શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીસૂત ઉવાચ। ઇત્યેતન્મુનિતનયાસ્યપદ્મગન્ધ। પીયૂષં ભવભયભિત્પરસ્ય પુંસઃ। સુશ્લોકં શ્રવણપુટૈઃ પિબત્યભીક્ષ્ણમ્। પાન્થોઽધ્વભ્રમણપરિશ્રમં જહાતિ

શ્રીસૂતજી કહે છે: જે કોઈ આ ઋષિપુત્રના પદપદ્મની સુગંધથી યુક્ત અમૃતરૂપ કથા, જે ભવભય દૂર કરે છે અને પરમાત્માને લગતી છે, તેને કાનથી વારંવાર સાંભળે છે, તે મુસાફર જીવનમાર્ગની થાક ભૂલી જાય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એકદા દ્વારવત્યાં તુ વિપ્રપત્ન્યાઃ કુમારકઃ। જાતમાત્રો ભુવં સ્પૃષ્ટ્વા મમાર કિલ ભારત

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એક વખત દ્વારકામાં, એક બ્રાહ્મણપત્નીના નવજાત પુત્રએ જમીન પર પગ મૂકતાં જ પ્રાણ ત્યાગ્યા, હે ભારતવંશી.

વિપ્રો ગૃહીત્વા મૃતકં રાજદ્વાર્યુપધાય સઃ। ઇદં પ્રોવાચ વિલપન્નાતુરો દીનમાનસઃ

બ્રાહ્મણે મૃત બાળકને લઇને રાજમહેલના દ્વારે મૂકી દીધું અને દુઃખથી વ્યાકુળ અને શોકગ્રસ્ત મનથી આ રીતે વિલાપ કર્યો.

બ્રહ્મદ્વિષઃ શઠધિયો લુબ્ધસ્ય વિષયાત્મનઃ। ક્ષત્રબન્ધોઃ કર્મદોષાત્પઞ્ચત્વં મે ગતોઽર્ભકઃ

જે રાજા બ્રાહ્મણદ્વેષી, કપટી, લોભી અને વિષયાસક્ત છે, તેના દુષ્કર્મના કારણે મારા બાળકનું અવસાન થયું છે.

હિંસાવિહારં નૃપતિં દુઃશીલમજિતેન્દ્રિયમ્। પ્રજા ભજન્ત્યઃ સીદન્તિ દરિદ્રા નિત્યદુઃખિતાઃ

જ્યારે રાજા હિંસામાં આનંદ મેળવે છે, દુશ્ચરિત્ર અને ઇન્દ્રિયજિત નથી, ત્યારે પ્રજાજનો ગરીબ અને હંમેશા દુઃખી રહે છે.

એવં દ્વિતીયં વિપ્રર્ષિસ્તૃતીયં ત્વેવમેવ ચ। વિસૃજ્ય સ નૃપદ્વારિ તાં ગાથાં સમગાયત

આ રીતે, બીજું અને પછી ત્રીજું બાળક પણ મૃત્યુ પામ્યું ત્યારે, બ્રાહ્મણે તેને પણ રાજમહેલના દ્વારે મૂકી, એ જ વિલાપ પુનઃ પુનઃ કર્યો.

તામર્જુન ઉપશ્રુત્ય કર્હિચિત્કેશવાન્તિકે। પરેતે નવમે બાલે બ્રાહ્મણં સમભાષત

આ સાંભળીને, કેશવજીની હાજરીમાં, જ્યારે નવમું બાળક પણ મૃત્યુ પામ્યું, ત્યારે અર્જુને બ્રાહ્મણને સંબોધન કર્યું.

કિં સ્વિદ્બ્રહ્મંસ્ત્વન્નિવાસે ઇહ નાસ્તિ ધનુર્ધરઃ। રાજન્યબન્ધુરેતે વૈ બ્રાહ્મણાઃ સત્રમાસતે

હે બ્રાહ્મણ, તમારા ઘરે શું અભાવ છે? અહીં ધનુષધારી ક્ષત્રિય મિત્રો સાથે બ્રાહ્મણો યજ્ઞ કરી રહ્યા છે.

ધનદારાત્મજાપૃક્તા યત્ર શોચન્તિ બ્રાહ્મણાઃ। તે વૈ રાજન્યવેષેણ નટા જીવન્ત્યસુમ્ભરાઃ

જ્યાં બ્રાહ્મણો ધન, પત્ની અને સંતાનો હોવા છતાં શોક કરે છે, ત્યાં ક્ષત્રિય વેશમાં જે રહે છે, તેઓ ખોટા અને અપમાનજનક જીવન જીવે છે.

અહં પ્રજાઃ વાં ભગવન્રક્ષિષ્યે દીનયોરિહ। અનિસ્તીર્ણપ્રતિજ્ઞોઽગ્નિં પ્રવેક્ષ્યે હતકલ્મષઃ

હે ભગવાન, હું અહીં આપના દયાળુ અને દુઃખી સંતાનોની રક્ષા કરીશ; જો હું આપેલી પ્રતિજ્ઞા પૂરી ન કરી શકું, તો પાપમુક્ત થઈને અગ્નિમાં પ્રવેશી જઈશ.

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ। સઙ્કર્ષણો વાસુદેવઃ પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ। અનિરુદ્ધોઽપ્રતિરથો ન ત્રાતું શક્નુવન્તિ યત્

બ્રાહ્મણે કહ્યું: સંકર્ષણ, વાસુદેવ, ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદ્યુમ્ન અને અપરાજિત રથવાળા અનિરુદ્ધ પણ તેમને બચાવી શક્યા નહોતાં.

તત્કથં નુ ભવાન્કર્મ દુષ્કરં જગદીશ્વરૈઃ। ત્વં ચિકીર્ષસિ બાલિશ્યાત્તન્ન શ્રદ્દધ્મહે વયમ્

પછી તમે, જે જગતના ઈશ્વરો માટે પણ અઘરું કામ છે, એ કરવા બાળપણમાં ઇચ્છો છો? અમને એ વાત પર વિશ્વાસ નથી.

શ્રીઅર્જુન ઉવાચ। નાહં સઙ્કર્ષણો બ્રહ્મન્ન કૃષ્ણઃ કાર્ષ્ણિરેવ ચ। અહં વા અર્જુનો નામ ગાણ્ડીવં યસ્ય વૈ ધનુઃ

અર્જુને કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હું સંકર્ષણ નથી, ન તો કૃષ્ણ છું, ન તો કૃષ્ણપુત્ર; હું અર્જુન નામનો છું, મારું ધનુષ્ય ગાંડીવ છે.

માવમંસ્થા મમ બ્રહ્મન્વીર્યં ત્ર્યમ્બકતોષણમ્। મૃત્યું વિજિત્ય પ્રધને આનેષ્યે તે પ્રજાઃ પ્રભો

મારા પરાક્રમને ઓછું ના આંકો, હે બ્રાહ્મણ, જે ત્ર્યંબકને પ્રસન્ન કરનારું છે; યુદ્ધમાં મૃત્યુને જીતીને, હું આપના સંતાનો પાછા લાવીશ, હે સ્વામી.

એવં વિશ્રમ્ભિતો વિપ્રઃ ફાલ્ગુનેન પરન્તપ। જગામ સ્વગૃહં પ્રીતઃ પાર્થવીર્યં નિશામયન્

ફાળ્ગુન દ્વારા વિશ્વાસ અપાવવામાં આવતા, દુશ્મનોને હરાવનાર પાર્થેનું પરાક્રમ જોઈને, બ્રાહ્મણ ખુશ થઈને પોતાના ઘરે પાછા ગયા.

પ્રસૂતિકાલ આસન્ને ભાર્યાયા દ્વિજસત્તમઃ। પાહિ પાહિ પ્રજાં મૃત્યોરિત્યાહાર્જુનમાતુરઃ

જ્યારે બ્રાહ્મણપત્નીનો પ્રસૂતિનો સમય નજીક આવ્યો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ દુઃખી થઈને અર્જુનને બોલાવ્યા: 'મારા સંતાનને મૃત્યુથી બચાવો, બચાવો!'

સ ઉપસ્પૃશ્ય શુચ્યમ્ભો નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્। દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંસ્મૃત્ય સજ્યં ગાણ્ડીવમાદદે

અર્જુને પવિત્ર પાણીથી શરીર શુદ્ધ કર્યું, મહેશ્વરને વંદન કર્યું, દૈવી અસ્ત્રોનું સ્મરણ કર્યું અને ગાંડીવ ધનુષ્ય તણાઈને હાથમાં લીધું.

ન્યરુણત્સૂતિકાગારં શરૈર્નાનાસ્ત્રયોજિતૈઃ। તિર્યગૂર્ધ્વમધઃ પાર્થશ્ચકાર શરપઞ્જરમ્

પાર્થે વિવિધ અસ્ત્રોથી તીરો ચલાવીને પ્રસૂતિગૃહને બધે થી, ઉપરથી અને નીચે થી ઘેરી દીધું અને તીરોનું જાળ બાંધી દીધું.

તતઃ કુમારઃ સઞ્જાતો વિપ્રપત્ન્યા રુદન્મુહુઃ। સદ્યોઽદર્શનમાપેદે સશરીરો વિહાયસા

પછી બ્રાહ્મણપત્નીનો દીકરો જન્મ્યો, વારંવાર રડતો હતો, પણ તુરંત જ શરીર સહિત આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તદાહ વિપ્રો વિજયં વિનિન્દન્કૃષ્ણસન્નિધૌ। મૌઢ્યં પશ્યત મે યોઽહં શ્રદ્દધે ક્લીબકત્થનમ્

પછી કૃષ્ણની હાજરીમાં, બ્રાહ્મણે અર્જુનના વિજયને નિંદા કરી કહ્યું: 'મારી મૂર્ખાઈ જુઓ, કે મેં એની ડંખભરી વાતો પર વિશ્વાસ કર્યો.'

ન પ્રદ્યુમ્નો નાનિરુદ્ધો ન રામો ન ચ કેશવઃ। યસ્ય શેકુઃ પરિત્રાતું કોઽન્યસ્તદવિતેશ્વરઃ

પ્રદ્યુમ્ન, અનિરુદ્ધ, રામ કે કેશવ પણ તેને બચાવી શક્યા નહીં; તો પછી, હે જગતના સ્વામી, બીજું કોણ એ કરી શકે?

ધિગર્જુનં મૃષાવાદં ધિગાત્મશ્લાઘિનો ધનુઃ। દૈવોપસૃષ્ટં યો મૌઢ્યાદાનિનીષતિ દુર્મતિઃ

અર્જુન પર લાજ આવે, કે એણે ખોટું કહ્યું, પોતાના પર ગર્વ કર્યો અને ધનુષ્ય પર અભિમાન કર્યો; જે ભાગ્યે લખાયું છે, એ મૂર્ખાઈથી કરવા જાય છે.

એવં શપતિ વિપ્રર્ષૌ વિદ્યામાસ્થાય ફાલ્ગુનઃ। યયૌ સંયમનીમાશુ યત્રાસ્તે ભગવાન્યમઃ

આ રીતે બ્રાહ્મણ ઋષિએ શાપ આપ્યો ત્યારે, પાર્થે પોતાના જ્ઞાનનો આધાર લઈને, ઝડપથી ત્યાં ગયો જ્યાં યમરાજ રહે છે, સમ્યમનીમાં.

વિપ્રાપત્યમચક્ષાણસ્તત ઐન્દ્રી મગાત્પુરીમ્। આગ્નેયીં નૈરૃતીં સૌમ્યાં વાયવ્યાં વારુણીમથ

ત્યાં બ્રાહ્મણના પુત્રને ન મળતાં, એ ઈન્દ્રની નગરીમાં ગયો, પછી અગ્નિ, નિૃતિ, સોમ, વાયુ અને વરુણની નગરીઓમાં પણ ગયો.

રસાતલં નાકપૃષ્ઠં ધિષ્ણ્યાન્યન્યાન્યુદાયુધઃ। તતોઽલબ્ધદ્વિજસુતો હ્યનિસ્તીર્ણપ્રતિશ્રુતઃ । અગ્નિં વિવિક્ષુઃ કૃષ્ણેન પ્રત્યુક્તઃ પ્રતિષેધતા

પછી એ રાસાતળ, સ્વર્ગ અને બીજા દેવસ્થાનોમાં પણ શસ્ત્રો સાથે ગયો; છતાં બ્રાહ્મણપુત્ર ન મળતાં અને પ્રતિજ્ઞા પૂરી ન કરી શકતાં, એ અગ્નિમાં પ્રવેશવા ઇચ્છ્યો, પણ કૃષ્ણે રોકી દીધો.

દર્શયે દ્વિજસૂનૂંસ્તે માવજ્ઞાત્માનમાત્મના। યે તે નઃ કીર્તિં વિમલાં મનુષ્યાઃ સ્થાપયિષ્યન્તિ

કૃષ્ણે કહ્યું: હું તને બ્રાહ્મણના પુત્રો બતાવીશ; પોતાને નાની નજરે ન જો. જે લોકો આપણા શુદ્ધ યશને સ્થાપશે, તેઓ ધન્ય થશે.

ઇતિ સમ્ભાષ્ય ભગવાનર્જુનેન સહેશ્વરઃ। દિવ્યં સ્વરથમાસ્થાય પ્રતીચીં દિશમાવિશત્

આ રીતે અર્જુન સાથે વાત કરી, ભગવાન સર્વેશ્વર સાથે દૈવી રથ પર ચડીને પશ્ચિમ દિશામાં પ્રવેશ્યા.

સપ્ત દ્વીપાન્સસિન્ધૂંશ્ચ સપ્ત સપ્ત ગિરીનથ। લોકાલોકં તથાતીત્ય વિવેશ સુમહત્તમઃ

એ મહાન ભગવાને સાત દ્વીપો, સાત મહાસાગરો અને સાત પર્વતો તથા લોકાલોકને પાર કરી, અંદર પ્રવેશ કર્યો.

તત્રાશ્વાઃ શૈબ્યસુગ્રીવ મેઘપુષ્પબલાહકાઃ। તમસિ ભ્રષ્ટગતયો બભૂવુર્ભરતર્ષભ

ત્યાં, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓ અંધકારમાં રસ્તો ગુમાવી બેઠા.