શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એવં કથાં સમાકર્ણ્ય નારદો ભગવત્પ્રિયઃ । પ્રેમગદ્‌ગદયા વાચા તાનુવાચ કૃતાઞલિઃ

આ રીતે કથા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી, ભગવાનના પ્રિય નારદજી પ્રેમથી ભરેલી અવાજે, હાથ જોડીને તેમને સંબોધ્યા.

નારદ ઉવાચ - ધન્યોસ્મિ અનુગૃહિતોઽસ્મિ ભવદ્‌ભિઃ કરુણાપરૈઃ । અદ્ય મે ભગવાન્ લબ્ધઃ સર્વપાપહરો હરિઃ

નારદ બોલ્યા: હું ધન્ય છું, તમે અનંત દયા કરીને મને કૃપા કરી; આજે મને સર્વ પાપો હરનાર હરિ ભગવાન મળ્યા છે.

શ્રવણં સર્વધર્મેભ્યો વરં મન્યે તપોધનાઃ । વૈકુણ્ઠસ્થો યતઃ કૃષ્ણઃ શ્રવણાદ્ યસ્ય લભ્યતે

હે તપસ્વીઓ, સર્વ ધર્મોમાં શ્રવણને હું શ્રેષ્ઠ માનું છું; કારણ કે માત્ર સાંભળવાથી જ વૈકુંઠમાં રહેતા કૃષ્ણ મળે છે.

સૂત ઉવાચ - એવં બ્રુવતિ વૈ તત્ર નારદે વૈષ્ણવોત્તમે । પરિભ્રમન્ સમાયાતઃ શુકો યોગેશ્વરાસ્તદા

સૂતજી બોલ્યા: જયારે વૈષ્ણવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા નારદજી આમ બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગેશ્વર શુકદેવજી ત્યાં ફરતાં ફરતાં આવ્યા.

(વંશસ્થ) તત્રાયયૌ ષોડશવાર્ષિકસ્તદા વ્યાસાત્મજો જ્ઞાનમહાબ્ધિચન્દ્રમાઃ । કથાવસાને નિજલાભપૂર્ણઃ પ્રેમ્ણા પઠન્ ભાગવતં શનૈઃ શનૈઃ

ત્યારે જ્ઞાનના મહાસાગરના ચંદ્ર અને વ્યાસજીના સોળ વર્ષના પુત્ર શુકદેવજી આવ્યા; કથાના અંતે પોતાનું લક્ષ્ય પૂર્ણ કરીને, પ્રેમપૂર્વક ધીમે ધીમે ભાગવતનું પઠન શરૂ કર્યું.

(ઇંદ્રવંશા) દૃષ્ટ્વા સદસ્યાઃ પરમોરુતેજસં સદ્યઃ સમુત્થાય દદુર્મહાસનમ્ । પ્રીત્યા સુરર્ષિસ્તમપૂજયત્ સુખં સ્થિતોઽવદત્ સંશ્રૃણુતામલાં ગિરમ્

શુકદેવજીને જોઈને સભ્યોએ તેમના પરમ તેજને ઓળખી તરત ઊભા રહીને મહાસન આપ્યું; દેવમુનિએ પ્રેમથી તેમનું સન્માન કર્યું અને આરામથી બેઠા રહીને કહ્યું: 'હવે મારી શુદ્ધ વાણી સાંભળો.'

શ્રીશુક ઉવાચ - (દ્રુતવિલંબિત) નિગમકલ્પતરોર્ગલિતં ફલં શુકમુખાત્ અમૃતદ્રવસંયુતમ્ । પિબત ભાગવતં રસમાલયં મુહુરકો રસિકા ભુવિ ભાવુકાઃ

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: વેદરૂપ કલ્પવૃક્ષનું પક્વ ફળ, શુકમુનિના મોઢેથી નીકળેલું અમૃતમય રસ—એ ભાગવતનું પાન કરો, હે રસિકો અને ભાવુકો, પુન: પુન: એનો આનંદ માણો.

(શાર્દૂલવિક્રીડિત) ધર્મપ્રોજ્ઝિતકૈતવોઽત્ર પરમો નિર્મત્સરાણાં સતાં વેદ્યં વાસ્તવમત્ર વસ્તુ શિવદં તાપત્રયોન્મૂલનમ્ । શ્રીમદ્‌ભાગવતે મહામુનિકૃતે કિં વા પરૈરીશ્વરઃ સદ્યો હૃદ્યવરુધ્યતેઽત્ર કૃતિભિઃ શુશ્રૂષુભિસ્તત્ક્ષણાત્

શ્રીમદ્ ભાગવતમાં મહામુનિએ સર્વ કપટધર્મો ત્યજીને, નિર્મલ અને નિર્દોષ સત્પુરુષો માટે પરમ કલ્યાણકારી તત્ત્વનું વર્ણન કર્યું છે, જે ત્રિવિધ તાપોનો નાશ કરે છે. હવે બીજાં ગ્રંથોની શું જરૂર? અહીં શ્રદ્ધાળુ અને શ્રવણ ઇચ્છુકના હૃદયમાં ભગવાન તરત જ વસી જાય છે.

શ્રીમદ્‌ભાગવતં પુરાણતિલકં યદ્‌વૈષ્ણવાનાં ધનં યસ્મિન્ પારમહંસ્યમેવમમલં જ્ઞાનં પરં ગીયતે । યત્ર જ્ઞાનવિરાગભક્તિસહિતં નૈષ્કર્મ્યમાવિષ્કૃતં તત્ શ્રુણ્વન્ પ્રપઠન્ વિચારણપરો ભક્ત્યા વિમુચ્યેન્નરઃ

શ્રીમદ્ ભાગવત એ પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ અને વૈષ્ણવોનુ ખજાનો છે; જેમાં પરમહંસોનું નિર્મળ જ્ઞાન ગવાય છે. અહીં જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ સાથેનું નિષ્કામ કર્મ પ્રગટાવવામાં આવ્યું છે; તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળીને, વાંચીને અને વિચારપૂર્વક મનન કરીને મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.

(અનુષ્ટુપ્) સ્વર્ગે સત્યે ચ કૈલાસે વૈકુણ્ઠે નાસ્ત્યયં રસઃ । અતઃ પિબન્તુ સદ્‌ભાગ્યા મા મા મુઞ્ચત કર્હિચિત્

સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ આવો રસ ક્યાંય નથી; તેથી, હે ભાગ્યશાળીજનોએ, હંમેશા એનો પાન કરો—ક્યારેય છોડશો નહીં.

સૂત ઉવાચ - (ઇંદ્રવંશા) એવં બ્રુવાણે સતિ બાદરાયણૌ મધ્યે સભાયાં હરિરાવિરાસીત્ । પ્રહ્રાદબલ્યુદ્ધવફાલ્ગુનાદિભિઃ વૃત્તં સુરર્ષિસ્તમપૂજયચ્ચ તાન્

સૂતાએ કહ્યું: જ્યારે બાદરાયણ (વ્યાસજી) સભામાં આમ કહી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિજી ત્યાં પ્રગટ થયા, તેમની સાથે પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન અને અન્ય ભક્તો હતા. દેવમુનિ (નારદજી) એ હરિજી અને તેમના સાથીઓનું સન્માન કર્યું.

દૃષ્ટ્વા પ્રસન્નં મહદાસને હરિં તે ચક્રિરે કીર્તનમગ્રતસ્તદા । ભવો ભવાન્યા કમલાસનસ્તુ તત્રાગમત્ કીર્તનદર્શનાય

હરિજી પ્રસન્ન ચહેરા અને ઉંચા આસન પર બેઠેલા જોઈ, સૌએ આગળ રહીને તેમના ગુણગાન શરૂ કર્યા. પછી શિવજી પાર્વતીજી સાથે અને બ્રહ્માજી કમળના આસન પર આવી, એ મહિમા સાંભળવા આવ્યા.

(સ્રગ્ધરા) પ્રહ્રાદસ્તાલધારી તરલગતિતયા ચોદ્ધવઃ કાંસ્યધારી વીણાધારી સુરર્ષિ સ્વરકુશલતયા રાગકર્તાર્જુનોઽભૂત્ । ઇન્દ્રોઽવાદીન્મૃદઙ્‌ગં જય જય સુકરાઃ કીર્તને તે કુમારા યત્રાગ્રે ભવવક્તા સરસરચનયા વ્યાસપુત્રો બભૂવ

પ્રહલાદે ઝાંઝ પકડી, ઉદ્ધવે કાંસ્યની ઘંટડી ચડાવતાં આનંદથી વગાડી, દેવમુનિ (નારદજી) વીણા વગાડતા, સંગીતમાં નિપુણ હતા. અર્જુન રાગના મુખ્ય ગાયક બન્યા. ઇન્દ્રે મૃદંગ વગાડતાં કહ્યું: 'જય હો! કુમારો, તમે કેટલા કુશળ છો!' આગળ વ્યાસપુત્ર શુકદેવજી સરસ રીતે પાઠ કરતા.

(ઉપેંદ્રવજ્રા) નનર્ત મધ્યે ત્રિકમેવ તત્ર ભક્ત્યાદિકાનાં નટવત્સુતેજસામ્ । અલૌલિકં કીર્તનમેતદીક્ષ્ય હરિઃ પ્રસન્નોઽપિ વચોઽબ્રવીત્ તત્

ત્યાં વચ્ચે હરિ, શિવ અને બ્રહ્મા ત્રણેય ભક્તિથી ઝળહળતા ભક્તો વચ્ચે નૃત્ય કરવા લાગ્યા. આ અનોખું સ્તુતિગાન જોઈને, હરિજી પ્રસન્ન થઈ પણ બોલ્યા.

(ઇંદ્રવજ્રા) મત્તો વરં ભાવવૃતાદ્‌વૃણુધ્વં પ્રીતઃ કથાકીર્તનતોઽસ્મિ સામ્પ્રતમ્ । શ્રુત્વેતિ તદ્વાક્યમતિપ્રસન્નાઃ પ્રેમાર્દ્રચિત્તા હરિમૂચિરે તે

હવે તમે મનથી જે ઇચ્છો તે વર માગો; તમારી કથા અને સ્તુતિથી હું ખૂબ ખુશ છું. હરિજીના આ વચન સાંભળી, સૌ પ્રેમથી ભીના હૃદયે આનંદપૂર્વક હરિજીને કહ્યું.

(ઉપેંદ્રવજ્રા) નગાહગાથાસુ ચ સર્વભક્તૈઃ એભિસ્ત્વયા ભાવ્યમિતિ પ્રયત્નાત્ । મનોરથોઽયં પરિપૂરનીયઃ તથેતિ ચોક્ત્વાન્તરધીયતાચ્યુતઃ

પર્વતો અને સાપોની ગાથાઓમાં તથા સર્વ ભક્તો દ્વારા, તું હંમેશાં યાદ કરવામાં આવો—આ અમારો મનોભાવ છે, જે પૂરું થવો જોઈએ. 'તેમ જ થાઓ' કહી, અચ્યૂત અદૃશ્ય થઈ ગયા.

(વંશસ્થ) તતોઽનમત્તત્ ચરણેષુ નારદઃ તથા શુકાદીનપિ તાપસાંશ્ચ । અથ પ્રહૃષ્ટાઃ પરિનષ્ટમોહાઃ સર્વ યયુઃ પીતકથામૃતાસ્તે

પછી નારદજી હરિજીના ચરણોમાં નમ્યા, શુકદેવજી અને અન્ય તપસ્વીઓએ પણ તેમ જ કર્યું. સૌ આનંદિત અને મોહથી મુક્ત થઈ, ભગવાનની કથારૂપ અમૃત પીધા પછી ત્યાંથી વિદાય થયા.

(ઇંદ્રવજ્રા) ભક્તિઃ સુતાભ્યાં સહ રક્ષિતા સા શાસ્ત્રે સ્વકીયેઽપિ તદા શુકેન । અતો હરિર્ભાગવતસ્ય સેવનાત્ ચિત્તં સમાયાતિ હિ વૈષ્ણવાનામ્

એ ભક્તિ, પુત્રો સાથે, શુકદેવજી દ્વારા પોતાના શાસ્ત્રમાં પણ સાચવી રાખવામાં આવી. તેથી, ભાગવતની સેવા કરવાથી વૈષ્ણવોના મન હરિજી તરફ ખેંચાઈ જાય છે.

દારિદ્ર્યદુઃખજ્વરદાહિતાનાં માયાપિશાચીપરિમર્દિતાનામ્ સંસારસિન્ધૌ પરિપાતિતાનાં ક્ષેમાય વૈ ભાગવતં પ્રગર્જતિ

ગરીબી, દુઃખ અને રોગથી પીડાતા, માયાના ભૂતથી દબાયેલા અને સંસારના દરિયામાં ફેંકાયેલા લોકોના કલ્યાણ માટે ભાગવત ગુંજી ઉઠે છે.

શૌનક ઉવાચ - (અનુષ્ટુપ્) શુકેનોક્તં કદા રાજ્ઞે ગોકર્ણેન કદા પુનઃ । સુરર્ષયે કદા બ્રાહ્મૈઃ છિન્ધિ મે સંશયં ત્વિમમ્

શૌનકજીએ પૂછ્યું: શુકદેવજીએ રાજાને ક્યારે કહ્યું? ગોકર્ણે ફરી ક્યારે કહ્યુ? દેવમુનિએ બ્રાહ્મણોને ક્યારે કહ્યુ? કૃપા કરીને મારું આ સંશય દૂર કરો.

સૂત ઉવાચ - આકૃષ્ણનિર્ગમાત્ ત્રિંશત્ વર્ષાધિકગતે કલૌ । નવમીતો નભસ્યે ચ કથારંભં શુકોઽકરોત્

સૂતાએ કહ્યું: કૃષ્ણજીના વિદાય પછી ત્રીસ વર્ષ વીતી ગયા, કળિયુગ આગળ વધ્યો ત્યારે, ભાદરવા મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે શુકદેવજીએ કથા શરૂ કરી.

પરીક્ષિત્ શ્રવણાન્તે ચ કલૌ વર્ષશતદ્વયે । શુદ્ધે શુચૌ નવમ્યાં ચ ધેનુજોઽકથયત્કથામ્

પરીક્ષિતના શ્રવણના અંતે, કળિયુગમાં બે સો વર્ષ પછી, પવિત્ર અને શુભ નવમીના દિવસે ગોકર્ણે, ગાયના પુત્રે, કથા કહી.

તસ્માદપિ કલૌ પ્રાપ્તે ત્રિંશત્ વર્ષગતે સતિ । ઊચુરૂર્જે સિતે પક્ષે નવમ્યાં બ્રહ્મણઃ સુતાઃ

પછી કળિયુગમાં વધુ ત્રીસ વર્ષ વીતી ગયા, કારતક મહિનાની શુક્લ નવમીના દિવસે, બ્રહ્માજીના પુત્રોએ એ કથા કહી.

ઇત્યેત્તતે સમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહં ત્વયાનઘ । કલૌ ભાગવતી વાર્તા ભવરોગવિનાશિની

હું તને જે પૂછ્યું તે પ્રમાણે બધું સમજાવ્યું: કળિયુગમાં ભાગવતકથા, જે સંસારના રોગને નાશ કરે છે.

(વસંતતિલકા) કૃષ્ણપ્રિયં સકલકલ્મષનાશનં ચ મુક્ત્યેકહેતુમિહ ભક્તિવિલાસકારિ સન્તઃ કથાનકમિદં પિબતાદરેણ લોકે હિ તીર્થપરિશીલનસેવયા કિમ્

આ કથા કૃષ્ણપ્રિય છે, સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે, મુક્તિનું એકમાત્ર કારણ છે અને ભક્તિનો આનંદ લાવે છે. સારા લોકો આ કથા શ્રદ્ધાથી પીવે—પછી તીર્થયાત્રા કે અન્ય સેવા કરવાની જરૂર શું છે?

(અપરવક્ત્ર) સ્વપુરુષમપિ વીક્ષ્ય પાશહસ્તં વદતિ યમઃ કિલ તસ્ય કર્ણમૂલે । પરિહર ભગવત્કથાસુ મત્તાન્ પ્રભુરહમન્યુનૃણાં ન વૈષ્ણવાનામ્

યમરાજ પોતે પણ, પોતાના દૂતને પાશ સાથે જોઈને, તેના કાન પાસે કહે છે: 'જે ભગવાનની કથામાં મગ્ન છે, તેમને ટાળો; હું બીજાના ક્રોધનો સ્વામી છું, પણ વૈષ્ણવોનો નથી.'

(શિખરિણી) અસારે સંસારે વિષયવિષસઙ્‌ગાકુલધિયઃ ક્ષણાર્ધં ક્ષેમાર્થં પિબત શુકગાથાતુલસુધામ્ । કિમર્થં વ્યર્થં ભો વ્રજથ કુપથે કુત્સિતકથે પરીક્ષિત્સાક્ષી યત્ શ્રવણગતમુક્ત્યુક્તિકથને

આ સંસાર નિરર્થક છે, વિષયવાસનાના ઝેરથી મન વ્યાકુળ છે. તમારા કલ્યાણ માટે અડધો ક્ષણ પણ શુકદેવજીની અમૃત જેવી ગાથા પીઓ. વ્યર્થમાં દુષ્ટ કથાઓ સાંભળવા ખોટા રસ્તે શા માટે જવું, જ્યારે પરીક્ષિતે પોતે મુક્તિદાયી કથા સાંભળી હતી.

(અનુષ્ટુપ્) રસપ્રવાહસંસ્થેન શ્રીશુકેનેરિતા કથા । કણ્ઠે સંબધ્યતે યેન સ વૈકુણ્ઠપ્રભુર્ભવેત્

શુકદેવજીએ જે રસથી ભરપૂર કથા કહી, જે ગળે બાંધે છે, એ વૈકુંઠના સ્વામી બની જાય છે.

(માલિની) ઇતિ ચ પરમગુહ્યં સર્વસિદ્ધાન્તસિદ્ધં સપદિ નિગદિતં તે શાસ્ત્રપુઞ્જં વિલોક્ય । જગતિ શુકકથાતો નિર્મલં નાસ્તિ કિઞ્ચિત્ પિબ પરસુખહેતોર્દ્વાદશસ્કન્ધસારમ્

આ રીતે, સર્વ શાસ્ત્રો દ્વારા માન્ય અને સર્વથી ગુપ્ત એવો પરમ તત્વ તને તરત જ કહી દીધું છે. અનેક શાસ્ત્રોનું ધ્યાનપૂર્વક અવલોકન કર્યા પછી પણ, શુકદેવજીની કથા જેટલી પવિત્ર બીજી કોઈ નથી. તેથી, પરમ આનંદ માટે, આ બાર સ્કંધોની સારકથા પી જા.