શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નિશમ્ય ભીમગદિતં દ્રૌપદ્યાશ્ચ ચતુર્ભુજઃ । આલોક્ય વદનં સખ્યુઃ ઇદમાહ હસન્નિવ

ભીમના અને દ્રૌપદીના શબ્દો સાંભળીને, ચતુર્ભુજ ભગવાને પોતાના મિત્રના ચહેરા તરફ જોઈ, હળવી સ્મિત સાથે આ રીતે કહ્યું.

શ્રીભગવાનુવાચ । બ્રહ્મબંધુર્ન હન્તવ્ય આતતાયી વધાર્હણઃ । મયૈવોભયમામ્નાતં પરિપાહ્યનુશાસનમ્

શ્રીભગવાને કહ્યું: બ્રાહ્મણને, ભલે એ આતતાયી હોય, પણ મારવો યોગ્ય નથી; છતાં આતતાયી માટે મૃત્યુ યોગ્ય છે. મેં બંને વાતો શીખવી છે—મારા ઉપદેશનું પાલન કરો.

કુરુ પ્રતિશ્રુતં સત્યં યત્તત્ સાંત્વયતા પ્રિયામ્ । પ્રિયં ચ ભીમસેનસ્ય પાઞ્ચાલ્યા મહ્યમેવ ચ

કુરુને આપેલું વચન, જે તમે તમારી પ્રિયાને શાંતવવા માટે આપ્યું હતું, અને જે ભીમસેન, દ્રૌપદી અને મને પણ પ્રિય છે, એ વચન પાળો.

સૂત ઉવાચ । અર્જુનઃ સહસાઽઽજ્ઞાય હરેર્હાર્દમથાસિના । મણિં જહાર મૂર્ધન્યં દ્વિજસ્ય સહમૂર્ધજમ્

સૂતજી કહે છે: અર્જુને, ભગવાન હરિની ઇચ્છા તરત જ સમજીને, પોતાની તલવારથી બ્રાહ્મણના માથા પરનો મણિ અને વાળ બંને કાપી લીધા.

વિમુચ્ય રશનાબદ્ધં બાલહત્યાહતપ્રભમ્ । તેજસા મણિના હીનં શિબિરાન્ નિરયાપયત્

પછી, કમર પર દોરો બંધાયેલો અને બાળહત્યાના પાપથી તેજ ગુમાવેલો, મણિ વગરનો એ બ્રાહ્મણને છોડી, અર્જુને તેને શિબિરની બહાર કાઢી દીધો.

વપનં દ્રવિણાદાનં સ્થાનાન્ નિર્યાપણં તથા । એષ હિ બ્રહ્મબંધૂનાં વધો નાન્યોઽસ્તિ દૈહિકઃ

માથું મુંડાવવું, સંપત્તિ લઈ લેવી અને વતનમાંથી કાઢી નાખવું—આ જ નામના બ્રાહ્મણો માટે શરીરદંડ છે; બીજો કોઈ દંડ નથી.

પુત્રશોકાતુરાઃ સર્વે પાણ્ડવાઃ સહ કૃષ્ણયા । સ્વાનાં મૃતાનાં યત્કૃત્યં ચક્રુર્નિર્હરણાદિકમ્

પુત્રશોકથી વ્યાકુળ પાંડવો અને કૃષ્ણા, પોતાના મૃત્યુ પામેલા સ્વજનો માટે જરૂરી ક્રિયાઓ, જેમ કે અંત્યક્રિયા વગેરે, કરી.

અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીભગવાનુવાચ। યદાત્થ માં મહાભાગ તચ્ચિકીર્ષિતમેવ મે। બ્રહ્મા ભવો લોકપાલાઃ સ્વર્વાસં મેઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ

આ હવે સાતમો અધ્યાય છે. શ્રીભગવાને કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તમે જે પૂછ્યું છે, એ જ મારી પણ ઇચ્છા છે. બ્રહ્મા, મહાદેવ અને લોકપાલો સૌ મારા લોકમાં રહેવાની ઇચ્છા રાખે છે.

પ્રજાઃ પુપુષતુઃ પ્રીતૌ દમ્પતી પુત્રવત્સલૌ। શૃણ્વન્તૌ કૂજિતં તાસાં નિર્વૃતૌ કલભાષિતૈઃ

પ્રજાઓ આનંદમાં વિકસતી ગઈ, કારણ કે દંપતી પોતાના બાળકોને પ્રેમથી ઉછેરતા, અને તેમના મીઠા બોલ અને કૂજન સાંભળીને ખુશ થતા.

તાસાં પતત્રૈઃ સુસ્પર્શૈઃ કૂજિતૈર્મુગ્ધચેષ્ટિતૈઃ। પ્રત્યુદ્ગમૈરદીનાનાં પિતરૌ મુદમાપતુઃ

તેમના પાંખોનો નરમ સ્પર્શ, કૂજન અને રમણીય હાવભાવથી, જ્યારે નાના પંખીઓ નજીક આવતા, દુઃખરહિત માતાપિતા આનંદ અનુભવી રહ્યા હતા.

સ્નેહાનુબદ્ધહૃદયાવન્યોન્યં વિષ્ણુમાયયા। વિમોહિતૌ દીનધિયૌ શિશૂન્પુપુષતુઃ પ્રજાઃ

પ્રેમથી હૃદય જોડાયેલા, વિષ્ણુની માયાથી મોહિત અને ચિંતિત મનથી, એ બંનેએ પોતાના બાળકો અને પ્રજાનું પાલન કર્યું.

એકદા જગ્મતુસ્તાસામન્નાર્થં તૌ કુટુમ્બિનૌ। પરિતઃ કાનને તસ્મિન્નર્થિનૌ ચેરતુશ્ચિરમ્

એક વખત, એ બંને ગૃહસ્થો પોતાના બાળકો માટે ખોરાક લેવા જંગલમાં ગયા અને ત્યાં લાંબા સમય સુધી ભટક્યા.

દૃષ્ટ્વા તાન્લુબ્ધકઃ કશ્ચિદ્યદૃચ્છાતો વનેચરઃ। જગૃહે જાલમાતત્ય ચરતઃ સ્વાલયાન્તિકે

એને જોઈને, જંગલમાં ફરતો એક શિકારી, અચાનક આવીને, ઘરમાં નજીક ફરતા બાળકો પર જાળ પાથરીને તેમને પકડી લીધા.

કપોતશ્ચ કપોતી ચ પ્રજાપોષે સદોત્સુકૌ। ગતૌ પોષણમાદાય સ્વનીડમુપજગ્મતુઃ

પિતર અને માતા પોપટ, હંમેશા બાળકોના પાલન માટે ઉત્સુક, ખોરાક મેળવીને પોતાના ઘરમાં પાછા આવ્યા.

કપોતી સ્વાત્મજાન્વીક્ષ્ય બાલકાન્જાલસંવૃતાન્। તાનભ્યધાવત્ક્રોશન્તી ક્રોશતો ભૃશદુઃખિતા

પોપટણીએ પોતાના બાળકોએ જાળમાં ફસાયેલા જોયા, તો તે રડતી અને ખૂબ દુઃખી થઈ, રડતાં બાળકો તરફ દોડી ગઈ.

સાસકૃત્સ્નેહગુણિતા! દીનચિત્તાજમાયયા। સ્વયં ચાબધ્યત શિચા બદ્ધાન્પશ્યન્ત્યપસ્મૃતિઃ

સ્નેહથી ભરેલી અને દુઃખી હૃદયવાળી, મોહમાં પડી, પોતાના બંધાયેલા બાળકોને જોઈને, પોપટણી પોતે પણ જાળમાં ફસાઈ ગઈ અને સમજ ગુમાવી બેઠી.

કપોતઃ સ્વાત્મજાન્બદ્ધાનાત્મનોઽપ્યધિકાન્પ્રિયાન્। ભાર્યાં ચાત્મસમાં દીનો વિલલાપાતિદુઃખિતઃ

પોપટે પોતાના જીવથી પણ વધુ પ્રિય બાળકો અને પોતાના સમાન પત્નીને બંધાયેલા જોઈ, ખૂબ દુઃખી થઈને વિલાપ કર્યો.

અહો મે પશ્યતાપાયમલ્પપુણ્યસ્ય દુર્મતેઃ। અતૃપ્તસ્યાકૃતાર્થસ્ય ગૃહસ્ત્રૈવર્ગિકો હતઃ

હાય! જુઓ મારા દુઃખને—નાનું પુણ્ય અને મૂર્ખ મન! અતૃપ્ત અને અધૂરી ઇચ્છાઓ સાથે, ઘરસ્થ જીવનના ત્રણ પુરુષાર્થ પણ બરબાદ થઈ ગયા.

અનુરૂપાનુકૂલા ચ યસ્ય મે પતિદેવતા। શૂન્યે ગૃહે માં સન્ત્યજ્ય પુત્રૈઃ સ્વર્યાતિ સાધુભિઃ

જે મારી અનુરૂપ અને સહાયક પત્ની હતી, જે મને દેવતાસમાન હતી, એ મને આ ખાલી ઘરમાં છોડી, પુત્રો સાથે સ્વર્ગે ચાલી ગઈ.

સોઽહં શૂન્યે ગૃહે દીનો મૃતદારો મૃતપ્રજઃ। જિજીવિષે કિમર્થં વા વિધુરો દુઃખજીવિતઃ

હવે હું, આ ખાલી ઘરમાં, પત્ની અને સંતાન વિના, દુઃખી અને એકલો, દુઃખમય જીવનમાં કેમ જીવવું ઇચ્છું?

તાંસ્તથૈવાવૃતાન્ શિગ્ભિર્મૃત્યુગ્રસ્તાન્વિચેષ્ટતઃ। સ્વયં ચ કૃપણઃ શિક્ષુ પશ્યન્નપ્યબુધોઽપતત્

પંખીઓથી ઘેરાયેલા, મૃત્યુના ભયથી તડપતા અને લાચાર બનેલા, એ દયાળુ પંખીએ પોતે તીર જોઈને પણ અજ્ઞાનવશ પડી ગયો.

તં લબ્ધ્વા લુબ્ધકઃ ક્રૂરઃ કપોતં ગૃહમેધિનમ્। કપોતકાન્કપોતીં ચ સિદ્ધાર્થઃ પ્રયયૌ ગૃહમ્

પછી એ ક્રૂર શિકારી પોતાના ઈરાદામાં સફળ થઈ, ઘરવાળો પોપટ, તેની પત્ની અને બચ્ચાઓને પકડીને ઘરે લઈ ગયો.

એવં કુટુમ્બ્યશાન્તાત્મા દ્વન્દ્વારામઃ પતત્રિવત્। પુષ્ણન્કુટુમ્બં કૃપણઃ સાનુબન્ધોઽવસીદતિ

આ રીતે, જે ઘરવાળો માણસ મનથી શાંત નથી, જે સુખ-દુઃખમાં જ મગ્ન રહે છે અને કુટુંબને મોહથી પોષે છે, એ પણ પોતાના સંબંધોમાં બંધાઈને ડૂબી જાય છે.

યઃ પ્રાપ્ય માનુષં લોકં મુક્તિદ્વારમપાવૃતમ્। ગૃહેષુ ખગવત્સક્તસ્તમારૂઢચ્યુતં વિદુઃ

જેને માનવ જન્મ મળ્યો છે, જ્યાં મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્લો છે, છતાં ઘરજીવનમાં પંખી જેવો મોહ રાખે છે, તેને લોકો કહે છે કે એ ઊંચે ચડીને પણ પાછો પડી ગયો.

સૂત ઉવાચ । (અનુષ્ટુપ્) અથ તે સમ્પરેતાનાં સ્વાનામુદકમિચ્છતામ્ । દાતું સકૃષ્ણા ગઙ્ગાયાં પુરસ્કૃત્ય યયુઃ સ્ત્રિયઃ

સૂતજીએ કહ્યું: પછી, પોતાના સ્વજનો માટે પાણી અર્પણ કરવા ઇચ્છતી સ્ત્રીઓ, કૃષ્ણાના નેતૃત્વમાં ગંગા પાસે ગઈ.

તે નિનીયોદકં સર્વે વિલપ્ય ચ ભૃશં પુનઃ । આપ્લુતા હરિપાદાબ્જઃ અજઃપૂતસરિજ્જલે

બધાએ પાણી અર્પણ કર્યું અને ફરીથી ખૂબ રડ્યા, પછી હરિના પાવન ચરણો અને બ્રહ્માજીથી પવિત્ર થયેલી નદીમાં સ્નાન કર્યું.

તત્રાસીનં કુરુપતિં ધૃતરાષ્ટ્રં સહાનુજમ્ । ગાન્ધારીં પુત્રશોકાર્તાં પૃથાં કૃષ્ણાં ચ માધવઃ

ત્યાં માધવે કુરુ રાજા ધૃતરાષ્ટ્રને તેના ભાઈ સાથે બેઠેલા જોયા, સાથે ગાંધારી, જે પુત્રશોકથી વ્યથિત હતી, પ્રથા અને કૃષ્ણા પણ હતી.

સાંત્વયામાસ મુનિભિઃ હતબંધૂન્ શુચાર્પિતાન્ । ભૂતેષુ કાલસ્ય ગતિં દર્શયન્ અપ્રતિક્રિયામ્

માધવે મુનિઓ સાથે મળીને, પોતાના સ્વજનો ગુમાવનાર અને દુઃખથી ભરાયેલા લોકોને શાંત કર્યા, અને બધામાં સમયની અટલ ગતિ બતાવી, જેનો કોઈ ઉપાય નથી.

સાધયિત્વાજાતશત્રોઃ સ્વં રાજ્યં કિતવૈર્હૃતમ્ । ઘાતયિત્વાસતો રાજ્ઞઃ કચસ્પર્શક્ષતાયુષઃ

પછી અજાતશત્રુનું પોતાનું રાજ્ય, જે જુગારીઓએ કબજે કર્યું હતું, પાછું અપાવ્યું અને કચા સ્પર્શથી આયુષ્ય નષ્ટ થયેલા દુષ્ટ રાજાઓને મારીને પોતાનું કામ પૂરું કર્યું.