શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પ્રજોપપ્લવમાલક્ષ્ય લોકવ્યતિકરં ચ તમ્ । મતં ચ વાસુદેવસ્ય સંજહારાર્જુનો દ્વયમ્

લોકોમાં ઉપદ્રવ અને વિશ્વમાં ગડબડ જોઈને, તથા વાસુદેવના ઉપદેશને યાદ કરીને, અર્જુને બન્ને શસ્ત્ર પાછાં ખેંચી લીધા.

તત આસાદ્ય તરસા દારુણં ગૌતમીસુતમ્ । બબંધામર્ષતામ્રાક્ષઃ પશું રશનયા યથા

પછી અર્જુન ક્રોધથી આંખે લાલ થઈ, ઝડપથી ગૌતમપુત્ર પાસે ગયો અને તેને પશુને જેમ દોરીથી બાંધ્યો.

શિબિરાય નિનીષન્તં રજ્જ્વા બદ્ધ્વા રિપું બલાત્ । પ્રાહાર્જુનં પ્રકુપિતો ભગવાન્ અંબુજેક્ષણઃ

શત્રુને દોરીથી બાંધી, છાવણી તરફ ખેંચતો હતો ત્યારે કમળની આંખવાળા ભગવાન ક્રોધથી અર્જુનને બોલ્યા.

મૈનં પાર્થાર્હસિ ત્રાતું બ્રહ્મબંધુમિમં જહિ । યો અસૌ અનાગસઃ સુપ્તાન્ અવધીન્નિશિ બાલકાન્

પાર્થ, તું આ બ્રાહ્મણના નામે માત્ર રહેતા માણસને બચાવવાનો નથી. જેણે નિર્દોષ અને સુતાં બાળકોને રાતે મારી નાખ્યા, એને માર.

મત્તં પ્રમત્તમુન્મત્તં સુપ્તં બાલં સ્ત્રિયં જડમ્ । પ્રપન્નં વિરથં ભીતં ન રિપું હન્તિ ધર્મવિત્

જે ધર્મ જાણે છે, તે કદી પણ દારૂ પીને, ઉન્મત્ત, પાગલ, ઊંઘતો, બાળક, સ્ત્રી, મૂર્ખ, શરણમાં આવેલો, નિષ્શસ્ત્ર કે ડરેલો દુશ્મનને મારી નાંખતો નથી.

સ્વપ્રાણાન્યઃ પરપ્રાણૈઃ પ્રપુષ્ણાત્યઘૃણઃ ખલઃ । તદ્ વધસ્તસ્ય હિ શ્રેયો યદ્ દોષાદ્યાત્યધઃ પુમાન્

જે દયાવાન નથી અને પોતાનું જીવન બચાવવા માટે બીજાની જિંદગી લે છે, એવો દુરાચારી માણસ માટે મૃત્યુ જ સારું છે, કેમ કે આવા પાપથી માણસ નીચે પડી જાય છે.

પ્રતિશ્રુતં ચ ભવતા પાઞ્ચાલ્યૈ શ્રૃણ્વતો મમ । આહરિષ્યે શિરસ્તસ્ય યસ્તે માનિનિ પુત્રહા

અને તું દ્રૌપદીને મારા સાંભળતા વચન આપ્યું હતું કે, 'હું તારા પુત્રોના ઘમંડી હત્યારા નું માથું લાવી આપીશ.'

તદસૌ વધ્યતાં પાપ આતતાય્યાત્મબંધુહા । ભર્તુશ્ચ વિપ્રિયં વીર કૃતવાન્ કુલપાંસનઃ

અત્યારે આ પાપી, આતતાયી અને કુટુંબના હત્યારા ને, જે પોતાના સ્વામીનું અપમાન કરનાર અને વંશનું કલંક છે, તેને મારવો જોઈએ.

સૂત ઉવાચ । એવં પરીક્ષતા ધર્મં પાર્થઃ કૃષ્ણેન ચોદિતઃ । નૈચ્છદ્ હન્તું ગુરુસુતં યદ્યપ્યાત્મહનં મહાન્

સૂતજી બોલ્યા: આ રીતે ધર્મનું વિચાર કરતા અને કૃષ્ણ દ્વારા પ્રેરિત થવા છતાં, અર્જુને પોતાના ગુરુપુત્રને, ભલે એ મોટો અપરાધી હતો, પણ મારવાનો ઈચ્છ્યો નહીં.

અથોપેત્ય સ્વશિબિરં ગોવિંદપ્રિયસારથિઃ । ન્યવેદયત્ તં પ્રિયાયૈ શોચન્ત્યા આત્મજાન્ હતાન્

પછી, ગોવિંદને પ્રિય રથચાલક પોતાના શિબિરમાં પાછા ફર્યા અને પોતાના દુઃખી પત્નીને, જે પોતાના પુત્રોના મૃત્યુ માટે શોક કરતી હતી, એ વાત સંભળાવી.

(વંશસ્થ) તથાહૃતં પશુવત્પાશબદ્ધં અવાઙ્મુખં કર્મજુગુપ્સિતેન । નિરીક્ષ્ય કૃષ્ણાપકૃતં ગુરોઃ સુતં વામસ્વભાવા કૃપયા નનામ ચ

પછી કૃપીએ જોયું કે ગુરુપુત્રને પશુની જેમ દોરડાથી બાંધીને, શરમથી માથું નીચે કરી, પોતાના દોષથી દુઃખી અને કૃષ્ણ દ્વારા તેની મહિમા છીનવાઈ ગઈ છે. સ્વભાવથી દયાળુ કૃપીએ તેને દયા સાથે નમસ્કાર કર્યો.

(અનુષ્ટુપ્) ઉવાચ ચાસહન્ત્યસ્ય બંધનાનયનં સતી । મુચ્યતાં મુચ્યતાં એષ બ્રાહ્મણો નિતરાં ગુરુઃ

અને, એ સતી સ્ત્રી એ, તેને બંધાયેલો જોઈને સહન ન થઈ, અને બોલી: 'છોડો, છોડો, આ તો બ્રાહ્મણ છે, સાચો ગુરુ છે.'

સરહસ્યો ધનુર્વેદઃ સવિસર્ગોપસંયમઃ । અસ્ત્રગ્રામશ્ચ ભવતા શિક્ષિતો યદનુગ્રહાત્

ધનુર્વેદની ગુપ્ત વિદ્યા, તેના ઉપયોગ અને સંયમની રીત, અને શસ્ત્રોનો જથ્થો—આ બધું તું તેની કૃપાથી શીખ્યો છે.

સ એષ ભગવાન્ દ્રોણઃ પ્રજારૂપેણ વર્તતે । તસ્યાત્મનોઽર્ધં પત્ન્યાઃ તે નાન્વગાદ્ વીરસૂઃ કૃપી

એzelfde ભગવાન દ્રોણ આજ એના પુત્રના રૂપમાં છે; તેનો અડધો ભાગ તો કૃપીમાં, જે વીરપુત્રને જન્મ આપનાર છે, રહ્યો છે.

તદ્ ધર્મજ્ઞ મહાભાગ ભવદ્‌ભિઃ ર્ગૌરવં કુલમ્ । વૃજિનં નાર્હતિ પ્રાપ્તું પૂજ્યં વન્દ્યમભીક્ષ્ણશઃ

એથી, હે ધર્મજ્ઞ મહાનુભાવ, તમારું આ પવિત્ર કુળ, જે હંમેશા માનનીય અને પૂજ્ય છે, તે કદી અપયશ પામવા યોગ્ય નથી.

મા રોદીદસ્ય જનની ગૌતમી પતિદેવતા । યથાહં મૃતવત્સાઽર્તા રોદિમ્યશ્રુમુખી મુહુઃ

એના પતિને દેવતાસમાન માનનારી ગૌતમીએ, જેવી રીતે હું મારા મૃત પુત્રોના દુઃખમાં વારંવાર રડતી રહી છું, એવી રીતે રડવું ન પડે.

યૈઃ કોપિતં બ્રહ્મકુલં રાજન્યૈરજિતાત્મભિઃ । તત્ કુલં પ્રદહત્યાશુ સાનુબંધં શુચાર્પિતમ્

જ્યારે રાજાઓ પોતાના મનને કાબૂમાં રાખી શકતા નથી અને બ્રાહ્મણ વંશને ગુસ્સે કરે છે, ત્યારે એ વંશ પવિત્ર હોવા છતાં, પોતે અને પોતાનાં સંબંધીઓ પણ ઝડપથી નાશ પામે છે.

સૂત ઉવાચ । ધર્મ્યં ન્યાય્યં સકરુણં નિર્વ્યલીકં સમં મહત્ । રાજા ધર્મસુતો રાજ્ઞ્યાઃ પ્રત્યનંદદ્ વચો દ્વિજાઃ

સૂતજી બોલ્યા: રાજા ધર્મપુત્રએ રાણીના જે શબ્દો ધર્મસંગત, યોગ્ય, દયાળુ, નિષ્પક્ષ અને સમાન હતા, તે સ્વીકારી લીધા, હે બ્રાહ્મણો.

નકુલઃ સહદેવશ્ચ યુયુધાનો ધનંજયઃ । ભગવાન્ દેવકીપુત્રો યે ચાન્યે યાશ્ચ યોષિતઃ

ત્યાં નકુલ, સહદેવ, યુયુધાન, ધનંજય, દેવકીપુત્ર ભગવાન અને બીજા પુરુષો તથા સ્ત્રીઓ પણ હાજર હતા.

તત્રાહામર્ષિતો ભીમઃ તસ્ય શ્રેયાન્ વધઃ સ્મૃતઃ । ન ભર્તુર્નાત્મનશ્ચાર્થે યોઽહન્ સુપ્તાન્ શિશૂન્ વૃથા

ત્યારે ભીમ ગુસ્સે થઈને બોલ્યા કે, જે કોઈ નિર્દોષ રીતે, પોતાના સ્વામી કે પોતાનાં હિત માટે નહીં, પણ ઊંઘતા બાળકોને મારી નાખે છે, તેના માટે મૃત્યુ જ યોગ્ય છે.

નિશમ્ય ભીમગદિતં દ્રૌપદ્યાશ્ચ ચતુર્ભુજઃ । આલોક્ય વદનં સખ્યુઃ ઇદમાહ હસન્નિવ

ભીમના અને દ્રૌપદીના શબ્દો સાંભળીને, ચતુર્ભુજ ભગવાને પોતાના મિત્રના ચહેરા તરફ જોઈ, હળવી સ્મિત સાથે આ રીતે કહ્યું.

શ્રીભગવાનુવાચ । બ્રહ્મબંધુર્ન હન્તવ્ય આતતાયી વધાર્હણઃ । મયૈવોભયમામ્નાતં પરિપાહ્યનુશાસનમ્

શ્રીભગવાને કહ્યું: બ્રાહ્મણને, ભલે એ આતતાયી હોય, પણ મારવો યોગ્ય નથી; છતાં આતતાયી માટે મૃત્યુ યોગ્ય છે. મેં બંને વાતો શીખવી છે—મારા ઉપદેશનું પાલન કરો.

કુરુ પ્રતિશ્રુતં સત્યં યત્તત્ સાંત્વયતા પ્રિયામ્ । પ્રિયં ચ ભીમસેનસ્ય પાઞ્ચાલ્યા મહ્યમેવ ચ

કુરુને આપેલું વચન, જે તમે તમારી પ્રિયાને શાંતવવા માટે આપ્યું હતું, અને જે ભીમસેન, દ્રૌપદી અને મને પણ પ્રિય છે, એ વચન પાળો.

સૂત ઉવાચ । અર્જુનઃ સહસાઽઽજ્ઞાય હરેર્હાર્દમથાસિના । મણિં જહાર મૂર્ધન્યં દ્વિજસ્ય સહમૂર્ધજમ્

સૂતજી કહે છે: અર્જુને, ભગવાન હરિની ઇચ્છા તરત જ સમજીને, પોતાની તલવારથી બ્રાહ્મણના માથા પરનો મણિ અને વાળ બંને કાપી લીધા.

વિમુચ્ય રશનાબદ્ધં બાલહત્યાહતપ્રભમ્ । તેજસા મણિના હીનં શિબિરાન્ નિરયાપયત્

પછી, કમર પર દોરો બંધાયેલો અને બાળહત્યાના પાપથી તેજ ગુમાવેલો, મણિ વગરનો એ બ્રાહ્મણને છોડી, અર્જુને તેને શિબિરની બહાર કાઢી દીધો.

વપનં દ્રવિણાદાનં સ્થાનાન્ નિર્યાપણં તથા । એષ હિ બ્રહ્મબંધૂનાં વધો નાન્યોઽસ્તિ દૈહિકઃ

માથું મુંડાવવું, સંપત્તિ લઈ લેવી અને વતનમાંથી કાઢી નાખવું—આ જ નામના બ્રાહ્મણો માટે શરીરદંડ છે; બીજો કોઈ દંડ નથી.

પુત્રશોકાતુરાઃ સર્વે પાણ્ડવાઃ સહ કૃષ્ણયા । સ્વાનાં મૃતાનાં યત્કૃત્યં ચક્રુર્નિર્હરણાદિકમ્

પુત્રશોકથી વ્યાકુળ પાંડવો અને કૃષ્ણા, પોતાના મૃત્યુ પામેલા સ્વજનો માટે જરૂરી ક્રિયાઓ, જેમ કે અંત્યક્રિયા વગેરે, કરી.

અથ સપ્તમોઽધ્યાયઃ । શ્રીભગવાનુવાચ। યદાત્થ માં મહાભાગ તચ્ચિકીર્ષિતમેવ મે। બ્રહ્મા ભવો લોકપાલાઃ સ્વર્વાસં મેઽભિકાઙ્ક્ષિણઃ

આ હવે સાતમો અધ્યાય છે. શ્રીભગવાને કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, તમે જે પૂછ્યું છે, એ જ મારી પણ ઇચ્છા છે. બ્રહ્મા, મહાદેવ અને લોકપાલો સૌ મારા લોકમાં રહેવાની ઇચ્છા રાખે છે.

પ્રજાઃ પુપુષતુઃ પ્રીતૌ દમ્પતી પુત્રવત્સલૌ। શૃણ્વન્તૌ કૂજિતં તાસાં નિર્વૃતૌ કલભાષિતૈઃ

પ્રજાઓ આનંદમાં વિકસતી ગઈ, કારણ કે દંપતી પોતાના બાળકોને પ્રેમથી ઉછેરતા, અને તેમના મીઠા બોલ અને કૂજન સાંભળીને ખુશ થતા.