શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નારદો વામદેવોઽત્રિઃ કૃષ્ણો રામોઽસિતોઽરુણિઃ । અહં બૃહસ્પતિઃ કણ્વો મૈત્રેયશ્ચ્યવનાદયઃ

નારદ, વામદેવ, અત્રિ, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, હું, બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય અને ચ્યવન તથા અન્ય મહાન ઋષિઓ—

તત્ર તત્ર તમાયાન્તં પૌરા જાનપદા નૃપ । ઉપતસ્થુઃ સાર્ઘ્યહસ્તા ગ્રહૈઃ સૂર્યમિવોદિતમ્

રાજા, જ્યાં જ્યાં તેઓ ગયા, ત્યાંના શહેરવાસીઓ અને ગામડાંના લોકો તેમને આવકારવા અર્ઘ્ય લઈને આવ્યા, જાણે ગ્રહો સાથે ઉગતો સૂર્ય આવે છે એમ.

( વસંતતિલકા ) આનર્તધન્વકુરુજાઙ્ગલકઙ્કમત્સ્ય પાઞ્ચાલકુન્તિમધુકેકયકોશલાર્ણાઃ । અન્યે ચ તન્મુખસરોજમુદારહાસ સ્નિગ્ધેક્ષણં નૃપ પપુર્દૃશિભિર્નૃનાર્યઃ

આનર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતિ, મધુ, કેકય, કોશલ, અર્ણા અને બીજા અનેક પ્રદેશોના સ્ત્રી-પુરુષોએ આનંદભેર, પ્રસન્ન સ્મિત અને કોમળ નજરે, તેમના કમળ જેવા ચહેરા પર નજર કરી.

તેભ્યઃ સ્વવીક્ષણવિનષ્ટતમિસ્રદૃગ્ભ્યઃ ક્ષેમં ત્રિલોકગુરુરર્થદૃશં ચ યચ્છન્ । શ્રૃણવન્ દિગન્તધવલં સ્વયશોઽશુભઘ્નં ગીતં સુરૈર્નૃભિરગાત્ શનકૈર્વિદેહાન્

જેમના દૃષ્ટિથી મનની અંધકાર દૂર થઈ ગઈ, એવા લોકોને ત્રણેય લોકના ગુરુએ સુખ અને પોતાનું દર્શન આપ્યું; દેવો અને મનુષ્યો દ્વારા ગવાતા, દુઃખ દૂર કરતા અને દિશાઓમાં પ્રસરી ગયેલા તેમના યશને સાંભળતા તેઓ ધીમે ધીમે વિદેહમાં પ્રવેશ્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) તેઽચ્યુતં પ્રાપ્તમાકર્ણ્ય પૌરા જાનપદા નૃપ । અભીયુર્મુદિતાસ્તસ્મૈ ગૃહીતાર્હણપાણયઃ

અચ્યૂત આવ્યા છે એવી વાત સાંભળીને, શહેર અને ગામના લોકો આનંદથી હાથે અર્ઘ્ય લઈને તેમને મળવા દોડી આવ્યા.

દૃષ્ટ્વા ત ઉત્તમઃશ્લોકં પ્રીત્યુત્ફુલાનનાશયાઃ । કૈર્ધૃતાઞ્જલિભિર્નેમુઃ શ્રુતપૂર્વાન્ તથા મુનીન્

ઉત્તમ યશવાળાને જોઈને, આનંદથી તેમનાં ચહેરા ખીલી ઉઠ્યા અને હાથે જોડીને નમસ્કાર કર્યા; જેમણે અગાઉ માત્ર સાંભળ્યા હતા એવા ઋષિઓને પણ એમણે આવું જ સન્માન આપ્યું.

સ્વાનુગ્રહાય સમ્પ્રાપ્તં મન્વાનૌ તં જગદ્‌ગુરુમ્ । મૈથિલઃ શ્રુતદેવશ્ચ પાદયોઃ પેતતુઃ પ્રભોઃ

વિશ્વના ગુરુ આપણા કલ્યાણ માટે આવ્યા છે એમ સમજીને, મૈથિલ રાજા અને શ્રુતદેવે બંને તેમના ચરણોમાં પડી ગયા.

ન્યમન્ત્રયેતાં દાશાર્હં આતિથ્યેન સહ દ્વિજૈઃ । મૈથિલઃ શ્રુતદેવશ્ચ યુગપત્ સંહતાઞ્જલી

મૈથિલ રાજા અને શ્રુતદેવે બંનેએ હાથે જોડીને દાશાર્હ તથા બ્રાહ્મણોને એક સાથે પોતાના ઘરે મહેમાનગતિ આપવા આમંત્રણ આપ્યું.

ભગવાન્ તદભિપ્રેત્ય દ્વયોઃ પ્રિયચિકીર્ષયા । ઉભયોરાવિશદ્‌ ગેહં ઉભાભ્યાં તદલક્ષિતઃ

ભગવાને બંનેની ભાવના જાણી અને બંનેને પ્રસન્ન કરવા, એમના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો, પણ એકને બીજાની ખબર પડી નહીં.

શ્રોતુમપ્યસતાં દૂરાન્ જનકઃ સ્વગૃહાગતાન્ । આનીતેષ્વાસનાગ્ર્યેષુ સુખાસીનાન્ મહામનાઃ

મહાન મનવાળા જનકે, દૂરથી આવેલા—even જે સારા વર્તનવાળા ન હતા એવા લોકોને પણ—પોતાના ઘરમાં લાવી, શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડ્યા અને તેમની વાતો સાંભળી.

પ્રવૃદ્ધભક્ત્યા ઉદ્ધર્ષ હૃદયાસ્રાવિલેક્ષણઃ । નત્વા તદઙ્‌ઘ્રીન્ પ્રક્ષાલ્ય તદપો લોકપાવનીઃ

વધેલી ભક્તિથી, આનંદથી ભરેલા હૃદય અને આંખોમાં આંસુઓ સાથે, તેમણે તેમના ચરણોમાં નમન કર્યું, ચરણ ધોઈ, અને એ પાણી જે જગતને પવિત્ર કરે છે, સ્વીકાર્યું.

સકુટુમ્બો વહન્મૂર્ધ્ના પૂજયાં ચક્ર ઈશ્વરાન્ । ગન્ધમાલ્યામ્બરાકલ્પ ધૂપદીપાર્ઘ્યગોવૃષૈઃ

પોતાના પરિવાર સાથે, માથા પર એ પાણી ધારણ કરી, સુગંધ, ફૂલોની માળા, વસ્ત્ર, ધૂપ, દીવો, અર્ઘ્ય અને ગાય-બળદથી ભગવાનની પૂજા કરી.

વાચા મધુરયા પ્રીણન્ ઇદમાહાન્નતર્પિતાન્ । પાદાવઙ્કગતૌ વિષ્ણોઃ સંસ્પૃશઞ્છનકૈર્મુદા

મીઠા વચનો બોલીને, તેઓને પ્રસન્ન કર્યા; વિષ્ણુના ચરણ પાસે ધીમે ધીમે સ્પર્શ કરતા, આનંદથી એમને સંબોધ્યા, જ્યારે તેઓ હજુ પણ તૃપ્ત થયા ન હતા.

શ્રીબહુલાશ્વ ઉવાચ - ભવાન્હિ સર્વભૂતાનાં આત્મા સાક્ષી સ્વદૃગ્ વિભો । અથ નસ્ત્વત્પદામ્ભોજં સ્મરતાં દર્શનં ગતઃ

શ્રી બહુલાશ્વે કહ્યું: પ્રભુ, તમે તો સર્વ જીવોના આત્મા, સાક્ષી અને સર્વને જોનાર છો; હવે, અમને જેમણે તમારા ચરણ કમળનું સ્મરણ કર્યું છે, અમને તમે દર્શન આપ્યા છો.

સ્વવચસ્તદૃતં કર્તું અસ્મદ્‌દૃગ્ગોચરો ભવાન્ । યદાત્થૈકાન્તભક્તાન્ મે નાનન્તઃ શ્રીરજઃ પ્રિયઃ

તમારા પોતાના વચન સાચા કરવા માટે તમે અમને દેખાયા છો; કેમ કે તમે કહ્યું હતું કે એકાંત ભક્તો તમને લક્ષ્મી અને બ્રહ્માથી પણ વધુ પ્રિય છે, હે અનંત.

કો નુ ત્વચ્ચરણામ્ભોજં એવંવિદ્ વિસૃજેત્ પુમાન્ । નિષ્કિઞ્ચનાનાં શાન્તાનાં મુનીનાં યસ્ત્વમાત્મદઃ

જે શાંત અને નિઃસ્વાર્થી મુનિઓને તમે આત્મા આપો છો, એવા તમારા કમળ જેવા ચરણોનો ત્યાગ કોણ કરી શકે?

યોઽવતીર્ય યદોર્વંશે નૃણાં સંસરતામિહ । યશો વિતેને તચ્છાન્ત્યૈ ત્રૈલોક્યવૃજિનાપહમ્

યદુ વંશમાં અવતર્યા, તમે સંસારમાં ભટકતા મનુષ્યો માટે, તમારી કીર્તિ ફેલાવી, ત્રણેય લોકના દુઃખ દૂર કર્યા.

નમસ્તુભ્યં ભગવતે કૃષ્ણાયાકુણ્ઠમેધસે । નારાયણાય ઋષયે સુશાન્તં તપ ઈયુષે

તમને વંદન છે, હે ભગવાન કૃષ્ણ, અખૂટ બુદ્ધિવાળા, નારાયણ, અને શાંત તપ કરનાર ઋષિ.

દિનાનિ કતિચિદ્‌ ભૂમન્ ગૃહાન્ નો નિવસ દ્વિજૈઃ । સમેતઃ પાદરજસા પુનીહીદં નિમેઃ કુલમ્

હે પ્રભુ, થોડા દિવસો માટે આપ અને આ બ્રાહ્મણો અમારા ઘરે પધારો; આપના પાવન ચરણરજથી નિમિ વંશને પવિત્ર કરો.

ઇત્યુપામન્ત્રિતો રાજ્ઞા ભગવાન્ લોકભાવનઃ । ઉવાસ કુર્વન્ કલ્યાણં મિથિલાનરયોષિતામ્

રાજાએ આમ આમંત્રણ આપ્યું ત્યારે જગતના કલ્યાણકર્તા ભગવાન ત્યાં રોકાયા અને મિથિલાના સ્ત્રી-પુરુષોને શુભતા આપી.

શ્રુતદેવોઽચ્યુતં પ્રાપ્તં સ્વગૃહાઞ્જનકો યથા । નત્વા મુનીન્ સુસંહૃષ્ટો ધુન્વન્ વાસો નનર્ત હ

શ્રુતદેવે અચ્યૂતને પોતાના ઘરે આવતાં જોઈને, જનક જેવું જ સ્વાગત કર્યું, ઋષિઓને વંદન કર્યા અને આનંદમાં પોતાના વસ્ત્ર હલાવતાં નૃત્ય કર્યું.

તૃણપીઠબૃષીષ્વેતાન્ આનીતેષૂપવેશ્ય સઃ । સ્વાગતેનાભિનન્દ્યાઙ્ઘ્રીન્ સભાર્યોઽવનિજે મુદા

તેમણે લાવેલા ઘાસના આસન અને ગાયની ચામડી પર સૌને બેસાડ્યા અને પત્ની સાથે આનંદપૂર્વક તેમના પગ ધોઈને આત્મિયતાથી આવકાર્યા.

તદમ્ભસા મહાભાગ આત્માનં સગૃહાન્વયમ્ । સ્નાપયાં ચક્ર ઉદ્ધર્ષો લબ્ધસર્વમનોરથઃ

એ જળથી, હે મહાભાગ્યવાન, શ્રુતદેવે પોતે, પરિવાર અને ઘરનાં સભ્યોને સ્નાન કરાવ્યું અને સર્વ મનોભિલાષા પૂર્ણ થતાં આનંદિત થયો.

( મિશ્ર ) ફલાર્હણોશીરશિવામૃતામ્બુભિઃ મૃદા સુરભ્યા તુલસીકુશામ્બુજૈઃ । આરાધયામાસ યથોપપન્નયા સપર્યયા સત્ત્વવિવર્ધનાન્ધસા

તેમણે ફળ, સુગંધિત મૂળ, શુદ્ધ જળ, માટી, ગૌસંપદા, તુલસી, કુશ અને કમળથી યોગ્ય રીતે પૂજા કરી, જે સત્વગુણ વધારનાર અને અંધકાર દૂર કરનાર છે.

સ તર્કયામાસ કુતો મમાન્વભૂદ્ ગૃહાન્ધકુપે પતિતસ્ય સઙ્ગમઃ । યઃ સર્વતીર્થાસ્પદપાદરેણુભિઃ કૃષ્ણેન ચાસ્યાત્મનિકેતભૂસુરૈઃ

તેમણે વિચાર્યું: 'હું તો ઘરગૃહસ્થ જીવનના અંધકૂવામાં પડેલો, છતાં મને આ મહાન સંયોગ કેમ મળ્યો? શ્રીકૃષ્ણ, જેમના પગની ધૂળ સર્વ તીર્થોનું સ્થાન છે, અને એ બ્રાહ્મણો, જે ભગવાનનું ઘર છે—એમનો સાથ કેમ મળ્યો?'

( અનુષ્ટુપ્ ) સૂપવિષ્ટાન્ કૃતાતિથ્યાન્ શ્રુતદેવ ઉપસ્થિતઃ । સભાર્યસ્વજનાપત્ય ઉવાચાઙ્‌ઘ્ર્યભિમર્શનઃ

જ્યારે મહેમાનોને બેસાડીને યથાયોગ્ય સન્માન આપ્યો, ત્યારે શ્રુતદેવે પત્ની, સંતાન અને પરિવાર સાથે જઈને તેમના ચરણ સ્પર્શ કર્યા.

શ્રુતદેવ ઉવાચ - નાદ્ય નો દર્શનં પ્રાપ્તઃ પરં પરમપૂરુષઃ । યર્હીદં શક્તિભિઃ સૃષ્ટ્વા પ્રવિષ્ટો હ્યાત્મસત્તયા

શ્રુતદેવે કહ્યું: આજે સર્વોચ્ચ પુરુષ, જેઓ પોતાની શક્તિથી જગતની રચના કરીને સ્વયં તેમાં પ્રવેશ કરે છે, પ્રથમવાર અમારા દર્શન માટે આવ્યા નથી.

યથા શયાનઃ પુરુષો મનસૈવાત્મમાયયા । સૃષ્ટ્વા લોકં પરં સ્વાપ્નં અનુવિશ્યાવભાસતે

જેમ મનુષ્ય સુઈને પોતાના મનથી સપનું સર્જે છે અને તેમાં પ્રવેશી પ્રકાશ આપે છે, તેમ ભગવાન પણ કરે છે.

શ્રૃણ્વતાં ગદતાં શશ્વદ્ અર્ચતાં ત્વાભિવન્દતામ્ । નૃણાં સંવદતામન્તઃ હૃદિ ભાસ્યમલાત્મનામ્

જે લોકો શ્રવણ કરે છે, બોલે છે, પૂજા કરે છે, વંદન કરે છે અને હૃદયપૂર્વક સંવાદ કરે છે, તેમના શુદ્ધ હૃદયમાં ભગવાન પોતે પ્રકાશિત થાય છે.