શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

(વંશસ્થ) તથાહૃતં પશુવત્પાશબદ્ધં અવાઙ્મુખં કર્મજુગુપ્સિતેન । નિરીક્ષ્ય કૃષ્ણાપકૃતં ગુરોઃ સુતં વામસ્વભાવા કૃપયા નનામ ચ

પછી કૃપીએ જોયું કે ગુરુપુત્રને પશુની જેમ દોરડાથી બાંધીને, શરમથી માથું નીચે કરી, પોતાના દોષથી દુઃખી અને કૃષ્ણ દ્વારા તેની મહિમા છીનવાઈ ગઈ છે. સ્વભાવથી દયાળુ કૃપીએ તેને દયા સાથે નમસ્કાર કર્યો.

(અનુષ્ટુપ્) ઉવાચ ચાસહન્ત્યસ્ય બંધનાનયનં સતી । મુચ્યતાં મુચ્યતાં એષ બ્રાહ્મણો નિતરાં ગુરુઃ

અને, એ સતી સ્ત્રી એ, તેને બંધાયેલો જોઈને સહન ન થઈ, અને બોલી: 'છોડો, છોડો, આ તો બ્રાહ્મણ છે, સાચો ગુરુ છે.'

સરહસ્યો ધનુર્વેદઃ સવિસર્ગોપસંયમઃ । અસ્ત્રગ્રામશ્ચ ભવતા શિક્ષિતો યદનુગ્રહાત્

ધનુર્વેદની ગુપ્ત વિદ્યા, તેના ઉપયોગ અને સંયમની રીત, અને શસ્ત્રોનો જથ્થો—આ બધું તું તેની કૃપાથી શીખ્યો છે.

સ એષ ભગવાન્ દ્રોણઃ પ્રજારૂપેણ વર્તતે । તસ્યાત્મનોઽર્ધં પત્ન્યાઃ તે નાન્વગાદ્ વીરસૂઃ કૃપી

એzelfde ભગવાન દ્રોણ આજ એના પુત્રના રૂપમાં છે; તેનો અડધો ભાગ તો કૃપીમાં, જે વીરપુત્રને જન્મ આપનાર છે, રહ્યો છે.

તદ્ ધર્મજ્ઞ મહાભાગ ભવદ્‌ભિઃ ર્ગૌરવં કુલમ્ । વૃજિનં નાર્હતિ પ્રાપ્તું પૂજ્યં વન્દ્યમભીક્ષ્ણશઃ

એથી, હે ધર્મજ્ઞ મહાનુભાવ, તમારું આ પવિત્ર કુળ, જે હંમેશા માનનીય અને પૂજ્ય છે, તે કદી અપયશ પામવા યોગ્ય નથી.

મા રોદીદસ્ય જનની ગૌતમી પતિદેવતા । યથાહં મૃતવત્સાઽર્તા રોદિમ્યશ્રુમુખી મુહુઃ

એના પતિને દેવતાસમાન માનનારી ગૌતમીએ, જેવી રીતે હું મારા મૃત પુત્રોના દુઃખમાં વારંવાર રડતી રહી છું, એવી રીતે રડવું ન પડે.

યૈઃ કોપિતં બ્રહ્મકુલં રાજન્યૈરજિતાત્મભિઃ । તત્ કુલં પ્રદહત્યાશુ સાનુબંધં શુચાર્પિતમ્

જ્યારે રાજાઓ પોતાના મનને કાબૂમાં રાખી શકતા નથી અને બ્રાહ્મણ વંશને ગુસ્સે કરે છે, ત્યારે એ વંશ પવિત્ર હોવા છતાં, પોતે અને પોતાનાં સંબંધીઓ પણ ઝડપથી નાશ પામે છે.

સૂત ઉવાચ । ધર્મ્યં ન્યાય્યં સકરુણં નિર્વ્યલીકં સમં મહત્ । રાજા ધર્મસુતો રાજ્ઞ્યાઃ પ્રત્યનંદદ્ વચો દ્વિજાઃ

સૂતજી બોલ્યા: રાજા ધર્મપુત્રએ રાણીના જે શબ્દો ધર્મસંગત, યોગ્ય, દયાળુ, નિષ્પક્ષ અને સમાન હતા, તે સ્વીકારી લીધા, હે બ્રાહ્મણો.

નકુલઃ સહદેવશ્ચ યુયુધાનો ધનંજયઃ । ભગવાન્ દેવકીપુત્રો યે ચાન્યે યાશ્ચ યોષિતઃ

ત્યાં નકુલ, સહદેવ, યુયુધાન, ધનંજય, દેવકીપુત્ર ભગવાન અને બીજા પુરુષો તથા સ્ત્રીઓ પણ હાજર હતા.

તત્રાહામર્ષિતો ભીમઃ તસ્ય શ્રેયાન્ વધઃ સ્મૃતઃ । ન ભર્તુર્નાત્મનશ્ચાર્થે યોઽહન્ સુપ્તાન્ શિશૂન્ વૃથા

ત્યારે ભીમ ગુસ્સે થઈને બોલ્યા કે, જે કોઈ નિર્દોષ રીતે, પોતાના સ્વામી કે પોતાનાં હિત માટે નહીં, પણ ઊંઘતા બાળકોને મારી નાખે છે, તેના માટે મૃત્યુ જ યોગ્ય છે.

નિશમ્ય ભીમગદિતં દ્રૌપદ્યાશ્ચ ચતુર્ભુજઃ । આલોક્ય વદનં સખ્યુઃ ઇદમાહ હસન્નિવ

ભીમના અને દ્રૌપદીના શબ્દો સાંભળીને, ચતુર્ભુજ ભગવાને પોતાના મિત્રના ચહેરા તરફ જોઈ, હળવી સ્મિત સાથે આ રીતે કહ્યું.

શ્રીભગવાનુવાચ । બ્રહ્મબંધુર્ન હન્તવ્ય આતતાયી વધાર્હણઃ । મયૈવોભયમામ્નાતં પરિપાહ્યનુશાસનમ્

શ્રીભગવાને કહ્યું: બ્રાહ્મણને, ભલે એ આતતાયી હોય, પણ મારવો યોગ્ય નથી; છતાં આતતાયી માટે મૃત્યુ યોગ્ય છે. મેં બંને વાતો શીખવી છે—મારા ઉપદેશનું પાલન કરો.

કુરુ પ્રતિશ્રુતં સત્યં યત્તત્ સાંત્વયતા પ્રિયામ્ । પ્રિયં ચ ભીમસેનસ્ય પાઞ્ચાલ્યા મહ્યમેવ ચ

કુરુને આપેલું વચન, જે તમે તમારી પ્રિયાને શાંતવવા માટે આપ્યું હતું, અને જે ભીમસેન, દ્રૌપદી અને મને પણ પ્રિય છે, એ વચન પાળો.

સૂત ઉવાચ । અર્જુનઃ સહસાઽઽજ્ઞાય હરેર્હાર્દમથાસિના । મણિં જહાર મૂર્ધન્યં દ્વિજસ્ય સહમૂર્ધજમ્

સૂતજી કહે છે: અર્જુને, ભગવાન હરિની ઇચ્છા તરત જ સમજીને, પોતાની તલવારથી બ્રાહ્મણના માથા પરનો મણિ અને વાળ બંને કાપી લીધા.

વિમુચ્ય રશનાબદ્ધં બાલહત્યાહતપ્રભમ્ । તેજસા મણિના હીનં શિબિરાન્ નિરયાપયત્

પછી, કમર પર દોરો બંધાયેલો અને બાળહત્યાના પાપથી તેજ ગુમાવેલો, મણિ વગરનો એ બ્રાહ્મણને છોડી, અર્જુને તેને શિબિરની બહાર કાઢી દીધો.

વપનં દ્રવિણાદાનં સ્થાનાન્ નિર્યાપણં તથા । એષ હિ બ્રહ્મબંધૂનાં વધો નાન્યોઽસ્તિ દૈહિકઃ

માથું મુંડાવવું, સંપત્તિ લઈ લેવી અને વતનમાંથી કાઢી નાખવું—આ જ નામના બ્રાહ્મણો માટે શરીરદંડ છે; બીજો કોઈ દંડ નથી.

પુત્રશોકાતુરાઃ સર્વે પાણ્ડવાઃ સહ કૃષ્ણયા । સ્વાનાં મૃતાનાં યત્કૃત્યં ચક્રુર્નિર્હરણાદિકમ્

પુત્રશોકથી વ્યાકુળ પાંડવો અને કૃષ્ણા, પોતાના મૃત્યુ પામેલા સ્વજનો માટે જરૂરી ક્રિયાઓ, જેમ કે અંત્યક્રિયા વગેરે, કરી.

અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીભગવાનુવાચ। યદાત્થ માં મહાભાગ તચ્ચિકીર્ષિતમેવ મે। બ્રહ્મા ભવો લોકપાલાઃ સ્વર્વાસં મેઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ

આ હવે સાતમો અધ્યાય છે. શ્રીભગવાને કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તમે જે પૂછ્યું છે, એ જ મારી પણ ઇચ્છા છે. બ્રહ્મા, મહાદેવ અને લોકપાલો સૌ મારા લોકમાં રહેવાની ઇચ્છા રાખે છે.

પ્રજાઃ પુપુષતુઃ પ્રીતૌ દમ્પતી પુત્રવત્સલૌ। શૃણ્વન્તૌ કૂજિતં તાસાં નિર્વૃતૌ કલભાષિતૈઃ

પ્રજાઓ આનંદમાં વિકસતી ગઈ, કારણ કે દંપતી પોતાના બાળકોને પ્રેમથી ઉછેરતા, અને તેમના મીઠા બોલ અને કૂજન સાંભળીને ખુશ થતા.

તાસાં પતત્રૈઃ સુસ્પર્શૈઃ કૂજિતૈર્મુગ્ધચેષ્ટિતૈઃ। પ્રત્યુદ્ગમૈરદીનાનાં પિતરૌ મુદમાપતુઃ

તેમના પાંખોનો નરમ સ્પર્શ, કૂજન અને રમણીય હાવભાવથી, જ્યારે નાના પંખીઓ નજીક આવતા, દુઃખરહિત માતાપિતા આનંદ અનુભવી રહ્યા હતા.

સ્નેહાનુબદ્ધહૃદયાવન્યોન્યં વિષ્ણુમાયયા। વિમોહિતૌ દીનધિયૌ શિશૂન્પુપુષતુઃ પ્રજાઃ

પ્રેમથી હૃદય જોડાયેલા, વિષ્ણુની માયાથી મોહિત અને ચિંતિત મનથી, એ બંનેએ પોતાના બાળકો અને પ્રજાનું પાલન કર્યું.

એકદા જગ્મતુસ્તાસામન્નાર્થં તૌ કુટુમ્બિનૌ। પરિતઃ કાનને તસ્મિન્નર્થિનૌ ચેરતુશ્ચિરમ્

એક વખત, એ બંને ગૃહસ્થો પોતાના બાળકો માટે ખોરાક લેવા જંગલમાં ગયા અને ત્યાં લાંબા સમય સુધી ભટક્યા.

દૃષ્ટ્વા તાન્લુબ્ધકઃ કશ્ચિદ્યદૃચ્છાતો વનેચરઃ। જગૃહે જાલમાતત્ય ચરતઃ સ્વાલયાન્તિકે

એને જોઈને, જંગલમાં ફરતો એક શિકારી, અચાનક આવીને, ઘરમાં નજીક ફરતા બાળકો પર જાળ પાથરીને તેમને પકડી લીધા.

કપોતશ્ચ કપોતી ચ પ્રજાપોષે સદોત્સુકૌ। ગતૌ પોષણમાદાય સ્વનીડમુપજગ્મતુઃ

પિતર અને માતા પોપટ, હંમેશા બાળકોના પાલન માટે ઉત્સુક, ખોરાક મેળવીને પોતાના ઘરમાં પાછા આવ્યા.

કપોતી સ્વાત્મજાન્વીક્ષ્ય બાલકાન્જાલસંવૃતાન્। તાનભ્યધાવત્ક્રોશન્તી ક્રોશતો ભૃશદુઃખિતા

પોપટણીએ પોતાના બાળકોએ જાળમાં ફસાયેલા જોયા, તો તે રડતી અને ખૂબ દુઃખી થઈ, રડતાં બાળકો તરફ દોડી ગઈ.

સાસકૃત્સ્નેહગુણિતા! દીનચિત્તાજમાયયા। સ્વયં ચાબધ્યત શિચા બદ્ધાન્પશ્યન્ત્યપસ્મૃતિઃ

સ્નેહથી ભરેલી અને દુઃખી હૃદયવાળી, મોહમાં પડી, પોતાના બંધાયેલા બાળકોને જોઈને, પોપટણી પોતે પણ જાળમાં ફસાઈ ગઈ અને સમજ ગુમાવી બેઠી.

કપોતઃ સ્વાત્મજાન્બદ્ધાનાત્મનોઽપ્યધિકાન્પ્રિયાન્। ભાર્યાં ચાત્મસમાં દીનો વિલલાપાતિદુઃખિતઃ

પોપટે પોતાના જીવથી પણ વધુ પ્રિય બાળકો અને પોતાના સમાન પત્નીને બંધાયેલા જોઈ, ખૂબ દુઃખી થઈને વિલાપ કર્યો.

અહો મે પશ્યતાપાયમલ્પપુણ્યસ્ય દુર્મતેઃ। અતૃપ્તસ્યાકૃતાર્થસ્ય ગૃહસ્ત્રૈવર્ગિકો હતઃ

હાય! જુઓ મારા દુઃખને—નાનું પુણ્ય અને મૂર્ખ મન! અતૃપ્ત અને અધૂરી ઇચ્છાઓ સાથે, ઘરસ્થ જીવનના ત્રણ પુરુષાર્થ પણ બરબાદ થઈ ગયા.

અનુરૂપાનુકૂલા ચ યસ્ય મે પતિદેવતા। શૂન્યે ગૃહે માં સન્ત્યજ્ય પુત્રૈઃ સ્વર્યાતિ સાધુભિઃ

જે મારી અનુરૂપ અને સહાયક પત્ની હતી, જે મને દેવતાસમાન હતી, એ મને આ ખાલી ઘરમાં છોડી, પુત્રો સાથે સ્વર્ગે ચાલી ગઈ.