શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

એવં નગાહયજ્ઞેઽસ્મિન્ સમાપ્તે શ્રોતૃભિસ્તદા । પુસ્તકસ્ય ચ વક્તુશ્ચ પૂજા કાર્યાતિભક્તિતઃ

જ્યારે આ કથારૂપ યજ્ઞ પૂર્ણ થાય, ત્યારે શ્રોતાઓએ પુસ્તક અને વક્તાનું ખૂબ ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રસાદતુલસીમાલા શ્રોતૃભ્યશ્ચાથ દીયતામ્ । મૃદંગતાલલલિતં કર્તવ્યં કીર્તનં તતઃ

પછી શ્રોતાઓને પ્રસાદરૂપ તુલસીની માળા આપવી અને મૃદંગ તથા ઝાંઝ સાથે મીઠું કીર્તન કરવું જોઈએ.

જયશબ્દં નમઃશબ્દં શંખશબ્દં ચ કારયેત્ । વિપ્રેભ્યો યાચકેભ્યશ્ચ વિત્તં અન્નં ચ દીયતામ્

પછી જયધ્વનિ, નમન અને શંખનાદ કરાવવો; તેમજ બ્રાહ્મણો અને ભીખારીઓને ધન અને અન્ન આપવું જોઈએ.

વિરક્તશ્ચેત્ ભવેત્ શ્રોતા ગીતા વાદ્યા પરેઽહનિ । ગૃહસ્થશ્ચેત્ તદા હોમઃ કર્તવ્યઃ કર્મશાન્તયે

શ્રોતાએ વૈરાગ્ય ધરાવતો હોય તો બીજા દિવસે ગીત-વાદ્ય કરવું; ગૃહસ્થ હોય તો કર્મશાંતિ માટે હોમ કરવો.

પ્રતિશ્લોકં તુ જુહુયાત્ વિધિના દશમસ્ય ચ । પાયસં મધુ સર્પિશ્ચ તિલાન્ આદિકસંયુતમ્

દરેક શ્લોક માટે યોગ્ય રીતે, ખાસ કરીને દશમ સ્કંધ માટે, પાયસ, મધ, ઘી અને તિલ વગેરે હોમમાં અર્પણ કરવું.

અથવા હવનં કુર્યાદ્ ગાયત્ર્યા સુસમાહિતઃ । તન્મયત્વાત્ પુરાણસ્ય પરમસ્ય ચ તત્ત્વતઃ

અથવા, પૂર્ણ એકાગ્રતાથી ગાયત્રી મંત્રથી હોમ કરવો, કારણ કે પુરાણ અને પરમાત્માનું તત્વ એક છે.

હોમાશક્તૌ બુધો હૌમ્યં દદ્યાત્ તત્ફલ સિદ્ધયે । નાનાચ્છિદ્રનિરોધાર્થં ન્યૂનતાધિકતાનયોઃ

હોમ કરવાની શક્તિ ન હોય તો, વિધિ માટે હોમના દ્રવ્ય દાનમાં આપવું, જેથી વિવિધ અવરોધો અને ઓછા-વધારે દૂર થાય.

દોષયોઃ પ્રશમાર્થં ચ પઠેત્ નામસહસ્રકમ્ । તેન સ્યાત્ સફલં સર્વં નાસ્ત્યસ્માદધિકં યતઃ

દોષ શાંત કરવા માટે ભગવાનના હજાર નામનું પાઠ કરવો; એથી બધું ફળદાયક થાય છે, કારણ કે એથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી.

દ્વાદશ બ્રાહ્મણાન્ પશ્ચાત્ ભોજયેત્ મધુપાયસૈઃ । દદ્યાત્ સુવર્ણં ધેનું ચ વ્રતપૂર્ણત્વહેતવે

પછી બાર બ્રાહ્મણોને મધ અને પાયસથી ભોજન કરાવવું અને વ્રત પૂર્ણ કરવા માટે સોનુ અને ગાય દાનમાં આપવી.

શક્તૌ પલત્રયમિતં સ્વર્ણસિંહં વિધાય ચ । તત્રાસ્ય પુસ્તકં સ્થાપ્યં લિખિતં લલિતાક્ષરમ્

શક્તિ હોય તો ત્રણ પળ જેટલું સોનાનું સિંહ બનાવવું અને ત્યાં સુંદર અક્ષરોથી લખાયેલું પુસ્તક મૂકી દેવું.

સંપૂજ્ય આવાહનાદ્યૈઃ તદ્ ઉપચારૈઃ સદક્ષિણમ્ । વસ્ત્રભૂષણ ગન્ધાદ્યૈઃ પૂજિતાય યતાત્મને

પછી, યથાવિધિ આમંત્રણથી શરૂ કરીને, તમામ આવશ્યક ઉપચારો, યોગ્ય દાન, કપડાં, આભૂષણો, સુગંધ અને અન્ય વસ્તુઓથી આત્મસંયમી અને પૂજનીય ગુરુનું સન્માન કર્યું.

આચાર્યાય સુધીર્દત્ત્વા મુક્તઃ સ્યાદ્ ભવબંધનૈઃ । એવં કૃતે વિધાને ચ સર્વપાપનિવારણે

જ્યારે વિવેકી શિષ્ય આ બધું પોતાના ગુરુને અર્પણ કરે છે, ત્યારે તે સંસારના બંધનોથી મુક્ત થઈ જાય છે; આ રીતે વિધિવત્ કરવાથી સર્વ પાપો દૂર થાય છે.

ફલદં સ્યાત્ પુરાણં તુ શ્રીમદ્‌ભાગવતં શુભમ્ । ધર્મકામાર્થમોક્ષાણાં સાધનં સ્યાત્ ન સંશયઃ

આ શુભ શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ ફળદાયક છે; ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ મેળવવાનો એ નિશ્ચિત ઉપાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

કુમારા ઊચુઃ - ઇતિ તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ । શ્રીમદ્‌ભાગવતેનૈવ ભુક્તિમુક્તિ કરે સ્થિતે

કુમારો બોલ્યા: હવે બધું કહી દીધું, હવે તને શું વધુ સાંભળવું છે? કારણ કે શ્રીમદ્ ભાગવત જ ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.

સૂત ઉવાચ - ઇત્યુક્ત્વા તે મહાત્માનઃ પ્રોચુર્ભાગવતીં કથામ્ । સર્વપાપહરાં પુણ્યાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિનીમ્

સૂતજી બોલ્યા: આમ કહીને, તે મહાન આત્માઓએ સર્વ પાપો દૂર કરતી, પુણ્યદાયી અને ભોગ-મોક્ષ આપતી ભાગવત કથા કહી.

શ્રૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં સપ્તાહં નિયતાત્મનામ્ । યથાવિધિ તતો દેવં તુષ્ટુવુઃ પુરુષોત્તમમ્

નિયમિત મનવાળા સર્વ પ્રાણીઓએ સાત દિવસ સુધી વિધિપૂર્વક સાંભળી, પછી સર્વદેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુષોત્તમ ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

તદન્તે જ્ઞાનવૈરાગ્ય-ભક્તીનાં પુષ્ટતા પરા । તારુણ્યં પરમં ચાભૂત્ સર્વભૂતમનોહરમ્

તેના અંતે જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિની તીવ્રતા અત્યંત વધી ગઈ; સર્વે જીવોને આકર્ષે એવું યુવાનપણું પ્રગટ્યું.

નારદશ્ચ કૃતાર્થોઽભૂત્ સિદ્ધે સ્વીયે મનોરથે । પુલકીકૃતસર્વાઙ્‌ગ પરમાનન્દસમ્ભૃતઃ

નારદજી પોતાનું મનગમતું ફળ પ્રાપ્ત કરીને, સર્વાંગે રોમાંચિત અને પરમ આનંદથી ભરપૂર થયા.

એવં કથાં સમાકર્ણ્ય નારદો ભગવત્પ્રિયઃ । પ્રેમગદ્‌ગદયા વાચા તાનુવાચ કૃતાઞલિઃ

આ રીતે કથા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળી, ભગવાનના પ્રિય નારદજી પ્રેમથી ભરેલી અવાજે, હાથ જોડીને તેમને સંબોધ્યા.

નારદ ઉવાચ - ધન્યોસ્મિ અનુગૃહિતોઽસ્મિ ભવદ્‌ભિઃ કરુણાપરૈઃ । અદ્ય મે ભગવાન્ લબ્ધઃ સર્વપાપહરો હરિઃ

નારદ બોલ્યા: હું ધન્ય છું, તમે અનંત દયા કરીને મને કૃપા કરી; આજે મને સર્વ પાપો હરનાર હરિ ભગવાન મળ્યા છે.

શ્રવણં સર્વધર્મેભ્યો વરં મન્યે તપોધનાઃ । વૈકુણ્ઠસ્થો યતઃ કૃષ્ણઃ શ્રવણાદ્ યસ્ય લભ્યતે

હે તપસ્વીઓ, સર્વ ધર્મોમાં શ્રવણને હું શ્રેષ્ઠ માનું છું; કારણ કે માત્ર સાંભળવાથી જ વૈકુંઠમાં રહેતા કૃષ્ણ મળે છે.

સૂત ઉવાચ - એવં બ્રુવતિ વૈ તત્ર નારદે વૈષ્ણવોત્તમે । પરિભ્રમન્ સમાયાતઃ શુકો યોગેશ્વરાસ્તદા

સૂતજી બોલ્યા: જયારે વૈષ્ણવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા નારદજી આમ બોલી રહ્યા હતા, ત્યારે યોગેશ્વર શુકદેવજી ત્યાં ફરતાં ફરતાં આવ્યા.

(વંશસ્થ) તત્રાયયૌ ષોડશવાર્ષિકસ્તદા વ્યાસાત્મજો જ્ઞાનમહાબ્ધિચન્દ્રમાઃ । કથાવસાને નિજલાભપૂર્ણઃ પ્રેમ્ણા પઠન્ ભાગવતં શનૈઃ શનૈઃ

ત્યારે જ્ઞાનના મહાસાગરના ચંદ્ર અને વ્યાસજીના સોળ વર્ષના પુત્ર શુકદેવજી આવ્યા; કથાના અંતે પોતાનું લક્ષ્ય પૂર્ણ કરીને, પ્રેમપૂર્વક ધીમે ધીમે ભાગવતનું પઠન શરૂ કર્યું.

(ઇંદ્રવંશા) દૃષ્ટ્વા સદસ્યાઃ પરમોરુતેજસં સદ્યઃ સમુત્થાય દદુર્મહાસનમ્ । પ્રીત્યા સુરર્ષિસ્તમપૂજયત્ સુખં સ્થિતોઽવદત્ સંશ્રૃણુતામલાં ગિરમ્

શુકદેવજીને જોઈને સભ્યોએ તેમના પરમ તેજને ઓળખી તરત ઊભા રહીને મહાસન આપ્યું; દેવમુનિએ પ્રેમથી તેમનું સન્માન કર્યું અને આરામથી બેઠા રહીને કહ્યું: 'હવે મારી શુદ્ધ વાણી સાંભળો.'

શ્રીશુક ઉવાચ - (દ્રુતવિલંબિત) નિગમકલ્પતરોર્ગલિતં ફલં શુકમુખાત્ અમૃતદ્રવસંયુતમ્ । પિબત ભાગવતં રસમાલયં મુહુરકો રસિકા ભુવિ ભાવુકાઃ

શ્રી શુકદેવજી બોલ્યા: વેદરૂપ કલ્પવૃક્ષનું પક્વ ફળ, શુકમુનિના મોઢેથી નીકળેલું અમૃતમય રસ—એ ભાગવતનું પાન કરો, હે રસિકો અને ભાવુકો, પુન: પુન: એનો આનંદ માણો.

(શાર્દૂલવિક્રીડિત) ધર્મપ્રોજ્ઝિતકૈતવોઽત્ર પરમો નિર્મત્સરાણાં સતાં વેદ્યં વાસ્તવમત્ર વસ્તુ શિવદં તાપત્રયોન્મૂલનમ્ । શ્રીમદ્‌ભાગવતે મહામુનિકૃતે કિં વા પરૈરીશ્વરઃ સદ્યો હૃદ્યવરુધ્યતેઽત્ર કૃતિભિઃ શુશ્રૂષુભિસ્તત્ક્ષણાત્

શ્રીમદ્ ભાગવતમાં મહામુનિએ સર્વ કપટધર્મો ત્યજીને, નિર્મલ અને નિર્દોષ સત્પુરુષો માટે પરમ કલ્યાણકારી તત્ત્વનું વર્ણન કર્યું છે, જે ત્રિવિધ તાપોનો નાશ કરે છે. હવે બીજાં ગ્રંથોની શું જરૂર? અહીં શ્રદ્ધાળુ અને શ્રવણ ઇચ્છુકના હૃદયમાં ભગવાન તરત જ વસી જાય છે.

શ્રીમદ્‌ભાગવતં પુરાણતિલકં યદ્‌વૈષ્ણવાનાં ધનં યસ્મિન્ પારમહંસ્યમેવમમલં જ્ઞાનં પરં ગીયતે । યત્ર જ્ઞાનવિરાગભક્તિસહિતં નૈષ્કર્મ્યમાવિષ્કૃતં તત્ શ્રુણ્વન્ પ્રપઠન્ વિચારણપરો ભક્ત્યા વિમુચ્યેન્નરઃ

શ્રીમદ્ ભાગવત એ પુરાણોમાં શ્રેષ્ઠ અને વૈષ્ણવોનુ ખજાનો છે; જેમાં પરમહંસોનું નિર્મળ જ્ઞાન ગવાય છે. અહીં જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિ સાથેનું નિષ્કામ કર્મ પ્રગટાવવામાં આવ્યું છે; તેને શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળીને, વાંચીને અને વિચારપૂર્વક મનન કરીને મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.

(અનુષ્ટુપ્) સ્વર્ગે સત્યે ચ કૈલાસે વૈકુણ્ઠે નાસ્ત્યયં રસઃ । અતઃ પિબન્તુ સદ્‌ભાગ્યા મા મા મુઞ્ચત કર્હિચિત્

સ્વર્ગ, સત્યલોક, કૈલાસ કે વૈકુંઠમાં પણ આવો રસ ક્યાંય નથી; તેથી, હે ભાગ્યશાળીજનોએ, હંમેશા એનો પાન કરો—ક્યારેય છોડશો નહીં.

સૂત ઉવાચ - (ઇંદ્રવંશા) એવં બ્રુવાણે સતિ બાદરાયણૌ મધ્યે સભાયાં હરિરાવિરાસીત્ । પ્રહ્રાદબલ્યુદ્ધવફાલ્ગુનાદિભિઃ વૃત્તં સુરર્ષિસ્તમપૂજયચ્ચ તાન્

સૂતાએ કહ્યું: જ્યારે બાદરાયણ (વ્યાસજી) સભામાં આમ કહી રહ્યા હતા, ત્યારે હરિજી ત્યાં પ્રગટ થયા, તેમની સાથે પ્રહલાદ, બલિ, ઉદ્ધવ, અર્જુન અને અન્ય ભક્તો હતા. દેવમુનિ (નારદજી) એ હરિજી અને તેમના સાથીઓનું સન્માન કર્યું.