શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ન પ્રદ્યુમ્નો નાનિરુદ્ધો ન રામો ન ચ કેશવઃ। યસ્ય શેકુઃ પરિત્રાતું કોઽન્યસ્તદવિતેશ્વરઃ

પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, રામ કે કેશવ પણ તેને બચાવી શક્યા નહીં; તો પછી, હે જગતના સ્વામી, બીજું કોણ એ કરી શકે?

ધિગર્જુનં મૃષાવાદં ધિગાત્મશ્લાઘિનો ધનુઃ। દૈવોપસૃષ્ટં યો મૌઢ્યાદાનિનીષતિ દુર્મતિઃ

અર્જુન પર લાજ આવે, કે એણે ખોટું કહ્યું, પોતાના પર ગર્વ કર્યો અને ધનુષ્ય પર અભિમાન કર્યો; જે ભાગ્યે લખાયું છે, એ મૂર્ખાઈથી કરવા જાય છે.

એવં શપતિ વિપ્રર્ષૌ વિદ્યામાસ્થાય ફાલ્ગુનઃ। યયૌ સંયમનીમાશુ યત્રાસ્તે ભગવાન્યમઃ

આ રીતે બ્રાહ્મણ ઋષિએ શાપ આપ્યો ત્યારે, પાર્થે પોતાના જ્ઞાનનો આધાર લઈને, ઝડપથી ત્યાં ગયો જ્યાં યમરાજ રહે છે, સમ્યમનીમાં.

વિપ્રાપત્યમચક્ષાણસ્તત ઐન્દ્રી મગાત્પુરીમ્। આગ્નેયીં નૈરૃતીં સૌમ્યાં વાયવ્યાં વારુણીમથ

ત્યાં બ્રાહ્મણના પુત્રને ન મળતાં, એ ઈન્દ્રની નગરીમાં ગયો, પછી અગ્નિ, નિૃતિ, સોમ, વાયુ અને વરુણની નગરીઓમાં પણ ગયો.

રસાતલં નાકપૃષ્ઠં ધિષ્ણ્યાન્યન્યાન્યુદાયુધઃ। તતોઽલબ્ધદ્વિજસુતો હ્યનિસ્તીર્ણપ્રતિશ્રુતઃ । અગ્નિં વિવિક્ષુઃ કૃષ્ણેન પ્રત્યુક્તઃ પ્રતિષેધતા

પછી એ રાસાતળ, સ્વર્ગ અને બીજા દેવસ્થાનોમાં પણ શસ્ત્રો સાથે ગયો; છતાં બ્રાહ્મણપુત્ર ન મળતાં અને પ્રતિજ્ઞા પૂરી ન કરી શકતાં, એ અગ્નિમાં પ્રવેશવા ઇચ્છ્યો, પણ કૃષ્ણે રોકી દીધો.

દર્શયે દ્વિજસૂનૂંસ્તે માવજ્ઞાત્માનમાત્મના। યે તે નઃ કીર્તિં વિમલાં મનુષ્યાઃ સ્થાપયિષ્યન્તિ

કૃષ્ણે કહ્યું: હું તને બ્રાહ્મણના પુત્રો બતાવીશ; પોતાને નાની નજરે ન જો. જે લોકો આપણા શુદ્ધ યશને સ્થાપશે, તેઓ ધન્ય થશે.

ઇતિ સમ્ભાષ્ય ભગવાનર્જુનેન સહેશ્વરઃ। દિવ્યં સ્વરથમાસ્થાય પ્રતીચીં દિશમાવિશત્

આ રીતે અર્જુન સાથે વાત કરી, ભગવાન સર્વેશ્વર સાથે દૈવી રથ પર ચડીને પશ્ચિમ દિશામાં પ્રવેશ્યા.

સપ્ત દ્વીપાન્સસિન્ધૂંશ્ચ સપ્ત સપ્ત ગિરીનથ। લોકાલોકં તથાતીત્ય વિવેશ સુમહત્તમઃ

એ મહાન ભગવાને સાત દ્વીપો, સાત મહાસાગરો અને સાત પર્વતો તથા લોકાલોકને પાર કરી, અંદર પ્રવેશ કર્યો.

તત્રાશ્વાઃ શૈબ્યસુગ્રીવ મેઘપુષ્પબલાહકાઃ। તમસિ ભ્રષ્ટગતયો બભૂવુર્ભરતર્ષભ

ત્યાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ અંધકારમાં રસ્તો ગુમાવી બેઠા.

તાન્દૃષ્ટ્વા ભગવાન્કૃષ્ણો મહાયોગેશ્વરેશ્વરઃ। સહસ્રાદિત્યસઙ્કાશં સ્વચક્રં પ્રાહિણોત્પુરઃ

તેમને જોઈને મહાયોગેશ્વરોના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણે પોતાનું ચક્ર, જે હજાર સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી હતું, આગળ મોકલ્યું.

તમઃ સુઘોરં ગહનં કૃતં મહદ્। વિદારયદ્ભૂરિતરેણ રોચિષા। મનોજવં નિર્વિવિશે સુદર્શનં। ગુણચ્યુતો રામશરો યથા ચમૂઃ

મન જેટલી ઝડપથી ચાલતું સુદર્શન ચક્ર એ ઘોર, ઘન અને વિશાળ અંધકારને પોતાના પ્રખર તેજથી ચીરીને અંદર પ્રવેશ્યું, જેમ રામનું બાણ સેના ભેદી જાય છે.

દ્વારેણ ચક્રાનુપથેન તત્તમઃ પરં પરં જ્યોતિરનન્તપારમ્। સમશ્નુવાનં પ્રસમીક્ષ્ય ફાલ્ગુનઃ પ્રતાડિતાક્ષો પિદધેઽક્ષિણી ઉભે

ચક્રે બનાવેલી માર્ગથી અર્જુને એ અંધકારથી પરે અનંત અને ઉત્તમ પ્રકાશ જોયો અને તેની તેજસ્વીતાથી આંખે વાગતાં તેણે બંને આંખો બંધ કરી દીધી.

તતઃ પ્રવિષ્ટઃ સલિલં નભસ્વતા બલીયસૈજદ્બૃહદૂર્મિભૂષણમ્। તત્રાદ્ભુતં વૈ ભવનં દ્યુમત્તમં ભ્રાજન્મણિસ્તમ્ભસહસ્રશોભિતમ્

પછી પવનના વેગે તે જળમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં મોટી મોજાંઓથી શોભાયમાન હતું; ત્યાં તેણે અજોડ અને તેજસ્વી મહેલ જોયું, જે હજારો ઝગમગતા રત્નસ્તંભોથી શોભાયમાન હતું.

તસ્મિન્મહાભોગમનન્તમદ્ભુતં। સહસ્રમૂર્ધન્યફણામણિદ્યુભિઃ। વિભ્રાજમાનં દ્વિગુણેક્ષણોલ્બણં। સિતાચલાભં શિતિકણ્ઠજિહ્વમ્

તેમાં અનંત, અદ્ભુત અને મહાન સાપ હતો, જેની હજાર માથાઓ હતી, ફણાં પર તેજસ્વી રત્નો ઝગમગતા, બે ભયાનક આંખો, પર્વત જેવી ધોળી કાય અને નીલાશ જિહ્વા હતી.

દદર્શ તદ્ભોગસુખાસનં વિભું। મહાનુભાવં પુરુષોત્તમોત્તમમ્। સાન્દ્રા મ્બુદાભં સુપિશઙ્ગવાસસં। પ્રસન્નવક્ત્રં રુચિરાયતેક્ષણમ્

તે સાપના સુખદ આસન પર સર્વવ્યાપી, મહાન મહિમાવાળા, સર્વોત્તમ પુરુષ, ઘન વાદળ જેવો શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, પ્રસન્ન મુખ અને સુંદર વિશાળ આંખોવાળા ભગવાનને જોયા.

મહામણિવ્રાતકિરીટકુણ્ડલ। પ્રભાપરિક્ષિપ્તસહસ્રકુન્તલમ્। પ્રલમ્બચાર્વષ્ટભુજં સકૌસ્તુભં। શ્રીવત્સલક્ષ્મં વનમાલયાવૃતમ્

મોટા રત્નોથી શોભતા મુગટ અને કાનના કુંડળો, તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હજારો વાળ, લંબાયેલી સુંદર આઠ બાહુઓ, કૌસ્તુભ મણિ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને વનમાલા ધારણ કરેલી હતી.

મહામણિવ્રાતકિરીટકુણ્ડલ। પ્રભાપરિક્ષિપ્તસહસ્રકુન્તલમ્। પ્રલમ્બચાર્વષ્ટભુજં સકૌસ્તુભં। શ્રીવત્સલક્ષ્મં વનમાલયાવૃતમ્

મોટા રત્નોથી શોભતા મુગટ અને કાનના કુંડળો, તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હજારો વાળ, લંબાયેલી સુંદર આઠ બાહુઓ, કૌસ્તુભ મણિ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને વનમાલા ધારણ કરેલી હતી.

વવન્દ આત્માનમનન્તમચ્યુતો જિષ્ણુશ્ચ તદ્દર્શનજાતસાધ્વસઃ। તાવાહ ભૂમા પરમેષ્ઠિનાં પ્રભુર્બદ્ધાઞ્જલી સસ્મિતમૂર્જયા ગિરા

અચ્યુતએ અનંત આત્માને વંદન કર્યું અને અર્જુન પણ એ દર્શનથી ભયમિશ્રિત ભક્તિથી નમ્યો; પછી મહાન દેવોએ હાથ જોડીને સ્મિતભર્યા શક્તિશાળી વાણીથી તેમને સંબોધ્યા.

દ્વિજાત્મજા મે યુવયોર્દિદૃક્ષુણા મયોપનીતા ભુવિ ધર્મગુપ્તયે। કલાવતીર્ણાવવનેર્ભરાસુરાન્હત્વેહ ભૂયસ્ત્વરયેતમન્તિ મે

મારે તમે બંનેને જોવા ઇચ્છા હતી, તેથી હું બ્રાહ્મણના પુત્રોને ધર્મની રક્ષા માટે અહીં લાવ્યો છું; તમે મારા અંશરૂપ અવતાર છો, પૃથ્વી પરના પાપનો નાશ કરીને વહેલી વળો.

પૂર્ણકામાવપિ યુવાં નરનારાયણાવૃષી। ધર્મમાચરતાં સ્થિત્યૈ ઋષભૌ લોકસઙ્ગ્રહમ્

યાદ્યપિ તમારે સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ છે, તો પણ તમે બંને નર-નારાયણ રૂપે, લોકકલ્યાણ અને જગતની સ્થિરતા માટે ધર્મનું પાલન કરો છો.

ઇત્યાદિષ્ટૌ ભગવતા તૌ કૃષ્ણૌ પરમેષ્ઠિના। ૐ ઇત્યાનમ્ય ભૂમાનમાદાય દ્વિજદારકાન્

આ રીતે પરમેશ્વરે આજ્ઞા આપ્યા પછી, બંને કૃષ્ણોએ 'ૐ' કહી નમન કરીને બ્રાહ્મણના પુત્રોને લઈ મહાન ભગવાન સાથે પાછા ફર્યા.

ન્યવર્તેતાં સ્વકં ધામ સમ્પ્રહૃષ્ટૌ યથાગતમ્। વિપ્રાય દદતુઃ પુત્રાન્યથારૂપં યથાવયઃ

ખુશીથી તેઓ પોતાના ધામે પાછા ગયા અને બ્રાહ્મણને તેના પુત્રોને તેમનાં સ્વરૂપ અને વય પ્રમાણે પરત આપ્યા.

નિશામ્ય વૈષ્ણવં ધામ પાર્થઃ પરમવિસ્મિતઃ। યત્કિઞ્ચિત્પૌરુષં પુંસાં મેને કૃષ્ણાનુકમ્પિતમ્

પાર્થ એ વૈષ્ણવ ધામ સાંભળી ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થયો; તેણે માન્યું કે મનુષ્યોમાં જે કંઈ શક્તિ છે, તે બધું કૃષ્ણની કૃપાથી જ છે.

ઇતીદૃશાન્યનેકાનિ વીર્યાણીહ પ્રદર્શયન્। બુભુજે વિષયાન્ગ્રામ્યાનીજે ચાત્યુર્જિતૈર્મખૈઃ

આ રીતે અનેક વિક્રમો બતાવી, તેણે લોકિક સુખો ભોગવ્યા અને સર્વ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞો કર્યા.

પ્રવવર્ષાખિલાન્કામાન્પ્રજાસુ બ્રાહ્મણાદિષુ। યથાકાલં યથૈવેન્દ્રો ભગવાન્શ્રૈષ્ઠ્યમાસ્થિતઃ

તે ભગવાને યોગ્ય સમયે, બ્રાહ્મણો સહિત સર્વ પ્રજાને ઇચ્છિત ફળો આપ્યા, જેમ ઈન્દ્ર દેવતા સર્વોપરી બની વરસાદ વરસાવે છે.

હત્વા નૃપાનધર્મિષ્ઠાન્ઘાટયિત્વાર્જુનાદિભિઃ। અઞ્જસા વર્તયામાસ ધર્મં ધર્મસુતાદિભિઃ

અધર્મી રાજાઓને અર્જુન અને બીજા યોદ્ધાઓ દ્વારા સંહાર કરીને, ભગવાને ધર્મપુત્ર અને તેના ભાઈઓ દ્વારા ધર્મને તરત જ સ્થાપિત કર્યો.

શ્રીકૃષ્ણલીલાનાં સંક્ષેપતોઽવર્ણનં, તન્મહિષીણાં તસ્મિન્ અનુરાગાધિક્યં યદુવંશીયાનામસખ્યેયત્વ પ્રતિપાદનં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ ( અનુષ્ટુપ્ ) સુખં સ્વપુર્યાં નિવસન્ દ્વારકાયાં શ્રિયઃ પતિઃ । સર્વસમ્પત્સમૃદ્ધાયાં જુષ્ટાયાં વૃષ્ણિપુઙ્ગવૈઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: શ્રીકૃષ્ણ પોતાનાં શહેર દ્વારકામાં, સર્વ પ્રકારની સમૃદ્ધિથી ભરપૂર અને વૃષ્ણિવંશના શ્રેષ્ઠ પુરુષો સાથે સુખપૂર્વક નિવાસ કરતા હતા.

સ્ત્રીભિશ્ચોત્તમવેષાભિઃ નવયૌવનકાન્તિભિઃ । કન્દુકાદિભિર્હર્મ્યેષુ ક્રીડન્તીભિસ્તડિદ્દ્યુભિઃ

ત્યાં સ્ત્રીઓ સુંદર વસ્ત્રો અને નવયૌવનની કાંતિથી શોભી રહી હતી, મહેલોમાં કંદુક અને અન્ય રમતો રમતી, વીજળી જેવી ઝળહળતી હતી.

નિત્યં સઙ્કુલમાર્ગાયાં મદચ્યુદ્‌ભિર્મતઙ્ગજૈઃ । સ્વલઙ્કૃતૈર્ભટૈરશ્વૈ રથૈશ્ચ કનકોજ્જ્વલૈઃ

શહેરની ગલીઓ હંમેશા ભીડભાડથી ભરેલી રહેતી, મસ્ત હાથીઓ, શોભાયમાન યોદ્ધાઓ, ઘોડા અને સોનાથી ઝગમગતા રથોથી સજ્જ હતી.