શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અર્જુન ઉવાચ । કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાબાહો ભક્તાનામભયઙ્કર । ત્વમેકો દહ્યમાનાનાં અપવર્ગોઽસિ સંસૃતેઃ

અર્જુન બોલ્યા: કૃષ્ણ, કૃષ્ણ, મહાબાહુ, તું ભક્તોનું ભય દૂર કરનાર એકમાત્ર છે. સંસારના દુઃખમાં સળગતા માટે તું જ મુક્તિ આપનાર છે.

ત્વમાદ્યઃ પુરુષઃ સાક્ષાદ્ ઈશ્વરઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ । માયાં વ્યુદસ્ય ચિચ્છક્ત્યા કૈવલ્યે સ્થિત આત્મનિ

તું આ સૃષ્ટિનો મૂળ પુરુષ છે, સર્વેમાં પ્રગટ ઈશ્વર છે અને પ્રકૃતિથી પર છે. તું પોતાની ચૈતન્યશક્તિથી માયાને દૂર કરી, એકરૂપ આત્મામાં સ્થિર છે.

સ એવ જીવલોકસ્ય માયામોહિતચેતસઃ । વિધત્સે સ્વેન વીર્યેણ શ્રેયો ધર્માદિલક્ષણમ્

તું જ, પોતાની શક્તિથી, માયાથી મોહિત થયેલા જીવોને ધર્મ અને અન્ય ગુણોથી યુક્ત શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપે છે.

તથાયં ચાવતારસ્તે ભુવો ભારજિહીર્ષયા । સ્વાનાં ચાનન્યભાવાનાં અનુધ્યાનાય ચાસકૃત્

એ જ રીતે, પૃથ્વીનું ભાર ઉતારવા અને પોતાના અનન્ય ભક્તો સતત તારી સ્મૃતિમાં રહે એ માટે તારો અવતાર થયો છે.

કિમિદં સ્વિત્કુતો વેતિ દેવદેવ ન વેદ્‌મ્યહમ્ । સર્વતો મુખમાયાતિ તેજઃ પરમદારુણમ્

દેવદેવ, આ શું છે અને ક્યાંથી આવ્યું છે, એ મને ખબર નથી. ચારે બાજુથી ભયાનક તેજ આવી રહ્યું છે.

શ્રીભગવાનુવાચ । વેત્થેદં દ્રોણપુત્રસ્ય બ્રાહ્મમસ્ત્રં પ્રદર્શિતમ્ । નૈવાસૌ વેદ સંહારં પ્રાણબાધ ઉપસ્થિતે

ભગવાન બોલ્યા: આ દ્રોણપુત્રે છોડેલું બ્રહ્માસ્ત્ર છે. તેને એ પાછું ખેંચવાનો ઉપાય આવડતો નથી, કારણ કે મૃત્યુ નજીક આવી ગયું છે.

ન હ્યસ્યાન્યતમં કિઞ્ચિદ્ અસ્ત્રં પ્રત્યવકર્શનમ્ । જહ્યસ્ત્રતેજ ઉન્નદ્ધં અસ્ત્રજ્ઞો હ્યસ્ત્રતેજસા

આ તેજને રોકવા માટે બીજું કોઈ શસ્ત્ર નથી. માત્ર શસ્ત્રજ્ઞ વ્યક્તિ બીજા સમાન શસ્ત્રથી આ તેજને શમાવી શકે છે.

સૂત ઉવાચ । શ્રુત્વા ભગવતા પ્રોક્તં ફાલ્ગુનઃ પરવીરહા । સ્પૃષ્ટ્વાપસ્તં પરિક્રમ્ય બ્રાહ્મં બ્રાહ્માય સંદધે

સૂતજી બોલ્યા: ભગવાનના વચન સાંભળી, શત્રુવિર અર્જુને પાણી સ્પર્શ કરી, પ્રદક્ષિણ કરી, બ્રહ્માસ્ત્રને બ્રહ્માસ્ત્રથી જ રોકવા માટે સ્મરણ કર્યું.

સંહત્ય અન્યોન્યં ઉભયોઃ તેજસી શરસંવૃતે । આવૃત્ય રોદસી ખં ચ વવૃધાતેઽર્કવહ્નિવત્

બન્ને શસ્ત્રોના તેજ તીરોની વચ્ચે અથડાયા અને જમીન-આકાશને ઢાંકી લીધા, જાણે સૂર્યની અગ્નિ વધતી જાય.

દૃષ્ટ્વાસ્ત્રતેજસ્તુ તયોઃ ત્રિઁલ્લોકાન્ પ્રદહન્મહત્ । દહ્યમાનાઃ પ્રજાઃ સર્વાઃ સાંવર્તકમમંસત

બન્ને શસ્ત્રોના પ્રચંડ તેજથી ત્રણેય લોક દહન થવા લાગ્યા. બધાં જીવોએ વિચાર્યું કે હવે તો પ્રલયની અગ્નિ જ લાગી છે.

પ્રજોપપ્લવમાલક્ષ્ય લોકવ્યતિકરં ચ તમ્ । મતં ચ વાસુદેવસ્ય સંજહારાર્જુનો દ્વયમ્

લોકોમાં ઉપદ્રવ અને વિશ્વમાં ગડબડ જોઈને, તથા વાસુદેવના ઉપદેશને યાદ કરીને, અર્જુને બન્ને શસ્ત્ર પાછાં ખેંચી લીધા.

તત આસાદ્ય તરસા દારુણં ગૌતમીસુતમ્ । બબંધામર્ષતામ્રાક્ષઃ પશું રશનયા યથા

પછી અર્જુન ક્રોધથી આંખે લાલ થઈ, ઝડપથી ગૌતમપુત્ર પાસે ગયો અને તેને પશુને જેમ દોરીથી બાંધ્યો.

શિબિરાય નિનીષન્તં રજ્જ્વા બદ્ધ્વા રિપું બલાત્ । પ્રાહાર્જુનં પ્રકુપિતો ભગવાન્ અંબુજેક્ષણઃ

શત્રુને દોરીથી બાંધી, છાવણી તરફ ખેંચતો હતો ત્યારે કમળની આંખવાળા ભગવાન ક્રોધથી અર્જુનને બોલ્યા.

મૈનં પાર્થાર્હસિ ત્રાતું બ્રહ્મબંધુમિમં જહિ । યો અસૌ અનાગસઃ સુપ્તાન્ અવધીન્નિશિ બાલકાન્

પાર્થ, તું આ બ્રાહ્મણના નામે માત્ર રહેતા માણસને બચાવવાનો નથી. જેણે નિર્દોષ અને સુતાં બાળકોને રાતે મારી નાખ્યા, એને માર.

મત્તં પ્રમત્તમુન્મત્તં સુપ્તં બાલં સ્ત્રિયં જડમ્ । પ્રપન્નં વિરથં ભીતં ન રિપું હન્તિ ધર્મવિત્

જે ધર્મ જાણે છે, તે કદી પણ દારૂ પીને, ઉન્મત્ત, પાગલ, ઊંઘતો, બાળક, સ્ત્રી, મૂર્ખ, શરણમાં આવેલો, નિષ્શસ્ત્ર કે ડરેલો દુશ્મનને મારી નાંખતો નથી.

સ્વપ્રાણાન્યઃ પરપ્રાણૈઃ પ્રપુષ્ણાત્યઘૃણઃ ખલઃ । તદ્ વધસ્તસ્ય હિ શ્રેયો યદ્ દોષાદ્યાત્યધઃ પુમાન્

જે દયાવાન નથી અને પોતાનું જીવન બચાવવા માટે બીજાની જિંદગી લે છે, એવો દુરાચારી માણસ માટે મૃત્યુ જ સારું છે, કેમ કે આવા પાપથી માણસ નીચે પડી જાય છે.

પ્રતિશ્રુતં ચ ભવતા પાઞ્ચાલ્યૈ શ્રૃણ્વતો મમ । આહરિષ્યે શિરસ્તસ્ય યસ્તે માનિનિ પુત્રહા

અને તું દ્રૌપદીને મારા સાંભળતા વચન આપ્યું હતું કે, 'હું તારા પુત્રોના ઘમંડી હત્યારા નું માથું લાવી આપીશ.'

તદસૌ વધ્યતાં પાપ આતતાય્યાત્મબંધુહા । ભર્તુશ્ચ વિપ્રિયં વીર કૃતવાન્ કુલપાંસનઃ

અત્યારે આ પાપી, આતતાયી અને કુટુંબના હત્યારા ને, જે પોતાના સ્વામીનું અપમાન કરનાર અને વંશનું કલંક છે, તેને મારવો જોઈએ.

સૂત ઉવાચ । એવં પરીક્ષતા ધર્મં પાર્થઃ કૃષ્ણેન ચોદિતઃ । નૈચ્છદ્ હન્તું ગુરુસુતં યદ્યપ્યાત્મહનં મહાન્

સૂતજી બોલ્યા: આ રીતે ધર્મનું વિચાર કરતા અને કૃષ્ણ દ્વારા પ્રેરિત થવા છતાં, અર્જુને પોતાના ગુરુપુત્રને, ભલે એ મોટો અપરાધી હતો, પણ મારવાનો ઈચ્છ્યો નહીં.

અથોપેત્ય સ્વશિબિરં ગોવિંદપ્રિયસારથિઃ । ન્યવેદયત્ તં પ્રિયાયૈ શોચન્ત્યા આત્મજાન્ હતાન્

પછી, ગોવિંદને પ્રિય રથચાલક પોતાના શિબિરમાં પાછા ફર્યા અને પોતાના દુઃખી પત્નીને, જે પોતાના પુત્રોના મૃત્યુ માટે શોક કરતી હતી, એ વાત સંભળાવી.

(વંશસ્થ) તથાહૃતં પશુવત્પાશબદ્ધં અવાઙ્મુખં કર્મજુગુપ્સિતેન । નિરીક્ષ્ય કૃષ્ણાપકૃતં ગુરોઃ સુતં વામસ્વભાવા કૃપયા નનામ ચ

પછી કૃપીએ જોયું કે ગુરુપુત્રને પશુની જેમ દોરડાથી બાંધીને, શરમથી માથું નીચે કરી, પોતાના દોષથી દુઃખી અને કૃષ્ણ દ્વારા તેની મહિમા છીનવાઈ ગઈ છે. સ્વભાવથી દયાળુ કૃપીએ તેને દયા સાથે નમસ્કાર કર્યો.

(અનુષ્ટુપ્) ઉવાચ ચાસહન્ત્યસ્ય બંધનાનયનં સતી । મુચ્યતાં મુચ્યતાં એષ બ્રાહ્મણો નિતરાં ગુરુઃ

અને, એ સતી સ્ત્રી એ, તેને બંધાયેલો જોઈને સહન ન થઈ, અને બોલી: 'છોડો, છોડો, આ તો બ્રાહ્મણ છે, સાચો ગુરુ છે.'

સરહસ્યો ધનુર્વેદઃ સવિસર્ગોપસંયમઃ । અસ્ત્રગ્રામશ્ચ ભવતા શિક્ષિતો યદનુગ્રહાત્

ધનુર્વેદની ગુપ્ત વિદ્યા, તેના ઉપયોગ અને સંયમની રીત, અને શસ્ત્રોનો જથ્થો—આ બધું તું તેની કૃપાથી શીખ્યો છે.

સ એષ ભગવાન્ દ્રોણઃ પ્રજારૂપેણ વર્તતે । તસ્યાત્મનોઽર્ધં પત્ન્યાઃ તે નાન્વગાદ્ વીરસૂઃ કૃપી

એzelfde ભગવાન દ્રોણ આજ એના પુત્રના રૂપમાં છે; તેનો અડધો ભાગ તો કૃપીમાં, જે વીરપુત્રને જન્મ આપનાર છે, રહ્યો છે.

તદ્ ધર્મજ્ઞ મહાભાગ ભવદ્‌ભિઃ ર્ગૌરવં કુલમ્ । વૃજિનં નાર્હતિ પ્રાપ્તું પૂજ્યં વન્દ્યમભીક્ષ્ણશઃ

એથી, હે ધર્મજ્ઞ મહાનુભાવ, તમારું આ પવિત્ર કુળ, જે હંમેશા માનનીય અને પૂજ્ય છે, તે કદી અપયશ પામવા યોગ્ય નથી.

મા રોદીદસ્ય જનની ગૌતમી પતિદેવતા । યથાહં મૃતવત્સાઽર્તા રોદિમ્યશ્રુમુખી મુહુઃ

એના પતિને દેવતાસમાન માનનારી ગૌતમીએ, જેવી રીતે હું મારા મૃત પુત્રોના દુઃખમાં વારંવાર રડતી રહી છું, એવી રીતે રડવું ન પડે.

યૈઃ કોપિતં બ્રહ્મકુલં રાજન્યૈરજિતાત્મભિઃ । તત્ કુલં પ્રદહત્યાશુ સાનુબંધં શુચાર્પિતમ્

જ્યારે રાજાઓ પોતાના મનને કાબૂમાં રાખી શકતા નથી અને બ્રાહ્મણ વંશને ગુસ્સે કરે છે, ત્યારે એ વંશ પવિત્ર હોવા છતાં, પોતે અને પોતાનાં સંબંધીઓ પણ ઝડપથી નાશ પામે છે.

સૂત ઉવાચ । ધર્મ્યં ન્યાય્યં સકરુણં નિર્વ્યલીકં સમં મહત્ । રાજા ધર્મસુતો રાજ્ઞ્યાઃ પ્રત્યનંદદ્ વચો દ્વિજાઃ

સૂતજી બોલ્યા: રાજા ધર્મપુત્રએ રાણીના જે શબ્દો ધર્મસંગત, યોગ્ય, દયાળુ, નિષ્પક્ષ અને સમાન હતા, તે સ્વીકારી લીધા, હે બ્રાહ્મણો.

નકુલઃ સહદેવશ્ચ યુયુધાનો ધનંજયઃ । ભગવાન્ દેવકીપુત્રો યે ચાન્યે યાશ્ચ યોષિતઃ

ત્યાં નકુલ, સહદેવ, યુયુધાન, ધનંજય, દેવકીપુત્ર ભગવાન અને બીજા પુરુષો તથા સ્ત્રીઓ પણ હાજર હતા.