શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

અત્ર ચોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્। વૃકાસુરાય ગિરિશો વરં દત્ત્વાપ સઙ્કટમ્

આ સંદર્ભે એક પ્રાચીન વાર્તા કહે છે: ગિરિશ શિવજીએ વૃકાસુરને વરદાન આપ્યું અને પોતે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

વૃકો નામાસુરઃ પુત્રઃ શકુનેઃ પથિ નારદમ્। દૃષ્ટ્વાશુતોષં પપ્રચ્છ દેવેષુ ત્રિષુ દુર્મતિઃ

વૃક નામનો અસુર, જે શકુનીનો પુત્ર હતો, રસ્તામાં નારદજીને મળ્યો અને દુષ્ટ બુદ્ધિથી તેણે ત્રણ દેવોમાંથી સૌથી વહેલા પ્રસન્ન થનાર વિશે પૂછ્યું.

સ આહ દેવં ગિરિશમુપાધાવાશુ સિદ્ધ્યસિ। યોઽલ્પાભ્યાં ગુણદોષાભ્યામાશુ તુષ્યતિ કુપ્યતિ

તે તુરંત જ ગિરિશ દેવ પાસે દોડ્યો, કેમ કે તું સફળ થશો; એ તો બહુ જ ઓછી ભલાઈ કે ખોટથી પણ તરત પ્રસન્ન કે રીસાઈ જાય છે.

દશાસ્યબાણયોસ્તુષ્ટઃ સ્તુવતોર્વન્દિનોરિવ। ઐશ્વર્યમતુલં દત્ત્વા તત આપ સુસઙ્કટમ્

જેમ રાવણ અને બાણે તેની સ્તુતિ કરી ત્યારે એ પ્રસન્ન થયો અને તેમને અદ્વિતીય શક્તિ આપી, પણ પછી તેઓ ભારે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

ઇત્યાદિષ્ટસ્તમસુર ઉપાધાવત્સ્વગાત્રતઃ। કેદાર આત્મક્રવ્યેણ જુહ્વાનો ગ્નિમુખં હરમ્

આ રીતે કહ્યાબાદ, એ અસુરે પોતાના શરીરનું માંસ કાપીને હરને, અગ્નિરૂપે, હોમ અર્પણ કર્યું.

દેવોપલબ્ધિમપ્રાપ્ય નિર્વેદાત્સપ્તમેઽહનિ। શિરોઽવૃશ્ચત્સુધિતિના તત્તીર્થક્લિન્નમૂર્ધજમ્

સાતમા દિવસે, દેવના દર્શન ન મળતાં અને નિરાશ થઈ, તેણે તીક્ષ્ણ હથિયારથી પોતાનું માથું કપાઈ નાખ્યું, એ તીર્થના પાણીથી તેના વાળ ભીંજાઈ ગયા હતા.

તદા મહાકારુણિકો સ ધૂર્જટિર્યથા વયં ચાગ્નિરિવોત્થિતોઽનલાત્। નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં ભુજયોર્ન્યવારયત્તત્સ્પર્શનાદ્ભૂય ઉપસ્કૃતાકૃતિઃ

ત્યારે મહાદયાળુ ધૂર્જટિએ, જેમ આપણે કરીએ તેમ, અગ્નિ જ્યોતમાંથી નીકળે એમ, પોતાના હાથથી તેને અટકાવ્યો અને સ્પર્શ થતો અટકાવી, તેને પહેલાં કરતાં વધુ સુંદર સ્વરૂપ આપ્યું.

તમાહ ચાઙ્ગાલમલં વૃણીષ્વ મે યથાભિકામં વિતરામિ તે વરમ્। પ્રીયેય તોયેન નૃણાં પ્રપદ્યતામહો ત્વયાત્મા ભૃશમર્દ્યતે વૃથા

પછી તેણે કહ્યું: 'બસ, અંગાલ! તારે જે ઈચ્છા હોય એ વરદાન માગ, હું તને આપું છું. જે ભક્તો માત્ર પાણી પણ અર્પણ કરે છે, તેમાથી પણ હું પ્રસન્ન થઈ જઉં છું, પણ તું તો ફોકટે જ પોતાને બહુ તકલીફ આપી છે.'

દેવં સ વવ્રે પાપીયાન્વરં ભૂતભયાવહમ્। યસ્ય યસ્ય કરં શીર્ષ્ણિ ધાસ્યે સ મ્રિયતામિતિ

એ પાપી એ પછી એવો વરદાન માગ્યો કે જે કોઈના માથા પર હું હાથ મૂકીશ, એ તરત મરી જાય.

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્રુદ્રો દુર્મના ઇવ ભારત। ૐ ઇતિ પ્રહસંસ્તસ્મૈ દદેઽહેરમૃતં યથા

આ સાંભળી ભગવાન રુદ્ર, મનમાં અસંતોષ હોવા છતાં, હસતાં હસતાં 'ઑમ' કહીને એ વરદાન આપી દીધું, જેમ સાપને અમૃત મળે એમ.

સ તદ્વરપરીક્ષાર્થં શમ્ભોર્મૂર્ધ્નિ કિલાસુરઃ। સ્વહસ્તં ધાતુમારેભે સોઽબિભ્યત્સ્વકૃતાચ્છિવઃ

પછી એ અસુરે વરદાન સાચું છે કે કેમ એ જોવા માટે પોતાનો હાથ શંભુના માથા પર મૂકવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ શિવ પોતે જ પોતાના કરેલા કામથી ડરી ગયા અને પછડાયા.

તેનોપસૃષ્ટઃ સન્ત્રસ્તઃ પરાધાવન્સવેપથુઃ। યાવદન્તં દિવો ભૂમેઃ કષ્ઠાનામુદગાદુદક્

એના પાછળ દોડી આવતાં, શિવ ડરીને ધ્રૂજતાં ભાગી ગયા, આકાશ-પૃથ્વી અને દિશાઓના અંત સુધી અને પાણીમાં પણ.

અજાનન્તઃ પ્રતિવિધિં તૂષ્ણીમાસન્સુરેશ્વરાઃ। તતો વૈકુણ્ઠમગમદ્ભાસ્વરં તમસઃ પરમ્

દેવતાઓના રાજાઓ કોઈ ઉપાય જાણતા નહોતા, એટલે ચુપચાપ બેઠા રહ્યા; પછી એ વૈકુંઠમાં ગયો, જે તેજસ્વી અને અંધકારથી પર છે.

યત્ર નારાયણઃ સાક્ષાન્ન્યાસિનાં પરમો ગતિઃ। શાન્તાનાં ન્યસ્તદણ્ડાનાં યતો નાવર્તતે ગતઃ

જે ત્યાં નારાયણ સ્વયં છે, સંન્યાસીઓની પરમ ગતિ, શાંત અને દંડ મૂકનાર ભક્તો માટે, જ્યાંથી કોઈ પાછો આવતો નથી.

તં તથા વ્યસનં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્વૃજિનાર્દનઃ। દૂરાત્પ્રત્યુદિયાદ્ભૂત્વા બટુકો યોગમાયયા

એવી સ્થિતિ જોઈને, પાપનો નાશ કરનાર ભગવાન દૂરથી, યોગમાયાથી બાલ બ્રહ્મચારીનું રૂપ લઈને આવ્યા.

મેખલાજિનદણ્ડાક્ષૈસ્તેજસાગ્નિરિવ જ્વલન્। અભિવાદયામાસ ચ તં કુશપાણિર્વિનીતવત્

કમરપટ્ટો, મૃગચર્મ અને દંડ ધારણ કરીને, તેજથી અગ્નિ જેવો ઝળહળતો, હાથમાં કુશ લઈને, વિનમ્રતાથી તેને પ્રણામ કર્યા.

શ્રીભગવાનુવાચ। શાકુનેય ભવાન્વ્યક્તં શ્રાન્તઃ કિં દૂરમાગતઃ। ક્ષણં વિશ્રમ્યતાં પુંસ આત્માયં સર્વકામધુક્

ભગવાને કહ્યું: 'શાકુનીના પુત્ર, તું થાકેલો લાગે છે, શું દૂરથી આવ્યો છે? થોડીવાર આરામ કર, કેમ કે આ આત્મા તો સર્વ ઈચ્છાઓ પૂરી પાડે છે.'

યદિ નઃ શ્રવણાયાલં યુષ્મદ્વ્યવસિતં વિભો। ભણ્યતાં પ્રાયશઃ પુમ્ભિર્ધૃતૈઃ સ્વાર્થાન્સમીહતે

જો તારો ઈરાદો અમને સાંભળવા યોગ્ય હોય અને ગુપ્ત ન હોય, તો કહો; કારણ કે સામાન્ય રીતે માણસો પોતાના હિત માટે બીજાની મદદ લે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। એવં ભગવતા પૃષ્ટો વચસામૃતવર્ષિણા। ગતક્લમોઽબ્રવીત્તસ્મૈ યથાપૂર્વમનુષ્ઠિતમ્

શ્રીશુકદેવે કહ્યું: ભગવાનના અમૃત જેવા વચનો સાંભળી, એનો થાક ઉતરી ગયો અને તેણે જે કંઈ બન્યું હતું એ બધું એમને કહી દીધું.

શ્રીભગવાનુવાચ। એવં ચેત્તર્હિ તદ્વાક્યં ન વયં શ્રદ્દધીમહિ। યો દક્ષશાપાત્પૈશાચ્યં પ્રાપ્તઃ પ્રેતપિશાચરાટ્

ભગવાને કહ્યું: 'જો એવું છે, તો અમે એના શબ્દો પર વિશ્વાસ નહીં કરીએ, જે દક્ષના શાપથી પિશાચ બની ગયો છે અને ભૂત-પ્રેતનો સ્વામી છે.'

યદિ વસ્તત્ર વિશ્રમ્ભો દાનવેન્દ્ર જગદ્ગુરૌ। તર્હ્યઙ્ગાશુ સ્વશિરસિ હસ્તં ન્યસ્ય પ્રતીયતામ્

હે દાનવોના રાજા, જો તને ખરેખર જગતના ગુરુમાં વિશ્વાસ હોય, તો વહેલી તકે તારો હાથ તારા માથા પર મૂકી બતાવ, જેથી એ સાબિત થઈ જાય.

યદ્યસત્યં વચઃ શમ્ભોઃ કથઞ્ચિદ્દાનવર્ષભ। તદૈનં જહ્યસદ્વાચં ન યદ્વક્તાનૃતં પુનઃ

હે દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ, જો શંભુના શબ્દો ક્યારેય ખોટા નીકળે, તો એવા અસત્ય બોલનારને તું ત્યજી દે, કારણ કે જે ખોટું બોલે, તેને ફરીથી માનવું નહીં.

ઇત્થં ભગવતશ્ચિત્રૈર્વચોભિઃ સ સુપેશલૈઃ। ભિન્નધીર્વિસ્મૃતઃ શીર્ષ્ણિ સ્વહસ્તં કુમતિર્ન્યધાત્

આ રીતે ભગવાને ચતુર અને મીઠા શબ્દો વડે તેનું મન ગૂંચવી દીધું; પોતાને ભૂલીને એ મૂર્ખે પોતાનો હાથ પોતાના માથા પર મૂકી દીધો.

અથાપતદ્ભિન્નશિરાઃ વ્રજાહત ઇવ ક્ષણાત્। જયશબ્દો નમઃશબ્દઃ સાધુશબ્દોઽભવદ્દિવિ

ત્યાં પછી, તેનું માથું ફાટી પડ્યું અને એ ગાયની જેમ ધરાશાયી થયો; તરત જ આકાશમાં 'જય!', 'નમન!' અને 'શાબાશ!'ના અવાજો ગૂંજ્યા.

મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ હતે પાપે વૃકાસુરે। દેવર્ષિપિતૃગન્ધર્વા મોચિતઃ સઙ્કટાચ્છિવઃ

જ્યારે દુષ્ટ વૃકાસુર મારો ગયો, ત્યારે દેવો, ઋષિઓ, પિતૃઓ અને ગંધર્વોએ ફૂલોની વર્ષા કરી અને શિવ distressમાંથી મુક્ત થયા.

મુક્તં ગિરિશમભ્યાહ ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ। અહો દેવ મહાદેવ પાપોઽયં સ્વેન પાપ્મના

ભગવાને મુક્ત થયેલા ગિરિશને કહ્યું: 'અરે દેવ, મહાદેવ, આ પાપી પોતાનાં પાપથી નાશ પામ્યો છે.'

હતઃ કો નુ મહત્સ્વીશ જન્તુર્વૈ કૃતકિલ્બિષઃ। ક્ષેમી સ્યાત્કિમુ વિશ્વેશે કૃતાગસ્કો જગદ્ગુરૌ

હે ઈશ્વર, મહાન જીવોમાંથી કયાં પાપ કરનાર બચી શકે? અને જો કોઈ જગતના ગુરુનો અપમાન કરે, તો પછી શું કહેવું!

ય એવમવ્યાકૃતશક્ત્યુદન્વતઃ પરસ્ય સાક્ષાત્પરમાત્મનો હરેઃ। ગિરિત્રમોક્ષં કથયેચ્છૃણોતિ વા વિમુચ્યતે સંસૃતિભિસ્તથારિભિઃ

જે કોઈ પણ પરમાત્મા હરિ દ્વારા ગિરિશના મુક્તિનું વર્ણન કરે છે કે સાંભળે છે, તે અને તેના શત્રુઓ જન્મમરણના બંધનમાંથી છૂટે જાય છે.

અથૈકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ શ્રીશુક ઉવાચ। સરસ્વત્યાસ્તટે રાજન્નૃષયઃ સત્રમાસત। વિતર્કઃ સમભૂત્તેષાં ત્રિષ્વધીશેષુ કો મહાન્

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: રાજા, સરસ્વતીના કાંઠે ઋષિઓ યજ્ઞ કરી રહ્યા હતા. ત્યાં ચર્ચા ઊઠી: 'ત્રણ દેવોમાં સૌથી મહાન કોણ છે?'