધારી, જે પુત્રશોકથી વ્યથિત હતી, પ્રથા અને કૃષ્ણા પણ હતી.

સાંત્વયામાસ મુનિભિઃ હતબંધૂન્ શુચાર્પિતાન્ । ભૂતેષુ કાલસ્ય ગતિં દર્શયન્ અપ્રતિક્રિયામ્

માધવે મુનિઓ સાથે મળીને, પોતાના સ્વજનો ગુમાવનાર અને દુઃખથી ભરાયેલા લોકોને શાંત કર્યા, અને બધામાં સમયની અટલ ગતિ બતાવી, જેનો કોઈ ઉપાય નથી.

સાધયિત્વાજાતશત્રોઃ સ્વં રાજ્યં કિતવૈર્હૃતમ્ । ઘાતયિત્વાસતો રાજ્ઞઃ કચસ્પર્શક્ષતાયુષઃ

પછી અજાતશત્રુનું પોતાનું રાજ્ય, જે જુગારીઓએ કબજે કર્યું હતું, પાછું અપાવ્યું અને કચા સ્પર્શથી આયુષ્ય નષ્ટ થયેલા દુષ્ટ રાજાઓને મારીને પોતાનું કામ પૂરું કર્યું.

યાજયિત્વાશ્વમેધૈસ્તં ત્રિભિરુત્તમકલ્પકૈઃ । તદ્યશઃ પાવનં દિક્ષુ શતમન્યોરિવાતનોત્

પછી ત્રણ શ્રેષ્ઠ અશ્વમેઘ યજ્ઞ કરાવ્યા અને એના શુદ્ધ યશને ચારે દિશામાં ફેલાવ્યું, જેમ ઇન્દ્રનું યશ ફેલાય છે.

આમંત્ર્ય પાણ્ડુપુત્રાંશ્ચ શૈનેયોદ્ધવસંયુતઃ । દ્વૈપાયનાદિભિર્વિપ્રૈઃ પૂજિતૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ

પાંડુપુત્રો, શૈન્ય અને ઉદ્ધવ સાથે વિદાય લઈને, વ્યાસજી અને અન્ય મુનિઓ દ્વારા સન્માનિત થયા અને પોતે પણ તેમનો સન્માન કર્યો.

ગન્તું કૃતમતિર્બ્રહ્મન્ દ્વારકાં રથમાસ્થિતઃ । ઉપલેભેઽભિધાવન્તીં ઉત્તરાં ભયવિહ્વલામ્

હે બ્રાહ્મણ, દ્વારકા જવાની મનોકામના કરીને, રથ પર ચડીને નીકળ્યા ત્યારે, ભયથી વ્યાકુળ થયેલી ઉત્તરા દોડી આવી.

ઉત્તરોવાચ પાહિ પાહિ મહાયોગિન્ દેવદેવ જગત્પતે । નાન્યં ત્વદભયં પશ્યે યત્ર મૃત્યુઃ પરસ્પરમ્

ઉત્તરાએ કહ્યું: રક્ષો, રક્ષો, હે મહાયોગી, દેવોના દેવ, જગતના સ્વામી! જ્યાં ચારે બાજુ મૃત્યુનો ભય છે, ત્યાં તારી સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય હું નથી જોતી.

અભિદ્રવતિ મામીશ શરસ્તપ્તાયસો વિભો । કામં દહતુ માં નાથ મા મે ગર્ભો નિપાત્યતામ્

હે પ્રભુ, એક અગ્નિ જેવું તપતું લોખંડનું બાણ મારી તરફ આવી રહ્યું છે! જો મને સળગાવવું હોય તો સળગાવ, પણ હે નાથ, મારા ગર્ભને બચાવ, એ નાશ ન થાય.