શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તસ્મિન્મહાભોગમનન્તમદ્ભુતં। સહસ્રમૂર્ધન્યફણામણિદ્યુભિઃ। વિભ્રાજમાનં દ્વિગુણેક્ષણોલ્બણં। સિતાચલાભં શિતિકણ્ઠજિહ્વમ્

તેમાં અનંત, અદ્ભુત અને મહાન સાપ હતો, જેની હજાર માથાઓ હતી, ફણાં પર તેજસ્વી રત્નો ઝગમગતા, બે ભયાનક આંખો, પર્વત જેવી ધોળી કાય અને નીલાશ જિહ્વા હતી.

દદર્શ તદ્ભોગસુખાસનં વિભું। મહાનુભાવં પુરુષોત્તમોત્તમમ્। સાન્દ્રા મ્બુદાભં સુપિશઙ્ગવાસસં। પ્રસન્નવક્ત્રં રુચિરાયતેક્ષણમ્

તે સાપના સુખદ આસન પર સર્વવ્યાપી, મહાન મહિમાવાળા, સર્વોત્તમ પુરુષ, ઘન વાદળ જેવો શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, પ્રસન્ન મુખ અને સુંદર વિશાળ આંખોવાળા ભગવાનને જોયા.

મહામણિવ્રાતકિરીટકુણ્ડલ। પ્રભાપરિક્ષિપ્તસહસ્રકુન્તલમ્। પ્રલમ્બચાર્વષ્ટભુજં સકૌસ્તુભં। શ્રીવત્સલક્ષ્મં વનમાલયાવૃતમ્

મોટા રત્નોથી શોભતા મુગટ અને કાનના કુંડળો, તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હજારો વાળ, લંબાયેલી સુંદર આઠ બાહુઓ, કૌસ્તુભ મણિ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને વનમાલા ધારણ કરેલી હતી.

મહામણિવ્રાતકિરીટકુણ્ડલ। પ્રભાપરિક્ષિપ્તસહસ્રકુન્તલમ્। પ્રલમ્બચાર્વષ્ટભુજં સકૌસ્તુભં। શ્રીવત્સલક્ષ્મં વનમાલયાવૃતમ્

મોટા રત્નોથી શોભતા મુગટ અને કાનના કુંડળો, તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હજારો વાળ, લંબાયેલી સુંદર આઠ બાહુઓ, કૌસ્તુભ મણિ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને વનમાલા ધારણ કરેલી હતી.

વવન્દ આત્માનમનન્તમચ્યુતો જિષ્ણુશ્ચ તદ્દર્શનજાતસાધ્વસઃ। તાવાહ ભૂમા પરમેષ્ઠિનાં પ્રભુર્બદ્ધાઞ્જલી સસ્મિતમૂર્જયા ગિરા

અચ્યુતએ અનંત આત્માને વંદન કર્યું અને અર્જુન પણ એ દર્શનથી ભયમિશ્રિત ભક્તિથી નમ્યો; પછી મહાન દેવોએ હાથ જોડીને સ્મિતભર્યા શક્તિશાળી વાણીથી તેમને સંબોધ્યા.

દ્વિજાત્મજા મે યુવયોર્દિદૃક્ષુણા મયોપનીતા ભુવિ ધર્મગુપ્તયે। કલાવતીર્ણાવવનેર્ભરાસુરાન્હત્વેહ ભૂયસ્ત્વરયેતમન્તિ મે

મારે તમે બંનેને જોવા ઇચ્છા હતી, તેથી હું બ્રાહ્મણના પુત્રોને ધર્મની રક્ષા માટે અહીં લાવ્યો છું; તમે મારા અંશરૂપ અવતાર છો, પૃથ્વી પરના પાપનો નાશ કરીને વહેલી વળો.

પૂર્ણકામાવપિ યુવાં નરનારાયણાવૃષી। ધર્મમાચરતાં સ્થિત્યૈ ઋષભૌ લોકસઙ્ગ્રહમ્

યાદ્યપિ તમારે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ છે, તો પણ તમે બંને નર-નારાયણ રૂપે, લોકકલ્યાણ અને જગતની સ્થિરતા માટે ધર્મનું પાલન કરો છો.

ઇત્યાદિષ્ટૌ ભગવતા તૌ કૃષ્ણૌ પરમેષ્ઠિના। ૐ ઇત્યાનમ્ય ભૂમાનમાદાય દ્વિજદારકાન્

આ રીતે પરમેશ્વરે આજ્ઞા આપ્યા પછી, બંને કૃષ્ણોએ 'ૐ' કહી નમન કરીને બ્રાહ્મણના પુત્રોને લઈ મહાન ભગવાન સાથે પાછા ફર્યા.

ન્યવર્તેતાં સ્વકં ધામ સમ્પ્રહૃષ્ટૌ યથાગતમ્। વિપ્રાય દદતુઃ પુત્રાન્યથારૂપં યથાવયઃ

ખુશીથી તેઓ પોતાના ધામે પાછા ગયા અને બ્રાહ્મણને તેના પુત્રોને તેમનાં સ્વરૂપ અને વય પ્રમાણે પરત આપ્યા.

નિશામ્ય વૈષ્ણવં ધામ પાર્થઃ પરમવિસ્મિતઃ। યત્કિઞ્ચિત્પૌરુષં પુંસાં મેને કૃષ્ણાનુકમ્પિતમ્

પાર્થ એ વૈષ્ણવ ધામ સાંભળી ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો; તેણે માન્યું કે મનુષ્યોમાં જે કંઈ શક્તિ છે, તે બધું કૃષ્ણની કૃપાથી જ છે.

ઇતીદૃશાન્યનેકાનિ વીર્યાણીહ પ્રદર્શયન્। બુભુજે વિષયાન્ગ્રામ્યાનીજે ચાત્યુર્જિતૈર્મખૈઃ

આ રીતે અનેક વિક્રમો બતાવી, તેણે લોકિક સુખો ભોગવ્યા અને સર્વ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો કર્યા.

પ્રવવર્ષાખિલાન્કામાન્પ્રજાસુ બ્રાહ્મણાદિષુ। યથાકાલં યથૈવેન્દ્રો ભગવાન્શ્રૈષ્ઠ્યમાસ્થિતઃ

તે ભગવાને યોગ્ય સમયે, બ્રાહ્મણો સહિત સર્વ પ્રજાને ઇચ્છિત ફળો આપ્યા, જેમ ઈન્દ્ર દેવતા સર્વોપરી બની વરસાદ વરસાવે છે.

હત્વા નૃપાનધર્મિષ્ઠાન્ઘાટયિત્વાર્જુનાદિભિઃ। અઞ્જસા વર્તયામાસ ધર્મં ધર્મસુતાદિભિઃ

અધર્મી રાજાઓને અર્જુન અને બીજા યોદ્ધાઓ દ્વારા સંહાર કરીને, ભગવાને ધર્મપુત્ર અને તેના ભાઈઓ દ્વારા ધર્મને તરત જ સ્થાપિત કર્યો.

શ્રીકૃષ્ણલીલાનાં સંક્ષેપતોઽવર્ણનં, તન્મહિષીણાં તસ્મિન્ અનુરાગાધિક્યં યદુવંશીયાનામસખ્યેયત્વ પ્રતિપાદનં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ ( અનુષ્ટુપ્ ) સુખં સ્વપુર્યાં નિવસન્ દ્વારકાયાં શ્રિયઃ પતિઃ । સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધાયાં જુષ્ટાયાં વૃષ્ણિપુઙ્ગવૈઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: શ્રીકૃષ્ણ પોતાનાં શહેર દ્વારકામાં, સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિથી ભરપૂર અને વૃષ્ણિવંશના શ્રેષ્ઠ પુરુષો સાથે સુખપૂર્વક નિવાસ કરતા હતા.

સ્ત્રીભિશ્ચોત્તમવેષાભિઃ નવયૌવનકાન્તિભિઃ । કન્દુકાદિભિર્હર્મ્યેષુ ક્રીડન્તીભિસ્તડિદ્દ્યુભિઃ

ત્યાં સ્ત્રીઓ સુંદર વસ્ત્રો અને નવયૌવનની કાંતિથી શોભી રહી હતી, મહેલોમાં કંદુક અને અન્ય રમતો રમતી, વીજળી જેવી ઝળહળતી હતી.

નિત્યં સઙ્કુલમાર્ગાયાં મદચ્યુદ્‌ભિર્મતઙ્ગજૈઃ । સ્વલઙ્કૃતૈર્ભટૈરશ્વૈ રથૈશ્ચ કનકોજ્જ્વલૈઃ

શહેરની ગલીઓ હંમેશા ભીડભાડથી ભરેલી રહેતી, મસ્ત હાથીઓ, શોભાયમાન યોદ્ધાઓ, ઘોડા અને સોનાથી ઝગમગતા રથોથી સજ્જ હતી.

ઉદ્યાનોપવનાઢ્યાયાં પુષ્પિતદ્રુમરાજિષુ । નિર્વિશદ્‌ભૃઙ્ગવિહગૈઃ નાદિતાયાં સમન્તતઃ

ઉદ્યાન અને બગીચાઓમાં ફૂલેલા વૃક્ષોની પંક્તિઓ હતી, જ્યાં ચારે બાજુ ભમરો અને પક્ષીઓની મધુર કલરવ ગૂંજતી હતી.

રેમે ષોડશસાહસ્ર પત્નીનાં એકવલ્લભઃ । તાવદ્વિચિત્રરૂપોઽસૌ તદ્‌ગેહેષુ મહર્દ્ધિષુ

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સોળ હજાર રાણીઓના એકમાત્ર પ્રિયપતિ તરીકે, તેમના વૈભવી ગૃહોમાં, વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને આનંદથી વિહાર કરતા હતા.

પ્રોત્ફુલ્લોત્પલકહ્લાર કુમુદામ્ભોજરેણુભિઃ । વાસિતામલતોયેષુ કૂજદ્‌દ્વિજકુલેષુ ચ

સંપૂર્ણ ફૂલેલા કમળ, કુમુદ અને કાહળારના પરાગથી સુગંધિત શુદ્ધ જળમાં, અને કૂજન કરતા પક્ષીઓના જૂથ વચ્ચે તેઓ વિહાર કરતા.

વિજહાર વિગાહ્યામ્ભો હ્રદિનીષુ મહોદયઃ । કુચકુઙ્કુમલિપ્તાઙ્ગઃ પરિરબ્ધશ્ચ યોષિતામ્

ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ સરોવરોમાં જળવિહાર કરતા, સ્ત્રીઓના કુંકુમથી અંક લિપ્ત, અને તેમના આલિંગનમાં આનંદ પામતા.

ઉપગીયમાનો ગન્ધર્વૈઃ મૃદઙ્ગપણવાનકાન્ । વાદયદ્‌ભિર્મુદા વીણાં સૂતમાગધવન્દિભિઃ

ગાંધીર્વો મૃદંગ, પખાવજ અને વાદ્યોના મીઠા નાદ સાથે ગીત ગાતા, અને સૂત, માગધ તથા વંદીઓ આનંદપૂર્વક વીણા વગાડતા.

સિચ્યમાનોઽચ્યુતસ્તાભિઃ હસન્તીભિઃ સ્મ રેચકૈઃ । પ્રતિષિઞ્ચન્ વિચિક્રીડે યક્ષીભિર્યક્ષરાડિવ

આ સ્ત્રીઓ હસતાં રમતાં શ્રીકૃષ્ણ પર જળ છાંટતી, અને એ રમતમાં તેઓ યક્ષરાજે યક્ષીઓ સાથે જેવો આનંદ કરે તેમ આનંદ કરતા.

( વસંતતિલકા ) તાઃ ક્લિન્નવસ્ત્રવિવૃતોરુકુચપ્રદેશાઃ સિઞ્ચન્ત્ય ઉદ્ધૃતબૃહત્કવરપ્રસૂનાઃ । કાન્તં સ્મ રેચકજિહીર્ષયયોપગુહ્ય જાતસ્મરોત્સ્મયલસદ્ વદના વિરેજુઃ

તેમના વસ્ત્રો ભીંજાઈ ગયા હતા અને વિશાળ સ્તન ખુલ્લા દેખાતા, તેઓ મોટા ફૂલોથી શ્રીકૃષ્ણને છાંટતા, પ્રેમભરી રમતમાં તેમને આલિંગન આપતા, અને ઉદ્ભવેલા સ્મરણ અને લજ્જાથી તેમના ચહેરા કાંતિમાન થતા.

કૃષ્ણસ્તુ તત્સ્તનવિષત્ જિતકુઙ્કુમસ્રક્ ક્રીડાભિષઙ્ગધુતકુન્તલવૃન્દબન્ધઃ । સિઞ્ચન્ મુન્મુહુર્યુવતિભિઃ પ્રતિષિચ્યમાનો રેમે કરેણુભિરિવેભપતિઃ પરીતઃ

શ્રીકૃષ્ણના વક્ષ પર કુંકુમથી રંગાયેલા હાર શોભતા, રમતમાં અને આલિંગનથી તેમના વાળ ખુલ્લા થઈ ગયા હતા, યુવાન સ્ત્રીઓ વારંવાર જળ છાંટતી, અને તેઓ આસપાસથી ઘેરીને, હાથીને જેમ ગજગણિકાઓ ઘેરે તેમ આનંદ કરતા.

( અનુષ્ટુપ્ ) નટાનાં નર્તકીનાં ચ ગીતવાદ્યોપજીવિનામ્ । ક્રીડાલઙ્કારવાસાંસિ કૃષ્ણોઽદાત્તસ્ય ચ સ્ત્રિયઃ

શ્રીકૃષ્ણે નૃત્યકારો, ગાયક, વાદકો અને સ્ત્રીઓને રમવા માટેના આભૂષણો અને વસ્ત્રો આપ્યા.

કૃષ્ણસ્યૈવં વિહરતો ગત્યાલાપેક્ષિતસ્મિતૈઃ । નર્મક્ષ્વેલિપરિષ્વઙ્ગૈઃ સ્ત્રીણાં કિલ હૃતા ધિયઃ

શ્રીકૃષ્ણ આવી રીતે આનંદ કરતા, ચાલ અને સ્મિતથી, રમુજી વાતો અને આલિંગનથી, સ્ત્રીઓના મનને મોહી લીઘું.

ઊચુર્મુકુન્દૈકધિયો ગિર ઉન્મત્તવજ્જડમ્ । ચિન્તયન્ત્યોઽરવિન્દાક્ષં તાનિ મે ગદતઃ શ્રૃણુ

તેમના મન માત્ર મુકુન્દમાં એકાગ્ર હતું, તેઓ ઉન્મત્ત કે મૂર્ખ જેવો બોલતા, કમળનેત્ર શ્રીકૃષ્ણનું સ્મરણ કરતા; એ વચનો હવે હું કહું છું, સાંભળો.

મહિષ્ય ઊચુઃ - ( માલિની ) કુરરિ વિલપસિ ત્વં વીતનિદ્રા ન શેષે સ્વપિતિ જગતિ રાત્ર્યામીશ્વરો ગુપ્તબોધઃ । વયમિવ સખિ કચ્ચિદ્‌ગાઢનિર્વિદ્ધચેતા નલિનનયનહાસોદારલીલેક્ષિતેન

રાણીઓ બોલી: ઓ કુરરી, તું રાતે ઊંઘતી નથી અને દુઃખથી રડતી રહે છે; જગતનો સ્વામી રાત્રે સુઈ જાય છે અને અમને ખબર પણ નથી પડતી. શું તું પણ અમારી જેમ કમળનેત્રના હાસ્ય અને દયાળુ નજરથી ઘાયલ થઈ ગઈ છે, બહેન?

( વસંતતિલકા ) નેત્રે નિમીલયસિ નક્તમદૃષ્ટબન્ધુઃ ત્વં રોરવીષિ કરુણં બત ચક્રવાકિ । દાસ્યં ગત વયમિવાચ્યુતપાદજુષ્ટાં કિં વા સ્રજં સ્પૃહયસે કબરેણ વોઢુમ્

તું રાત્રે આંખો મીંચી લે છે, તારો સાથી નજરે પડતો નથી, અને દુઃખથી રડતી રહે છે, ઓ ચક્રવાકી. અમે પણ અચ્યૂતના ચરણોમાં દાસી બની ગયા છીએ; કે પછી તું વાળમાં પહેરવા ફૂલોની વણાવેલી માળા માટે તરસી રહી છે?