શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ। સઙ્કર્ષણો વાસુદેવઃ પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ। અનિરુદ્ધોઽપ્રતિરથો ન ત્રાતું શક્નુવન્તિ યત્

બ્રાહ્મણે કહ્યું: સંકર્ષણ, વાસુદેવ, ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદ્યુમ્ન અને અપરાજિત રથવાળા અનિરુદ્ધ પણ તેમને બચાવી શક્યા નહોતાં.

તત્કથં નુ ભવાન્કર્મ દુષ્કરં જગદીશ્વરૈઃ। ત્વં ચિકીર્ષસિ બાલિશ્યાત્તન્ન શ્રદ્દધ્મહે વયમ્

પછી તમે, જે જગતના ઈશ્વરો માટે પણ અઘરું કામ છે, એ કરવા બાળપણમાં ઇચ્છો છો? અમને એ વાત પર વિશ્વાસ નથી.

શ્રીઅર્જુન ઉવાચ। નાહં સઙ્કર્ષણો બ્રહ્મન્ન કૃષ્ણઃ કાર્ષ્ણિરેવ ચ। અહં વા અર્જુનો નામ ગાણ્ડીવં યસ્ય વૈ ધનુઃ

અર્જુને કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હું સંકર્ષણ નથી, ન તો કૃષ્ણ છું, ન તો કૃષ્ણપુત્ર; હું અર્જુન નામનો છું, મારું ધનુષ્ય ગાંડીવ છે.

માવમંસ્થા મમ બ્રહ્મન્વીર્યં ત્ર્યમ્બકતોષણમ્। મૃત્યું વિજિત્ય પ્રધને આનેષ્યે તે પ્રજાઃ પ્રભો

મારા પરાક્રમને ઓછું ના આંકો, હે બ્રાહ્મણ, જે ત્ર્યંબકને પ્રસન્ન કરનારું છે; યુદ્ધમાં મૃત્યુને જીતીને, હું આપના સંતાનો પાછા લાવીશ, હે સ્વામી.

એવં વિશ્રમ્ભિતો વિપ્રઃ ફાલ્ગુનેન પરન્તપ। જગામ સ્વગૃહં પ્રીતઃ પાર્થવીર્યં નિશામયન્

ફાળ્ગુન દ્વારા વિશ્વાસ અપાવવામાં આવતા, દુશ્મનોને હરાવનાર પાર્થેનું પરાક્રમ જોઈને, બ્રાહ્મણ ખુશ થઈને પોતાના ઘરે પાછા ગયા.

પ્રસૂતિકાલ આસન્ને ભાર્યાયા દ્વિજસત્તમઃ। પાહિ પાહિ પ્રજાં મૃત્યોરિત્યાહાર્જુનમાતુરઃ

જ્યારે બ્રાહ્મણપત્નીનો પ્રસૂતિનો સમય નજીક આવ્યો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ દુઃખી થઈને અર્જુનને બોલાવ્યા: 'મારા સંતાનને મૃત્યુથી બચાવો, બચાવો!'

સ ઉપસ્પૃશ્ય શુચ્યમ્ભો નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્। દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંસ્મૃત્ય સજ્યં ગાણ્ડીવમાદદે

અર્જુને પવિત્ર પાણીથી શરીર શુદ્ધ કર્યું, મહેશ્વરને વંદન કર્યું, દૈવી અસ્ત્રોનું સ્મરણ કર્યું અને ગાંડીવ ધનુષ્ય તણાઈને હાથમાં લીધું.

ન્યરુણત્સૂતિકાગારં શરૈર્નાનાસ્ત્રયોજિતૈઃ। તિર્યગૂર્ધ્વમધઃ પાર્થશ્ચકાર શરપઞ્જરમ્

પાર્થે વિવિધ અસ્ત્રોથી તીરો ચલાવીને પ્રસૂતિગૃહને બધે થી, ઉપરથી અને નીચે થી ઘેરી દીધું અને તીરોનું જાળ બાંધી દીધું.

તતઃ કુમારઃ સઞ્જાતો વિપ્રપત્ન્યા રુદન્મુહુઃ। સદ્યોઽદર્શનમાપેદે સશરીરો વિહાયસા

પછી બ્રાહ્મણપત્નીનો દીકરો જન્મ્યો, વારંવાર રડતો હતો, પણ તુરંત જ શરીર સહિત આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તદાહ વિપ્રો વિજયં વિનિન્દન્કૃષ્ણસન્નિધૌ। મૌઢ્યં પશ્યત મે યોઽહં શ્રદ્દધે ક્લીબકત્થનમ્

પછી કૃષ્ણની હાજરીમાં, બ્રાહ્મણે અર્જુનના વિજયને નિંદા કરી કહ્યું: 'મારી મૂર્ખાઈ જુઓ, કે મેં એની ડંખભરી વાતો પર વિશ્વાસ કર્યો.'

ન પ્રદ્યુમ્નો નાનિરુદ્ધો ન રામો ન ચ કેશવઃ। યસ્ય શેકુઃ પરિત્રાતું કોઽન્યસ્તદવિતેશ્વરઃ

પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, રામ કે કેશવ પણ તેને બચાવી શક્યા નહીં; તો પછી, હે જગતના સ્વામી, બીજું કોણ એ કરી શકે?

ધિગર્જુનં મૃષાવાદં ધિગાત્મશ્લાઘિનો ધનુઃ। દૈવોપસૃષ્ટં યો મૌઢ્યાદાનિનીષતિ દુર્મતિઃ

અર્જુન પર લાજ આવે, કે એણે ખોટું કહ્યું, પોતાના પર ગર્વ કર્યો અને ધનુષ્ય પર અભિમાન કર્યો; જે ભાગ્યે લખાયું છે, એ મૂર્ખાઈથી કરવા જાય છે.

એવં શપતિ વિપ્રર્ષૌ વિદ્યામાસ્થાય ફાલ્ગુનઃ। યયૌ સંયમનીમાશુ યત્રાસ્તે ભગવાન્યમઃ

આ રીતે બ્રાહ્મણ ઋષિએ શાપ આપ્યો ત્યારે, પાર્થે પોતાના જ્ઞાનનો આધાર લઈને, ઝડપથી ત્યાં ગયો જ્યાં યમરાજ રહે છે, સમ્યમનીમાં.

વિપ્રાપત્યમચક્ષાણસ્તત ઐન્દ્રી મગાત્પુરીમ્। આગ્નેયીં નૈરૃતીં સૌમ્યાં વાયવ્યાં વારુણીમથ

ત્યાં બ્રાહ્મણના પુત્રને ન મળતાં, એ ઈન્દ્રની નગરીમાં ગયો, પછી અગ્નિ, નિૃતિ, સોમ, વાયુ અને વરુણની નગરીઓમાં પણ ગયો.

રસાતલં નાકપૃષ્ઠં ધિષ્ણ્યાન્યન્યાન્યુદાયુધઃ। તતોઽલબ્ધદ્વિજસુતો હ્યનિસ્તીર્ણપ્રતિશ્રુતઃ । અગ્નિં વિવિક્ષુઃ કૃષ્ણેન પ્રત્યુક્તઃ પ્રતિષેધતા

પછી એ રાસાતળ, સ્વર્ગ અને બીજા દેવસ્થાનોમાં પણ શસ્ત્રો સાથે ગયો; છતાં બ્રાહ્મણપુત્ર ન મળતાં અને પ્રતિજ્ઞા પૂરી ન કરી શકતાં, એ અગ્નિમાં પ્રવેશવા ઇચ્છ્યો, પણ કૃષ્ણે રોકી દીધો.

દર્શયે દ્વિજસૂનૂંસ્તે માવજ્ઞાત્માનમાત્મના। યે તે નઃ કીર્તિં વિમલાં મનુષ્યાઃ સ્થાપયિષ્યન્તિ

કૃષ્ણે કહ્યું: હું તને બ્રાહ્મણના પુત્રો બતાવીશ; પોતાને નાની નજરે ન જો. જે લોકો આપણા શુદ્ધ યશને સ્થાપશે, તેઓ ધન્ય થશે.

ઇતિ સમ્ભાષ્ય ભગવાનર્જુનેન સહેશ્વરઃ। દિવ્યં સ્વરથમાસ્થાય પ્રતીચીં દિશમાવિશત્

આ રીતે અર્જુન સાથે વાત કરી, ભગવાન સર્વેશ્વર સાથે દૈવી રથ પર ચડીને પશ્ચિમ દિશામાં પ્રવેશ્યા.

સપ્ત દ્વીપાન્સસિન્ધૂંશ્ચ સપ્ત સપ્ત ગિરીનથ। લોકાલોકં તથાતીત્ય વિવેશ સુમહત્તમઃ

એ મહાન ભગવાને સાત દ્વીપો, સાત મહાસાગરો અને સાત પર્વતો તથા લોકાલોકને પાર કરી, અંદર પ્રવેશ કર્યો.

તત્રાશ્વાઃ શૈબ્યસુગ્રીવ મેઘપુષ્પબલાહકાઃ। તમસિ ભ્રષ્ટગતયો બભૂવુર્ભરતર્ષભ

ત્યાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ અંધકારમાં રસ્તો ગુમાવી બેઠા.

તાન્દૃષ્ટ્વા ભગવાન્કૃષ્ણો મહાયોગેશ્વરેશ્વરઃ। સહસ્રાદિત્યસઙ્કાશં સ્વચક્રં પ્રાહિણોત્પુરઃ

તેમને જોઈને મહાયોગેશ્વરોના સ્વામી શ્રીકૃષ્ણે પોતાનું ચક્ર, જે હજાર સૂર્ય જેટલું તેજસ્વી હતું, આગળ મોકલ્યું.

તમઃ સુઘોરં ગહનં કૃતં મહદ્। વિદારયદ્ભૂરિતરેણ રોચિષા। મનોજવં નિર્વિવિશે સુદર્શનં। ગુણચ્યુતો રામશરો યથા ચમૂઃ

મન જેટલી ઝડપથી ચાલતું સુદર્શન ચક્ર એ ઘોર, ઘન અને વિશાળ અંધકારને પોતાના પ્રખર તેજથી ચીરીને અંદર પ્રવેશ્યું, જેમ રામનું બાણ સેના ભેદી જાય છે.

દ્વારેણ ચક્રાનુપથેન તત્તમઃ પરં પરં જ્યોતિરનન્તપારમ્। સમશ્નુવાનં પ્રસમીક્ષ્ય ફાલ્ગુનઃ પ્રતાડિતાક્ષો પિદધેઽક્ષિણી ઉભે

ચક્રે બનાવેલી માર્ગથી અર્જુને એ અંધકારથી પરે અનંત અને ઉત્તમ પ્રકાશ જોયો અને તેની તેજસ્વીતાથી આંખે વાગતાં તેણે બંને આંખો બંધ કરી દીધી.

તતઃ પ્રવિષ્ટઃ સલિલં નભસ્વતા બલીયસૈજદ્બૃહદૂર્મિભૂષણમ્। તત્રાદ્ભુતં વૈ ભવનં દ્યુમત્તમં ભ્રાજન્મણિસ્તમ્ભસહસ્રશોભિતમ્

પછી પવનના વેગે તે જળમાં પ્રવેશ્યો, જ્યાં મોટી મોજાંઓથી શોભાયમાન હતું; ત્યાં તેણે અજોડ અને તેજસ્વી મહેલ જોયું, જે હજારો ઝગમગતા રત્નસ્તંભોથી શોભાયમાન હતું.

તસ્મિન્મહાભોગમનન્તમદ્ભુતં। સહસ્રમૂર્ધન્યફણામણિદ્યુભિઃ। વિભ્રાજમાનં દ્વિગુણેક્ષણોલ્બણં। સિતાચલાભં શિતિકણ્ઠજિહ્વમ્

તેમાં અનંત, અદ્ભુત અને મહાન સાપ હતો, જેની હજાર માથાઓ હતી, ફણાં પર તેજસ્વી રત્નો ઝગમગતા, બે ભયાનક આંખો, પર્વત જેવી ધોળી કાય અને નીલાશ જિહ્વા હતી.

દદર્શ તદ્ભોગસુખાસનં વિભું। મહાનુભાવં પુરુષોત્તમોત્તમમ્। સાન્દ્રા મ્બુદાભં સુપિશઙ્ગવાસસં। પ્રસન્નવક્ત્રં રુચિરાયતેક્ષણમ્

તે સાપના સુખદ આસન પર સર્વવ્યાપી, મહાન મહિમાવાળા, સર્વોત્તમ પુરુષ, ઘન વાદળ જેવો શ્યામ, પીળાં વસ્ત્રો પહેરેલા, પ્રસન્ન મુખ અને સુંદર વિશાળ આંખોવાળા ભગવાનને જોયા.

મહામણિવ્રાતકિરીટકુણ્ડલ। પ્રભાપરિક્ષિપ્તસહસ્રકુન્તલમ્। પ્રલમ્બચાર્વષ્ટભુજં સકૌસ્તુભં। શ્રીવત્સલક્ષ્મં વનમાલયાવૃતમ્

મોટા રત્નોથી શોભતા મુગટ અને કાનના કુંડળો, તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હજારો વાળ, લંબાયેલી સુંદર આઠ બાહુઓ, કૌસ્તુભ મણિ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને વનમાલા ધારણ કરેલી હતી.

મહામણિવ્રાતકિરીટકુણ્ડલ। પ્રભાપરિક્ષિપ્તસહસ્રકુન્તલમ્। પ્રલમ્બચાર્વષ્ટભુજં સકૌસ્તુભં। શ્રીવત્સલક્ષ્મં વનમાલયાવૃતમ્

મોટા રત્નોથી શોભતા મુગટ અને કાનના કુંડળો, તેજસ્વી પ્રકાશથી ઘેરાયેલા હજારો વાળ, લંબાયેલી સુંદર આઠ બાહુઓ, કૌસ્તુભ મણિ, શ્રીવત્સનું ચિહ્ન અને વનમાલા ધારણ કરેલી હતી.

વવન્દ આત્માનમનન્તમચ્યુતો જિષ્ણુશ્ચ તદ્દર્શનજાતસાધ્વસઃ। તાવાહ ભૂમા પરમેષ્ઠિનાં પ્રભુર્બદ્ધાઞ્જલી સસ્મિતમૂર્જયા ગિરા

અચ્યુતએ અનંત આત્માને વંદન કર્યું અને અર્જુન પણ એ દર્શનથી ભયમિશ્રિત ભક્તિથી નમ્યો; પછી મહાન દેવોએ હાથ જોડીને સ્મિતભર્યા શક્તિશાળી વાણીથી તેમને સંબોધ્યા.

દ્વિજાત્મજા મે યુવયોર્દિદૃક્ષુણા મયોપનીતા ભુવિ ધર્મગુપ્તયે। કલાવતીર્ણાવવનેર્ભરાસુરાન્હત્વેહ ભૂયસ્ત્વરયેતમન્તિ મે

મારે તમે બંનેને જોવા ઇચ્છા હતી, તેથી હું બ્રાહ્મણના પુત્રોને ધર્મની રક્ષા માટે અહીં લાવ્યો છું; તમે મારા અંશરૂપ અવતાર છો, પૃથ્વી પરના પાપનો નાશ કરીને વહેલી વળો.