શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે વેદસ્તુતિ નામ સપ્તાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં આવેલ 'વેદ સ્તુતિ' નામના સત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

શ્રીરાજોવાચ। દેવાસુરમનુષ્યેસુ યે ભજન્ત્યશિવં શિવમ્। પ્રાયસ્તે ધનિનો ભોજા ન તુ લક્ષ્મ્યાઃ પતિં હરિમ્

રાજાએ પૂછ્યું: દેવ, અસુર અને મનુષ્યોમાં, જે લોકો અશુભને શુભ માને છે અને તેની પૂજા કરે છે, તેઓ મોટાભાગે ધનવાન અને શાસક હોય છે, પણ લક્ષ્મીપતિ હરિના ભક્ત નથી.

એતદ્વેદિતુમિચ્છામઃ સન્દેહોઽત્ર મહાન્હિ નઃ। વિરુદ્ધશીલયોઃ પ્રભ્વોર્વિરુદ્ધા ભજતાં ગતિઃ

આ બાબત સમજવા માટે અમારી ઇચ્છા છે, કારણ કે અમને અહીં મોટો સંદેહ છે: વિરુદ્ધ સ્વભાવ ધરાવતા બે પ્રભુની ઉપાસના કરનારને વિરુદ્ધ ફળ કેમ મળે છે?

શ્રીશુક ઉવાચ। શિવઃ શક્તિયુતઃ શશ્વત્ત્રિલિઙ્ગો ગુણસંવૃતઃ। વૈકારિકસ્તૈજસશ્ચ તામસશ્ચેત્યહં ત્રિધા

શુકદેવ કહે છે: શિવજી સદા શક્તિસહિત છે અને ત્રણ પ્રકારના ગુણોથી ઘેરાયેલા છે—તેઓ સત્વ, રજ અને તમના સ્વરૂપે ત્રણ રીતે પ્રગટ થાય છે.

તતો વિકારા અભવન્ષોડશામીષુ કઞ્ચન। ઉપધાવન્વિભૂતીનાં સર્વાસામશ્નુતે ગતિમ્

પછી એમાંથી વિવિધ રૂપાંતરો, કુલ સોળ, ઉત્પન્ન થયા અને સર્વ પ્રકારની વિભૂતિઓમાં પ્રવેશ કરીને એ બધાની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરે છે.

હરિર્હિ નિર્ગુણઃ સાક્ષાત્પુરુષઃ પ્રકૃતેઃ પરઃ। સ સર્વદૃગુપદ્ર ષ્ટા તં ભજન્નિર્ગુણો ભવેત્

હરિ તો ગુણોથી પર છે, પ્રકૃતિથી પરમ છે, સર્વના દ્રષ્ટા અને સાક્ષી છે; તેની ભક્તિ કરવાથી મનુષ્ય પણ ગુણોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

નિવૃત્તેષ્વશ્વમેધેષુ રાજા યુષ્મત્પિતામહઃ। શૃણ્વન્ભગવતો ધર્માનપૃચ્છદિદમચ્યુતમ્

જ્યારે અશ્વમેધ યજ્ઞો બંધ થઈ ગયા, ત્યારે તમારા પિતામહ રાજાએ ભગવાનના ધર્મો સાંભળીને અચ્યૂતને આ પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો.

સ આહ ભગવાંસ્તસ્મૈ પ્રીતઃ શુશ્રૂષવે પ્રભુઃ। નૃણાં નિઃશ્રેયસાર્થાય યોઽવતીર્ણો યદોઃ કુલે

પ્રભુ, જે યદુ વંશમાં અવતર્યા છે, તેમણે તેમની શ્રદ્ધાપૂર્વકની સેવા જોઈને, મનુષ્યોના પરમ કલ્યાણ માટે પ્રસન્ન થઈને તેમને ઉત્તર આપ્યો.

શ્રીભગવાનુવાચ। યસ્યાહમનુગૃહ્ણામિ હરિષ્યે તદ્ધનં શનૈઃ। તતોઽધનં ત્યજન્ત્યસ્ય સ્વજના દુઃખદુઃખિતમ્

ભગવાન કહે છે: જ્યારે હું કોઈ પર વિશેષ કૃપા કરું છું, ત્યારે હું ધીમે ધીમે તેનું ધન લઈ લઉં છું; પછી તેના સ્વજનો તેને છોડી દે છે અને તે દુઃખી થઈને વધુ દુઃખ ભોગવે છે.

સ યદા વિતથોદ્યોગો નિર્વિણ્ણઃ સ્યાદ્ધનેહયા। મત્પરૈઃ કૃતમૈત્રસ્ય કરિષ્યે મદનુગ્રહમ્

જ્યારે તે વ્યર્થ પ્રયત્નો કરીને અને ધનની ઇચ્છામાં નિરાશ થઈ જાય છે અને મારા ભક્તો સાથે મિત્રતા કરે છે, ત્યારે હું તેને મારી કૃપા આપું છું.

તદ્બ્રહ્મ પરમં સૂક્ષ્મં ચિન્માત્રં સદનન્તકમ્। વિજ્ઞાયાત્મતયા ધીરઃ સંસારાત્પરિમુચ્યતે

એ પરમ, સુક્ષ્મ, ચૈતન્યમય, સદા અવિનાશી બ્રહ્મને આત્મા રૂપે ઓળખી, વિવેકી મનુષ્ય સંસારથી મુક્ત થઈ જાય છે.

અતો માં સુદુરારાધ્યં હિત્વાન્યાન્ભજતે જનઃ। તતસ્ત આશુતોષેભ્યો લબ્ધરાજ્યશ્રિયોદ્ધતાઃ। મત્તાઃ પ્રમત્તા વરદાન્વિસ્મયન્ત્યવજાનતે

મારા આરાધનામાં બહુ મુશ્કેલી હોય છે, એટલે લોકો બીજા દેવતાઓની પૂજા કરે છે; ત્યાંથી તેમને ઝડપથી રાજસુખ અને સંપત્તિ મળે છે, તો તેઓ ઘમંડ અને ઉન્માદમાં આવીને વધુ વરદાન માંગે છે અને મને અવગણે છે.

શ્રીશુક ઉવાચ। શાપપ્રસાદયોરીશા બ્રહ્મવિષ્ણુશિવાદયઃ। સદ્યઃ શાપપ્રસાદોઽઙ્ગ શિવો બ્રહ્મા ન ચાચ્યુતઃ

શુકદેવ કહે છે: શાપ અને પ્રસાદ આપનારા ભગવાન બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ વગેરે છે; એમાં શિવજી તરત જ શાપ કે પ્રસાદ આપે છે, બ્રહ્મા તરત નથી આપતા અને અચ્યૂત તો કદી તરત આપતા નથી.

અત્ર ચોદાહરન્તીમમિતિહાસં પુરાતનમ્। વૃકાસુરાય ગિરિશો વરં દત્ત્વાપ સઙ્કટમ્

આ સંદર્ભે એક પ્રાચીન વાર્તા કહે છે: ગિરિશ શિવજીએ વૃકાસુરને વરદાન આપ્યું અને પોતે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

વૃકો નામાસુરઃ પુત્રઃ શકુનેઃ પથિ નારદમ્। દૃષ્ટ્વાશુતોષં પપ્રચ્છ દેવેષુ ત્રિષુ દુર્મતિઃ

વૃક નામનો અસુર, જે શકુનીનો પુત્ર હતો, રસ્તામાં નારદજીને મળ્યો અને દુષ્ટ બુદ્ધિથી તેણે ત્રણ દેવોમાંથી સૌથી વહેલા પ્રસન્ન થનાર વિશે પૂછ્યું.

સ આહ દેવં ગિરિશમુપાધાવાશુ સિદ્ધ્યસિ। યોઽલ્પાભ્યાં ગુણદોષાભ્યામાશુ તુષ્યતિ કુપ્યતિ

તે તુરંત જ ગિરિશ દેવ પાસે દોડ્યો, કેમ કે તું સફળ થશો; એ તો બહુ જ ઓછી ભલાઈ કે ખોટથી પણ તરત પ્રસન્ન કે રીસાઈ જાય છે.

દશાસ્યબાણયોસ્તુષ્ટઃ સ્તુવતોર્વન્દિનોરિવ। ઐશ્વર્યમતુલં દત્ત્વા તત આપ સુસઙ્કટમ્

જેમ રાવણ અને બાણે તેની સ્તુતિ કરી ત્યારે એ પ્રસન્ન થયો અને તેમને અદ્વિતીય શક્તિ આપી, પણ પછી તેઓ ભારે મુશ્કેલીમાં પડ્યા.

ઇત્યાદિષ્ટસ્તમસુર ઉપાધાવત્સ્વગાત્રતઃ। કેદાર આત્મક્રવ્યેણ જુહ્વાનો ગ્નિમુખં હરમ્

આ રીતે કહ્યાબાદ, એ અસુરે પોતાના શરીરનું માંસ કાપીને હરને, અગ્નિરૂપે, હોમ અર્પણ કર્યું.

દેવોપલબ્ધિમપ્રાપ્ય નિર્વેદાત્સપ્તમેઽહનિ। શિરોઽવૃશ્ચત્સુધિતિના તત્તીર્થક્લિન્નમૂર્ધજમ્

સાતમા દિવસે, દેવના દર્શન ન મળતાં અને નિરાશ થઈ, તેણે તીક્ષ્ણ હથિયારથી પોતાનું માથું કપાઈ નાખ્યું, એ તીર્થના પાણીથી તેના વાળ ભીંજાઈ ગયા હતા.

તદા મહાકારુણિકો સ ધૂર્જટિર્યથા વયં ચાગ્નિરિવોત્થિતોઽનલાત્। નિગૃહ્ય દોર્ભ્યાં ભુજયોર્ન્યવારયત્તત્સ્પર્શનાદ્ભૂય ઉપસ્કૃતાકૃતિઃ

ત્યારે મહાદયાળુ ધૂર્જટિએ, જેમ આપણે કરીએ તેમ, અગ્નિ જ્યોતમાંથી નીકળે એમ, પોતાના હાથથી તેને અટકાવ્યો અને સ્પર્શ થતો અટકાવી, તેને પહેલાં કરતાં વધુ સુંદર સ્વરૂપ આપ્યું.

તમાહ ચાઙ્ગાલમલં વૃણીષ્વ મે યથાભિકામં વિતરામિ તે વરમ્। પ્રીયેય તોયેન નૃણાં પ્રપદ્યતામહો ત્વયાત્મા ભૃશમર્દ્યતે વૃથા

પછી તેણે કહ્યું: 'બસ, અંગાલ! તારે જે ઈચ્છા હોય એ વરદાન માગ, હું તને આપું છું. જે ભક્તો માત્ર પાણી પણ અર્પણ કરે છે, તેમાથી પણ હું પ્રસન્ન થઈ જઉં છું, પણ તું તો ફોકટે જ પોતાને બહુ તકલીફ આપી છે.'

દેવં સ વવ્રે પાપીયાન્વરં ભૂતભયાવહમ્। યસ્ય યસ્ય કરં શીર્ષ્ણિ ધાસ્યે સ મ્રિયતામિતિ

એ પાપી એ પછી એવો વરદાન માગ્યો કે જે કોઈના માથા પર હું હાથ મૂકીશ, એ તરત મરી જાય.

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્રુદ્રો દુર્મના ઇવ ભારત। ૐ ઇતિ પ્રહસંસ્તસ્મૈ દદેઽહેરમૃતં યથા

આ સાંભળી ભગવાન રુદ્ર, મનમાં અસંતોષ હોવા છતાં, હસતાં હસતાં 'ઑમ' કહીને એ વરદાન આપી દીધું, જેમ સાપને અમૃત મળે એમ.

સ તદ્વરપરીક્ષાર્થં શમ્ભોર્મૂર્ધ્નિ કિલાસુરઃ। સ્વહસ્તં ધાતુમારેભે સોઽબિભ્યત્સ્વકૃતાચ્છિવઃ

પછી એ અસુરે વરદાન સાચું છે કે કેમ એ જોવા માટે પોતાનો હાથ શંભુના માથા પર મૂકવાનો પ્રયાસ કર્યો, પણ શિવ પોતે જ પોતાના કરેલા કામથી ડરી ગયા અને પછડાયા.

તેનોપસૃષ્ટઃ સન્ત્રસ્તઃ પરાધાવન્સવેપથુઃ। યાવદન્તં દિવો ભૂમેઃ કષ્ઠાનામુદગાદુદક્

એના પાછળ દોડી આવતાં, શિવ ડરીને ધ્રૂજતાં ભાગી ગયા, આકાશ-પૃથ્વી અને દિશાઓના અંત સુધી અને પાણીમાં પણ.

અજાનન્તઃ પ્રતિવિધિં તૂષ્ણીમાસન્સુરેશ્વરાઃ। તતો વૈકુણ્ઠમગમદ્ભાસ્વરં તમસઃ પરમ્

દેવતાઓના રાજાઓ કોઈ ઉપાય જાણતા નહોતા, એટલે ચુપચાપ બેઠા રહ્યા; પછી એ વૈકુંઠમાં ગયો, જે તેજસ્વી અને અંધકારથી પર છે.

યત્ર નારાયણઃ સાક્ષાન્ન્યાસિનાં પરમો ગતિઃ। શાન્તાનાં ન્યસ્તદણ્ડાનાં યતો નાવર્તતે ગતઃ

જે ત્યાં નારાયણ સ્વયં છે, સંન્યાસીઓની પરમ ગતિ, શાંત અને દંડ મૂકનાર ભક્તો માટે, જ્યાંથી કોઈ પાછો આવતો નથી.

તં તથા વ્યસનં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્વૃજિનાર્દનઃ। દૂરાત્પ્રત્યુદિયાદ્ભૂત્વા બટુકો યોગમાયયા

એવી સ્થિતિ જોઈને, પાપનો નાશ કરનાર ભગવાન દૂરથી, યોગમાયાથી બાલ બ્રહ્મચારીનું રૂપ લઈને આવ્યા.

મેખલાજિનદણ્ડાક્ષૈસ્તેજસાગ્નિરિવ જ્વલન્। અભિવાદયામાસ ચ તં કુશપાણિર્વિનીતવત્

કમરપટ્ટો, મૃગચર્મ અને દંડ ધારણ કરીને, તેજથી અગ્નિ જેવો ઝળહળતો, હાથમાં કુશ લઈને, વિનમ્રતાથી તેને પ્રણામ કર્યા.