શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પુનીહિ સહલોકં માં લોકપાલાંશ્ચ મદ્ગતાન્। પાદોદકેન ભવતસ્તીર્થાનાં તીર્થકારિણા

હે તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા પગ ધોઈએ તે પવિત્ર જળથી મને, સમગ્ર જગતને અને મારા ભક્ત લોકપાલોને પવિત્ર કરો.

અદ્યાહં ભગવંલ્લક્ષ્મ્યા આસમેકાન્તભાજનમ્। વત્સ્યત્યુરસિ મે ભૂતિર્ભવત્પાદહતાંહસઃ

હે પ્રભુ, આજે હું લક્ષ્મીજીની વિશેષ કૃપાનો પાત્ર બન્યો છું; આપના ચરણસંપર્કથી પાપમુક્ત થયેલી સમૃદ્ધિ હવે મારા હૃદયમાં વસશે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં બ્રુવાણે વૈકુણ્ઠે ભૃગુસ્તન્મન્દ્રયા ગિરા। નિર્વૃતસ્તર્પિતસ્તૂષ્ણીં ભક્ત્યુત્કણ્ઠોઽશ્રુલોચનઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: વૈકુંઠમાં ભૃગુજી જ્યારે આવી મૃદુ વાણી બોલતા હતા, ત્યારે તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન અને સંતોષ પામ્યા, ભક્તિથી ભીની આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવતાં, મૌન અને તૃપ્ત થઈ ગયા.

પુનશ્ચ સત્રમાવ્રજ્ય મુનીનાં બ્રહ્મવાદિનામ્। સ્વાનુભૂતમશેષેણ રાજન્ભૃગુરવર્ણયત્

પછી ભૃગુજી ફરીથી બ્રહ્મવેદી ઋષિઓની સભામાં આવ્યા અને, હે રાજન, પોતે જે બધું અનુભવ્યું હતું તે બધું તેમને વિગતે વર્ણવ્યું.

તન્નિશમ્યાથ મુનયો વિસ્મિતા મુક્તસંશયાઃ। ભૂયાંસં શ્રદ્દધુર્વિષ્ણું યતઃ શાન્તિર્યતોઽભયમ્

આ સાંભળીને ઋષિઓ આશ્ચર્યચકિત અને સંશયમુક્ત થઈ ગયા; તેમણે શ્રીવિષ્ણુમાં વધુ શ્રદ્ધા રાખી, કારણ કે શાંતિ અને નિર્ભયતા એમાંથી જ મળે છે.

ધર્મઃ સાક્ષાદ્યતો જ્ઞાનં વૈરાગ્યં ચ તદન્વિતમ્। ઐશ્વર્યં ચાષ્ટધા યસ્માદ્યશશ્ચાત્મમલાપહમ્

કારણ કે, ધર્મ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય, તેમજ આઠ પ્રકારનું ઐશ્વર્ય અને આત્માની કલ્મષતા દૂર કરતું યશ – આ બધું શ્રીહરિમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.

મુનીનાં ન્યસ્તદણ્ડાનાં શાન્તાનાં સમચેતસામ્। અકિઞ્ચનાનાં સાધૂનાં યમાહુઃ પરમાં ગતિમ્

જેઓ ઋષિઓ દંડ ત્યાગી, શાંત, સમદૃષ્ટિ ધરાવતા, નિર્લોભી અને સદ્ગુણોવાળા છે, તેઓ માટે શ્રીહરિને સર્વોચ્ચ ધ્યેય માનવામાં આવે છે.

સત્ત્વં યસ્ય પ્રિયા મૂર્તિર્બ્રાહ્મણાસ્ત્વિષ્ટદેવતાઃ। ભજન્ત્યનાશિષઃ શાન્તા યં વા નિપુણબુદ્ધયઃ

જેનાં માટે સત્વગુણ પ્રિય સ્વરૂપ છે, બ્રાહ્મણો જેઓની આરાધ્ય દેવતા છે; શાંત, નિષ્કામ અને વિદ્વાન લોકો જેમની આરાધના ફળની ઇચ્છા વિના કરે છે.

ત્રિવિધાકૃતયસ્તસ્ય રાક્ષસા અસુરાઃ સુરાઃ। ગુણિન્યા માયયા સૃષ્ટાઃ સત્ત્વં તત્તીર્થસાધનમ્

શ્રીહરિની ગુણમય માયાથી રાક્ષસ, અસુર અને દેવ – આ ત્રણ જાતિઓ સર્જાય છે; અને સત્વગુણ એ પવિત્ર સ્થાન પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। ઇત્થં સારસ્વતા વિપ્રા નૃણામ્સંશયનુત્તયે। પુરુષસ્ય પદામ્ભોજ સેવયા તદ્ગતિં ગતાઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, સારસ્વત બ્રાહ્મણોએ લોકોના સંશય દૂર કરવા માટે પરમાત્માના પદપદ્મની સેવા કરીને પરમગતિ પ્રાપ્ત કરી.

શ્રીસૂત ઉવાચ। ઇત્યેતન્મુનિતનયાસ્યપદ્મગન્ધ। પીયૂષં ભવભયભિત્પરસ્ય પુંસઃ। સુશ્લોકં શ્રવણપુટૈઃ પિબત્યભીક્ષ્ણમ્। પાન્થોઽધ્વભ્રમણપરિશ્રમં જહાતિ

શ્રીસૂતજી કહે છે: જે કોઈ આ ઋષિપુત્રના પદપદ્મની સુગંધથી યુક્ત અમૃતરૂપ કથા, જે ભવભય દૂર કરે છે અને પરમાત્માને લગતી છે, તેને કાનથી વારંવાર સાંભળે છે, તે મુસાફર જીવનમાર્ગની થાક ભૂલી જાય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એકદા દ્વારવત્યાં તુ વિપ્રપત્ન્યાઃ કુમારકઃ। જાતમાત્રો ભુવં સ્પૃષ્ટ્વા મમાર કિલ ભારત

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એક વખત દ્વારકામાં, એક બ્રાહ્મણપત્નીના નવજાત પુત્રએ જમીન પર પગ મૂકતાં જ પ્રાણ ત્યાગ્યા, હે ભારતવંશી.

વિપ્રો ગૃહીત્વા મૃતકં રાજદ્વાર્યુપધાય સઃ। ઇદં પ્રોવાચ વિલપન્નાતુરો દીનમાનસઃ

બ્રાહ્મણે મૃત બાળકને લઇને રાજમહેલના દ્વારે મૂકી દીધું અને દુઃખથી વ્યાકુળ અને શોકગ્રસ્ત મનથી આ રીતે વિલાપ કર્યો.

બ્રહ્મદ્વિષઃ શઠધિયો લુબ્ધસ્ય વિષયાત્મનઃ। ક્ષત્રબન્ધોઃ કર્મદોષાત્પઞ્ચત્વં મે ગતોઽર્ભકઃ

જે રાજા બ્રાહ્મણદ્વેષી, કપટી, લોભી અને વિષયાસક્ત છે, તેના દુષ્કર્મના કારણે મારા બાળકનું અવસાન થયું છે.

હિંસાવિહારં નૃપતિં દુઃશીલમજિતેન્દ્રિયમ્। પ્રજા ભજન્ત્યઃ સીદન્તિ દરિદ્રા નિત્યદુઃખિતાઃ

જ્યારે રાજા હિંસામાં આનંદ મેળવે છે, દુશ્ચરિત્ર અને ઇન્દ્રિયજિત નથી, ત્યારે પ્રજાજનો ગરીબ અને હંમેશા દુઃખી રહે છે.

એવં દ્વિતીયં વિપ્રર્ષિસ્તૃતીયં ત્વેવમેવ ચ। વિસૃજ્ય સ નૃપદ્વારિ તાં ગાથાં સમગાયત

આ રીતે, બીજું અને પછી ત્રીજું બાળક પણ મૃત્યુ પામ્યું ત્યારે, બ્રાહ્મણે તેને પણ રાજમહેલના દ્વારે મૂકી, એ જ વિલાપ પુનઃ પુનઃ કર્યો.

તામર્જુન ઉપશ્રુત્ય કર્હિચિત્કેશવાન્તિકે। પરેતે નવમે બાલે બ્રાહ્મણં સમભાષત

આ સાંભળીને, કેશવજીની હાજરીમાં, જ્યારે નવમું બાળક પણ મૃત્યુ પામ્યું, ત્યારે અર્જુને બ્રાહ્મણને સંબોધન કર્યું.

કિં સ્વિદ્બ્રહ્મંસ્ત્વન્નિવાસે ઇહ નાસ્તિ ધનુર્ધરઃ। રાજન્યબન્ધુરેતે વૈ બ્રાહ્મણાઃ સત્રમાસતે

હે બ્રાહ્મણ, તમારા ઘરે શું અભાવ છે? અહીં ધનુષધારી ક્ષત્રિય મિત્રો સાથે બ્રાહ્મણો યજ્ઞ કરી રહ્યા છે.

ધનદારાત્મજાપૃક્તા યત્ર શોચન્તિ બ્રાહ્મણાઃ। તે વૈ રાજન્યવેષેણ નટા જીવન્ત્યસુમ્ભરાઃ

જ્યાં બ્રાહ્મણો ધન, પત્ની અને સંતાનો હોવા છતાં શોક કરે છે, ત્યાં ક્ષત્રિય વેશમાં જે રહે છે, તેઓ ખોટા અને અપમાનજનક જીવન જીવે છે.

અહં પ્રજાઃ વાં ભગવન્રક્ષિષ્યે દીનયોરિહ। અનિસ્તીર્ણપ્રતિજ્ઞોઽગ્નિં પ્રવેક્ષ્યે હતકલ્મષઃ

હે ભગવાન, હું અહીં આપના દયાળુ અને દુઃખી સંતાનોની રક્ષા કરીશ; જો હું આપેલી પ્રતિજ્ઞા પૂરી ન કરી શકું, તો પાપમુક્ત થઈને અગ્નિમાં પ્રવેશી જઈશ.

શ્રીબ્રાહ્મણ ઉવાચ। સઙ્કર્ષણો વાસુદેવઃ પ્રદ્યુમ્નો ધન્વિનાં વરઃ। અનિરુદ્ધોઽપ્રતિરથો ન ત્રાતું શક્નુવન્તિ યત્

બ્રાહ્મણે કહ્યું: સંકર્ષણ, વાસુદેવ, ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ પ્રદ્યુમ્ન અને અપરાજિત રથવાળા અનિરુદ્ધ પણ તેમને બચાવી શક્યા નહોતાં.

તત્કથં નુ ભવાન્કર્મ દુષ્કરં જગદીશ્વરૈઃ। ત્વં ચિકીર્ષસિ બાલિશ્યાત્તન્ન શ્રદ્દધ્મહે વયમ્

પછી તમે, જે જગતના ઈશ્વરો માટે પણ અઘરું કામ છે, એ કરવા બાળપણમાં ઇચ્છો છો? અમને એ વાત પર વિશ્વાસ નથી.

શ્રીઅર્જુન ઉવાચ। નાહં સઙ્કર્ષણો બ્રહ્મન્ન કૃષ્ણઃ કાર્ષ્ણિરેવ ચ। અહં વા અર્જુનો નામ ગાણ્ડીવં યસ્ય વૈ ધનુઃ

અર્જુને કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, હું સંકર્ષણ નથી, ન તો કૃષ્ણ છું, ન તો કૃષ્ણપુત્ર; હું અર્જુન નામનો છું, મારું ધનુષ્ય ગાંડીવ છે.

માવમંસ્થા મમ બ્રહ્મન્વીર્યં ત્ર્યમ્બકતોષણમ્। મૃત્યું વિજિત્ય પ્રધને આનેષ્યે તે પ્રજાઃ પ્રભો

મારા પરાક્રમને ઓછું ના આંકો, હે બ્રાહ્મણ, જે ત્ર્યંબકને પ્રસન્ન કરનારું છે; યુદ્ધમાં મૃત્યુને જીતીને, હું આપના સંતાનો પાછા લાવીશ, હે સ્વામી.

એવં વિશ્રમ્ભિતો વિપ્રઃ ફાલ્ગુનેન પરન્તપ। જગામ સ્વગૃહં પ્રીતઃ પાર્થવીર્યં નિશામયન્

ફાળ્ગુન દ્વારા વિશ્વાસ અપાવવામાં આવતા, દુશ્મનોને હરાવનાર પાર્થેનું પરાક્રમ જોઈને, બ્રાહ્મણ ખુશ થઈને પોતાના ઘરે પાછા ગયા.

પ્રસૂતિકાલ આસન્ને ભાર્યાયા દ્વિજસત્તમઃ। પાહિ પાહિ પ્રજાં મૃત્યોરિત્યાહાર્જુનમાતુરઃ

જ્યારે બ્રાહ્મણપત્નીનો પ્રસૂતિનો સમય નજીક આવ્યો, ત્યારે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ દુઃખી થઈને અર્જુનને બોલાવ્યા: 'મારા સંતાનને મૃત્યુથી બચાવો, બચાવો!'

સ ઉપસ્પૃશ્ય શુચ્યમ્ભો નમસ્કૃત્ય મહેશ્વરમ્। દિવ્યાન્યસ્ત્રાણિ સંસ્મૃત્ય સજ્યં ગાણ્ડીવમાદદે

અર્જુને પવિત્ર પાણીથી શરીર શુદ્ધ કર્યું, મહેશ્વરને વંદન કર્યું, દૈવી અસ્ત્રોનું સ્મરણ કર્યું અને ગાંડીવ ધનુષ્ય તણાઈને હાથમાં લીધું.

ન્યરુણત્સૂતિકાગારં શરૈર્નાનાસ્ત્રયોજિતૈઃ। તિર્યગૂર્ધ્વમધઃ પાર્થશ્ચકાર શરપઞ્જરમ્

પાર્થે વિવિધ અસ્ત્રોથી તીરો ચલાવીને પ્રસૂતિગૃહને બધે થી, ઉપરથી અને નીચે થી ઘેરી દીધું અને તીરોનું જાળ બાંધી દીધું.

તતઃ કુમારઃ સઞ્જાતો વિપ્રપત્ન્યા રુદન્મુહુઃ। સદ્યોઽદર્શનમાપેદે સશરીરો વિહાયસા

પછી બ્રાહ્મણપત્નીનો દીકરો જન્મ્યો, વારંવાર રડતો હતો, પણ તુરંત જ શરીર સહિત આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગયો.