શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સપ્તાહવ્રતિનાં પુંસાં નિયમાન્ શ્રુણુ નારદ । વિષ્ણુદીક્ષાવિહીનાનાં નાધિકારઃ કથાશ્રવે

હે નારદ, સાત દિવસના વ્રત રાખનાર માટેના નિયમો સાંભળો; જેને વિષ્ણુદીક્ષા નથી, તેમને કથા સાંભળવાનો અધિકાર નથી.

બ્રહ્મચર્યમધઃ સુપ્તિઃ પત્રાવલ્યાં ચ ભોજનમ્ । કથાસમાપ્તૌ ભુક્તિં ચ કુર્યાત્ નિત્યં કથાવ્રતી

બ્રહ્મચર્ય પાળવું, જમીન પર સુવું, પાંદડાની થાળીમાં ભોજન કરવું અને રોજ કથા પૂરી થયા પછી જ ભોજન કરવું — આવું કથાવ્રતીએ કરવું.

દ્વિદલં મધુ તૈલં ચ ગરિષ્ઠાન્નં તથૈવ ચ । ભાવદુષ્ટં પર્યુષિતં જહ્યાત્ નિત્યં કથાવ્રતી

કથાવ્રતીએ દાળ, મધ, તેલ, ભારે ખોરાક અને અશુદ્ધ કે બેસી ગયેલું ખાવું નહીં.

કામં ક્રોધં મદં માનં મત્સરં લોભમેવ ચ । દમ્ભ મોહં તથા દ્વેષં દૂરયેચ્ચ કથાવ્રતી

કથાવ્રતીએ કામ, ક્રોધ, મદ, માન, ઈર્ષા, લોભ, દંભ, મોહ અને દ્વેષને દૂર રાખવા જોઈએ.

વેદવૈષ્ણવવિપ્રાણાં ગુરુગોવ્રતિનાં તથા । સ્ત્રીરાજમહતાં નિન્દાં વર્જયેત્ યઃ કથાવ્રતી

જે વ્યક્તિ આ કથાનું વ્રત રાખે છે, તેને વેદના પંડિતો, વૈષ્ણવ, બ્રાહ્મણ, ગુરુ, ગાય, વ્રતધારી, સ્ત્રીઓ, રાજા અને મહાન આત્માઓની નિંદા કરવી નહીં.

રજસ્વલા અન્ત્યજ મ્લેચ્છ પતિત વ્રાત્યકૈસ્તથા । દ્વિજદ્વિડ્ વેદબાહ્યૈશ્ચ ન વદેત્ યઃ કથાવ્રતી

જે કથાવ્રતી છે, તેણે માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રી, અછૂત, વિદેશી, પતિત, વેદબાહ્ય, દ્વિજદ્વેષી અને વેદવિરોધી લોકો સાથે વાતચીત કરવી નહીં.

સત્યં શૌચં દયાં મૌનં આર્જવં વિનયં તથા । ઉદારમાનસં તદ્વત્ એવં કુર્યાત્ કથાવ્રતી

કથાવ્રતી વ્યક્તિએ હંમેશા સત્ય બોલવું, શુદ્ધતા રાખવી, દયા રાખવી, મૌન રહેવું, સીધાઈ રાખવી, વિનમ્રતા અને ઉદાર મન રાખવું જોઈએ.

દરિદ્રશ્ચ ક્ષયી રોગી નિર્ભાગ્યઃ પાપકર્મવાન્ । અનપત્યો મોક્ષકામઃ શ્રુણુયાચ્ચ કથામિમામ્

ગરીબ, દુર્બળ, બીમાર, દુર્ભાગી, પાપી, સંતાનહીન અને મુક્તિ ઇચ્છનારએ આ કથા અવશ્ય સાંભળવી જોઈએ.

અપુષ્પા કાકવન્ધ્યા ચ વન્ધ્યા યા ચ મૃતાર્ભકા । સ્રવત્ ગર્ભા ચ યા નારી તયા શ્રાવ્યા પ્રયત્નતઃ

જે સ્ત્રીને સંતાન થતું નથી, સંતાન થાય પણ મરે છે, વંધ્ય છે, બાળક ગુમાવેલો છે અથવા ગર્ભપાત થાય છે, તેણે આ કથા ખૂબ શ્રદ્ધાથી સાંભળવી જોઈએ.

એતેષુ વિધિના શ્રાવે તદક્ષયતરં ભવેત્ । અત્યુત્તમા કથા દિવ્યા કોટિયજ્ઞફલપ્રદા

આ રીતે નિયમ પ્રમાણે આ કથા સાંભળવાથી અક્ષય પુણ્ય મળે છે; આ દિવ્ય અને ઉત્તમ કથા લાખ યજ્ઞના ફળ આપે છે.

એવં કૃત્વા વ્રતવિધિં ઉદ્યાપનં અથાચરેત્ । જન્માષ્ટમી વ્રતમિવ કર્તવ્યં ફલકાંક્ષિભિઃ

આ વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી, જેમ ફળની ઇચ્છાવાળા જન્માષ્ટમીનું વ્રત પૂર્ણ કરે છે, તેમ ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ.

અકિંચનેષુ ભક્તેષુ પ્રાયો નોદ્યાપનાગ્રહઃ । શ્રવણેનૈવ પૂતાસ્તે નિષ્કામા વૈષ્ણવા યતઃ

જેઓ ગરીબ પણ ભક્તિથી ભરપૂર છે, તેમના માટે ઉદ્યાપનનો આગ્રહ નથી; કેમ કે નિઃસ્વાર્થ વૈષ્ણવો માત્ર શ્રવણથી પવિત્ર બની જાય છે.

એવં નગાહયજ્ઞેઽસ્મિન્ સમાપ્તે શ્રોતૃભિસ્તદા । પુસ્તકસ્ય ચ વક્તુશ્ચ પૂજા કાર્યાતિભક્તિતઃ

જ્યારે આ કથારૂપ યજ્ઞ પૂર્ણ થાય, ત્યારે શ્રોતાઓએ પુસ્તક અને વક્તાનું ખૂબ ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રસાદતુલસીમાલા શ્રોતૃભ્યશ્ચાથ દીયતામ્ । મૃદંગતાલલલિતં કર્તવ્યં કીર્તનં તતઃ

પછી શ્રોતાઓને પ્રસાદરૂપ તુલસીની માળા આપવી અને મૃદંગ તથા ઝાંઝ સાથે મીઠું કીર્તન કરવું જોઈએ.

જયશબ્દં નમઃશબ્દં શંખશબ્દં ચ કારયેત્ । વિપ્રેભ્યો યાચકેભ્યશ્ચ વિત્તં અન્નં ચ દીયતામ્

પછી જયધ્વનિ, નમન અને શંખનાદ કરાવવો; તેમજ બ્રાહ્મણો અને ભીખારીઓને ધન અને અન્ન આપવું જોઈએ.

વિરક્તશ્ચેત્ ભવેત્ શ્રોતા ગીતા વાદ્યા પરેઽહનિ । ગૃહસ્થશ્ચેત્ તદા હોમઃ કર્તવ્યઃ કર્મશાન્તયે

શ્રોતાએ વૈરાગ્ય ધરાવતો હોય તો બીજા દિવસે ગીત-વાદ્ય કરવું; ગૃહસ્થ હોય તો કર્મશાંતિ માટે હોમ કરવો.

પ્રતિશ્લોકં તુ જુહુયાત્ વિધિના દશમસ્ય ચ । પાયસં મધુ સર્પિશ્ચ તિલાન્ આદિકસંયુતમ્

દરેક શ્લોક માટે યોગ્ય રીતે, ખાસ કરીને દશમ સ્કંધ માટે, પાયસ, મધ, ઘી અને તિલ વગેરે હોમમાં અર્પણ કરવું.

અથવા હવનં કુર્યાદ્ ગાયત્ર્યા સુસમાહિતઃ । તન્મયત્વાત્ પુરાણસ્ય પરમસ્ય ચ તત્ત્વતઃ

અથવા, પૂર્ણ એકાગ્રતાથી ગાયત્રી મંત્રથી હોમ કરવો, કારણ કે પુરાણ અને પરમાત્માનું તત્વ એક છે.

હોમાશક્તૌ બુધો હૌમ્યં દદ્યાત્ તત્ફલ સિદ્ધયે । નાનાચ્છિદ્રનિરોધાર્થં ન્યૂનતાધિકતાનયોઃ

હોમ કરવાની શક્તિ ન હોય તો, વિધિ માટે હોમના દ્રવ્ય દાનમાં આપવું, જેથી વિવિધ અવરોધો અને ઓછા-વધારે દૂર થાય.

દોષયોઃ પ્રશમાર્થં ચ પઠેત્ નામસહસ્રકમ્ । તેન સ્યાત્ સફલં સર્વં નાસ્ત્યસ્માદધિકં યતઃ

દોષ શાંત કરવા માટે ભગવાનના હજાર નામનું પાઠ કરવો; એથી બધું ફળદાયક થાય છે, કારણ કે એથી શ્રેષ્ઠ કંઈ નથી.

દ્વાદશ બ્રાહ્મણાન્ પશ્ચાત્ ભોજયેત્ મધુપાયસૈઃ । દદ્યાત્ સુવર્ણં ધેનું ચ વ્રતપૂર્ણત્વહેતવે

પછી બાર બ્રાહ્મણોને મધ અને પાયસથી ભોજન કરાવવું અને વ્રત પૂર્ણ કરવા માટે સોનુ અને ગાય દાનમાં આપવી.

શક્તૌ પલત્રયમિતં સ્વર્ણસિંહં વિધાય ચ । તત્રાસ્ય પુસ્તકં સ્થાપ્યં લિખિતં લલિતાક્ષરમ્

શક્તિ હોય તો ત્રણ પળ જેટલું સોનાનું સિંહ બનાવવું અને ત્યાં સુંદર અક્ષરોથી લખાયેલું પુસ્તક મૂકી દેવું.

સંપૂજ્ય આવાહનાદ્યૈઃ તદ્ ઉપચારૈઃ સદક્ષિણમ્ । વસ્ત્રભૂષણ ગન્ધાદ્યૈઃ પૂજિતાય યતાત્મને

પછી, યથાવિધિ આમંત્રણથી શરૂ કરીને, તમામ આવશ્યક ઉપચારો, યોગ્ય દાન, કપડાં, આભૂષણો, સુગંધ અને અન્ય વસ્તુઓથી આત્મસંયમી અને પૂજનીય ગુરુનું સન્માન કર્યું.

આચાર્યાય સુધીર્દત્ત્વા મુક્તઃ સ્યાદ્ ભવબંધનૈઃ । એવં કૃતે વિધાને ચ સર્વપાપનિવારણે

જ્યારે વિવેકી શિષ્ય આ બધું પોતાના ગુરુને અર્પણ કરે છે, ત્યારે તે સંસારના બંધનોથી મુક્ત થઈ જાય છે; આ રીતે વિધિવત્ કરવાથી સર્વ પાપો દૂર થાય છે.

ફલદં સ્યાત્ પુરાણં તુ શ્રીમદ્‌ભાગવતં શુભમ્ । ધર્મકામાર્થમોક્ષાણાં સાધનં સ્યાત્ ન સંશયઃ

આ શુભ શ્રીમદ્ ભાગવત પુરાણ ફળદાયક છે; ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ મેળવવાનો એ નિશ્ચિત ઉપાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

કુમારા ઊચુઃ - ઇતિ તે કથિતં સર્વં કિં ભૂયઃ શ્રોતુમિચ્છસિ । શ્રીમદ્‌ભાગવતેનૈવ ભુક્તિમુક્તિ કરે સ્થિતે

કુમારો બોલ્યા: હવે બધું કહી દીધું, હવે તને શું વધુ સાંભળવું છે? કારણ કે શ્રીમદ્ ભાગવત જ ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.

સૂત ઉવાચ - ઇત્યુક્ત્વા તે મહાત્માનઃ પ્રોચુર્ભાગવતીં કથામ્ । સર્વપાપહરાં પુણ્યાં ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયિનીમ્

સૂતજી બોલ્યા: આમ કહીને, તે મહાન આત્માઓએ સર્વ પાપો દૂર કરતી, પુણ્યદાયી અને ભોગ-મોક્ષ આપતી ભાગવત કથા કહી.

શ્રૃણ્વતાં સર્વભૂતાનાં સપ્તાહં નિયતાત્મનામ્ । યથાવિધિ તતો દેવં તુષ્ટુવુઃ પુરુષોત્તમમ્

નિયમિત મનવાળા સર્વ પ્રાણીઓએ સાત દિવસ સુધી વિધિપૂર્વક સાંભળી, પછી સર્વદેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પુરુષોત્તમ ભગવાનની સ્તુતિ કરી.

તદન્તે જ્ઞાનવૈરાગ્ય-ભક્તીનાં પુષ્ટતા પરા । તારુણ્યં પરમં ચાભૂત્ સર્વભૂતમનોહરમ્

તેના અંતે જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ભક્તિની તીવ્રતા અત્યંત વધી ગઈ; સર્વે જીવોને આકર્ષે એવું યુવાનપણું પ્રગટ્યું.