શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

યદિ નઃ શ્રવણાયાલં યુષ્મદ્વ્યવસિતં વિભો। ભણ્યતાં પ્રાયશઃ પુમ્ભિર્ધૃતૈઃ સ્વાર્થાન્સમીહતે

જો તારો ઈરાદો અમને સાંભળવા યોગ્ય હોય અને ગુપ્ત ન હોય, તો કહો; કારણ કે સામાન્ય રીતે માણસો પોતાના હિત માટે બીજાની મદદ લે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં ભગવતા પૃષ્ટો વચસામૃતવર્ષિણા। ગતક્લમોઽબ્રવીત્તસ્મૈ યથાપૂર્વમનુષ્ઠિતમ્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: ભગવાનના અમૃત જેવા વચનો સાંભળી, એનો થાક ઉતરી ગયો અને તેણે જે કંઈ બન્યું હતું એ બધું એમને કહી દીધું.

શ્રીભગવાનુવાચ। એવં ચેત્તર્હિ તદ્વાક્યં ન વયં શ્રદ્દધીમહિ। યો દક્ષશાપાત્પૈશાચ્યં પ્રાપ્તઃ પ્રેતપિશાચરાટ્

ભગવાને કહ્યું: 'જો એવું છે, તો અમે એના શબ્દો પર વિશ્વાસ નહીં કરીએ, જે દક્ષના શાપથી પિશાચ બની ગયો છે અને ભૂત-પ્રેતનો સ્વામી છે.'

યદિ વસ્તત્ર વિશ્રમ્ભો દાનવેન્દ્ર જગદ્ગુરૌ। તર્હ્યઙ્ગાશુ સ્વશિરસિ હસ્તં ન્યસ્ય પ્રતીયતામ્

હે દાનવોના રાજા, જો તને ખરેખર જગતના ગુરુમાં વિશ્વાસ હોય, તો વહેલી તકે તારો હાથ તારા માથા પર મૂકી બતાવ, જેથી એ સાબિત થઈ જાય.

યદ્યસત્યં વચઃ શમ્ભોઃ કથઞ્ચિદ્દાનવર્ષભ। તદૈનં જહ્યસદ્વાચં ન યદ્વક્તાનૃતં પુનઃ

હે દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, જો શંભુના શબ્દો ક્યારેય ખોટા નીકળે, તો એવા અસત્ય બોલનારને તું ત્યજી દે, કારણ કે જે ખોટું બોલે, તેને ફરીથી માનવું નહીં.

ઇત્થં ભગવતશ્ચિત્રૈર્વચોભિઃ સ સુપેશલૈઃ। ભિન્નધીર્વિસ્મૃતઃ શીર્ષ્ણિ સ્વહસ્તં કુમતિર્ન્યધાત્

આ રીતે ભગવાને ચતુર અને મીઠા શબ્દો વડે તેનું મન ગૂંચવી દીધું; પોતાને ભૂલીને એ મૂર્ખે પોતાનો હાથ પોતાના માથા પર મૂકી દીધો.

અથાપતદ્ભિન્નશિરાઃ વ્રજાહત ઇવ ક્ષણાત્। જયશબ્દો નમઃશબ્દઃ સાધુશબ્દોઽભવદ્દિવિ

ત્યાં પછી, તેનું માથું ફાટી પડ્યું અને એ ગાયની જેમ ધરાશાયી થયો; તરત જ આકાશમાં 'જય!', 'નમન!' અને 'શાબાશ!'ના અવાજો ગૂંજ્યા.

મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ હતે પાપે વૃકાસુરે। દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વા મોચિતઃ સઙ્કટાચ્છિવઃ

જ્યારે દુષ્ટ વૃકાસુર મારો ગયો, ત્યારે દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને ગંધર્વોએ ફૂલોની વર્ષા કરી અને શિવ distressમાંથી મુક્ત થયા.

મુક્તં ગિરિશમભ્યાહ ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ। અહો દેવ મહાદેવ પાપોઽયં સ્વેન પાપ્મના

ભગવાને મુક્ત થયેલા ગિરિશને કહ્યું: 'અરે દેવ, મહાદેવ, આ પાપી પોતાનાં પાપથી નાશ પામ્યો છે.'

હતઃ કો નુ મહત્સ્વીશ જન્તુર્વૈ કૃતકિલ્બિષઃ। ક્ષેમી સ્યાત્કિમુ વિશ્વેશે કૃતાગસ્કો જગદ્ગુરૌ

હે ઈશ્વર, મહાન જીવોમાંથી કયાં પાપ કરનાર બચી શકે? અને જો કોઈ જગતના ગુરુનો અપમાન કરે, તો પછી શું કહેવું!

ય એવમવ્યાકૃતશક્ત્યુદન્વતઃ પરસ્ય સાક્ષાત્પરમાત્મનો હરેઃ। ગિરિત્રમોક્ષં કથયેચ્છૃણોતિ વા વિમુચ્યતે સંસૃતિભિસ્તથારિભિઃ

જે કોઈ પણ પરમાત્મા હરિ દ્વારા ગિરિશના મુક્તિનું વર્ણન કરે છે કે સાંભળે છે, તે અને તેના શત્રુઓ જન્મમરણના બંધનમાંથી છૂટે જાય છે.

અથૈકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ શ્રીશુક ઉવાચ। સરસ્વત્યાસ્તટે રાજન્નૃષયઃ સત્રમાસત। વિતર્કઃ સમભૂત્તેષાં ત્રિષ્વધીશેષુ કો મહાન્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: રાજા, સરસ્વતીના કાંઠે ઋષિઓ યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા. ત્યાં ચર્ચા ઊઠી: 'ત્રણ દેવોમાં સૌથી મહાન કોણ છે?'

તસ્ય જિજ્ઞાસયા તે વૈ ભૃગું બ્રહ્મસુતં નૃપ। તજ્જ્ઞપ્ત્યૈ પ્રેષયામાસુઃ સોઽભ્યગાદ્બ્રહ્મણઃ સભામ્

આ સત્ય જાણવા માટે, રાજા, તેમણે બ્રહ્માના પુત્ર ભૃગુને સાચી વાત જાણવા મોકલ્યો; તે બ્રહ્માજીની સભામાં ગયો.

ન તસ્મૈ પ્રહ્વણં સ્તોત્રં ચક્રે સત્ત્વપરીક્ષયા। તસ્મૈ ચુક્રોધ ભગવાન્પ્રજ્વલન્સ્વેન તેજસા

ભૃગુએ બ્રહ્માજીને નમસ્કાર કે સ્તુતિ કરી નહીં, એમના સ્વભાવની કસોટી કરવા. એથી ભગવાન પોતાનાં તેજથી ક્રોધિત થયા.

સ આત્મન્યુત્થિતમ્મન્યુમાત્મજાયાત્મના પ્રભુઃ। અશીશમદ્યથા વહ્નિં સ્વયોન્યા વારિણાત્મભૂઃ

પણ ભગવાને પોતાનાં મનમાં ઉઠેલો ક્રોધ સંયમથી દબાવી દીધો, જેમ સ્વયંભૂ પોતાના જ પાણીથી અગ્નિને શાંત કરે છે.

તતઃ કૈલાસમગમત્સ તં દેવો મહેશ્વરઃ। પરિરબ્ધું સમારેભે ઉત્થાય ભ્રાતરં મુદા

પછી ભૃગુ કૈલાસ પર પહોંચ્યો, જ્યાં મહાદેવ આનંદથી ઊભા થઈ ભાઈને ગળે મળવા આવ્યા.

નૈચ્છત્ત્વમસ્યુત્પથગ ઇતિ દેવશ્ચુકોપ હ। શૂલમુદ્યમ્ય તં હન્તુમારેભે તિગ્મલોચનઃ

પણ ભૃગુએ એમનું આલિંગન સ્વીકાર્યું નહીં, એમ સમજીને કે એ અવમાનના કરે છે; તેથી દેવ તીવ્ર દૃષ્ટિથી ક્રોધિત થઈ, શૂળ ઉઠાવી તેમને મારવા દોડ્યા.

પતિત્વા પાદયોર્દેવી સાન્ત્વયામાસ તં ગિરા। અથો જગામ વૈકુણ્ઠં યત્ર દેવો જનાર્દનઃ

ત્યારે દેવી તેમના પગે પડીને મીઠા શબ્દોથી શાંત પાડ્યા; પછી ભૃગુ વૈકુંઠે ગયા, જ્યાં ભગવાન જનાર્દન નિવાસ કરે છે.

શયાનં શ્રિય ઉત્સઙ્ગે પદા વક્ષસ્યતાડયત્। તત ઉત્થાય ભગવાન્સહ લક્ષ્મ્યા સતાં ગતિઃ

ત્યાં તેમણે શ્રીજીના ઉર પર સુતા ભગવાનને પગથી છાતી પર માર્યું; ત્યારે ભગવાન, જે સજ્જનોના આશ્રય છે, લક્ષ્મીજી સાથે ઊભા થયા.

સ્વતલ્પાદવરુહ્યાથ નનામ શિરસા મુનિમ્। આહ તે સ્વાગતં બ્રહ્મન્નિષીદાત્રાસને ક્ષણમ્। અજાનતામાગતાન્વઃ ક્ષન્તુમર્હથ નઃ પ્રભો

પછી ભગવાન પોતાના શયનપથ પરથી નીચે ઉતરી, મુનિને માથું નમાવ્યું અને કહ્યું: 'આવકાર છે, બ્રાહ્મણ, થોડી વારમાં બેઠા રહો; હે પ્રભુ, અમને માફ કરો કે અમે તમારું આગમન જાણ્યું નહીં.'

પુનીહિ સહલોકં માં લોકપાલાંશ્ચ મદ્ગતાન્। પાદોદકેન ભવતસ્તીર્થાનાં તીર્થકારિણા

હે તીર્થોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારા પગ ધોઈએ તે પવિત્ર જળથી મને, સમગ્ર જગતને અને મારા ભક્ત લોકપાલોને પવિત્ર કરો.

અદ્યાહં ભગવંલ્લક્ષ્મ્યા આસમેકાન્તભાજનમ્। વત્સ્યત્યુરસિ મે ભૂતિર્ભવત્પાદહતાંહસઃ

હે પ્રભુ, આજે હું લક્ષ્મીજીની વિશેષ કૃપાનો પાત્ર બન્યો છું; આપના ચરણસંપર્કથી પાપમુક્ત થયેલી સમૃદ્ધિ હવે મારા હૃદયમાં વસશે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં બ્રુવાણે વૈકુણ્ઠે ભૃગુસ્તન્મન્દ્રયા ગિરા। નિર્વૃતસ્તર્પિતસ્તૂષ્ણીં ભક્ત્યુત્કણ્ઠોઽશ્રુલોચનઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: વૈકુંઠમાં ભૃગુજી જ્યારે આવી મૃદુ વાણી બોલતા હતા, ત્યારે તેઓ અત્યંત પ્રસન્ન અને સંતોષ પામ્યા, ભક્તિથી ભીની આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવતાં, મૌન અને તૃપ્ત થઈ ગયા.

પુનશ્ચ સત્રમાવ્રજ્ય મુનીનાં બ્રહ્મવાદિનામ્। સ્વાનુભૂતમશેષેણ રાજન્ભૃગુરવર્ણયત્

પછી ભૃગુજી ફરીથી બ્રહ્મવેદી ઋષિઓની સભામાં આવ્યા અને, હે રાજન, પોતે જે બધું અનુભવ્યું હતું તે બધું તેમને વિગતે વર્ણવ્યું.

તન્નિશમ્યાથ મુનયો વિસ્મિતા મુક્તસંશયાઃ। ભૂયાંસં શ્રદ્દધુર્વિષ્ણું યતઃ શાન્તિર્યતોઽભયમ્

આ સાંભળીને ઋષિઓ આશ્ચર્યચકિત અને સંશયમુક્ત થઈ ગયા; તેમણે શ્રીવિષ્ણુમાં વધુ શ્રદ્ધા રાખી, કારણ કે શાંતિ અને નિર્ભયતા એમાંથી જ મળે છે.

ધર્મઃ સાક્ષાદ્યતો જ્ઞાનં વૈરાગ્યં ચ તદન્વિતમ્। ઐશ્વર્યં ચાષ્ટધા યસ્માદ્યશશ્ચાત્મમલાપહમ્

કારણ કે, ધર્મ, જ્ઞાન અને વૈરાગ્ય, તેમજ આઠ પ્રકારનું ઐશ્વર્ય અને આત્માની કલ્મષતા દૂર કરતું યશ – આ બધું શ્રીહરિમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.

મુનીનાં ન્યસ્તદણ્ડાનાં શાન્તાનાં સમચેતસામ્। અકિઞ્ચનાનાં સાધૂનાં યમાહુઃ પરમાં ગતિમ્

જેઓ ઋષિઓ દંડ ત્યાગી, શાંત, સમદૃષ્ટિ ધરાવતા, નિર્લોભી અને સદ્ગુણોવાળા છે, તેઓ માટે શ્રીહરિને સર્વોચ્ચ ધ્યેય માનવામાં આવે છે.

સત્ત્વં યસ્ય પ્રિયા મૂર્તિર્બ્રાહ્મણાસ્ત્વિષ્ટદેવતાઃ। ભજન્ત્યનાશિષઃ શાન્તા યં વા નિપુણબુદ્ધયઃ

જેનાં માટે સત્વગુણ પ્રિય સ્વરૂપ છે, બ્રાહ્મણો જેઓની આરાધ્ય દેવતા છે; શાંત, નિષ્કામ અને વિદ્વાન લોકો જેમની આરાધના ફળની ઇચ્છા વિના કરે છે.

ત્રિવિધાકૃતયસ્તસ્ય રાક્ષસા અસુરાઃ સુરાઃ। ગુણિન્યા માયયા સૃષ્ટાઃ સત્ત્વં તત્તીર્થસાધનમ્

શ્રીહરિની ગુણમય માયાથી રાક્ષસ, અસુર અને દેવ – આ ત્રણ જાતિઓ સર્જાય છે; અને સત્વગુણ એ પવિત્ર સ્થાન પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ છે.