શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

સુભદ્રાહરણં શ્રીકૃષ્ણસ્ય મિથિલાગમનં તત્ર બહુલાશ્વશ્રુતદેવયોઃ સદ્મનિ સકૃદેવ પ્રવેશઃ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) બ્રહ્મન્ વેદિતુમિચ્છામઃ સ્વસારં રામકૃષ્ણયોઃ । યથોપયેમે વિજયો યા મમાસીત્ પિતામહી

રાજા પરિક્ષિતે પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અમને રામ અને કૃષ્ણની બહેન વિશે જાણવા છે—કેમ અર્જુને તેને વિવાહ કરી અને કેવી રીતે એ મારી દાદી બની.

શ્રીશુક ઉવાચ - અર્જુનસ્તીર્થયાત્રાયાં પર્યટન્ અવનીં પ્રભુઃ । ગતઃ પ્રભાસમશ્રૃણોન્ માતુલેયીં સ આત્મનઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: અર્જુન તીર્થયાત્રા કરતા પૃથ્વી પર ફરતા ફરતા પ્રભાસ ખાતે પહોંચ્યા, ત્યાં તેમને પોતાની મામાની દીકરી વિશે ખબર પડી.

દુર્યોધનાય રામસ્તાં દાસ્યતીતિ ન ચાપરે । તલ્લિપ્સુઃ સ યતિર્ભૂત્વા ત્રિદણ્ડી દ્વારકામગાત્

કેટલાંક કહેતા કે રામ એ કન્યાને દુર્યોધનને આપશે, પણ બીજાઓ એ વાતને ન માને. અર્જુને તેને મેળવવા ઈચ્છી, ત્રિદંડ ધારણ કરીને સંન્યાસી બની દ્વારકા ગયો.

તત્ર વૈ વાર્ષિકાન્ માસાન્ અવાત્સીત્ સ્વાર્થસાધકઃ । પૌરૈઃ સભાજિતોઽભીક્ષ્ણં રામેણાજાનતા ચ સઃ

ત્યાં તેણે પોતાના હિત માટે ઘણા મહિના વિતાવ્યા. શહેરવાસીઓ અને રામજી, જેમને ઓળખાણ નહોતી, એ બંનેએ વારંવાર તેનો સન્માન કર્યો.

એકદા ગૃહમાનીય આતિથ્યેન નિમંત્ર્ય તમ્ । શ્રદ્ધયોપહૃતં ભૈક્ષ્યં બલેન બુભુજે કિલ

એક દિવસ રામજી એ અર્જુનને ઘરે બોલાવી, મહેમાન તરીકે આમંત્રિત કર્યો અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભિક્ષામાં મળેલું ભોજન આપ્યું, જે અર્જુને સ્વીકારીને ખાધું.

સોઽપશ્યત્તત્ર મહતીં કન્યાં વીરમનોહરામ્ । પ્રીત્યુત્ફુલ્લેક્ષણસ્તસ્યાં ભાવક્ષુબ્ધં મનો દધે

ત્યાં અર્જુને એક અતિ સુંદર અને વીર પુરુષોને પણ આકર્ષે એવી કન્યાને જોયી. પ્રેમથી ઉલ્લાસિત આંખોવાળી એ કન્યા અર્જુનના હૃદયમાં વસતી થઈ.

સાપિ તં ચકમે વીક્ષ્ય નારીણાં હૃદયંગમમ્ । હસન્તી વ્રીડિતાપાઙ્ગી તન્ન્યસ્તહૃદયેક્ષણા

એ કન્યાએ પણ અર્જુનને જોઈ પસંદ કર્યો. સ્ત્રીઓના હૃદયને સ્પર્શે એવી રીતે, હળવી સ્મિત સાથે, શરમાળ નજરે, એણે પોતાનું મન અને નજર અર્જુન પર સ્થિર કરી.

તાં પરં સમનુધ્યાયન્ નન્તરં પ્રેપ્સુરર્જુનઃ । ન લેભે શં ભ્રમચ્ચિત્તઃ કામેનાતિબલીયસા

અર્જુન સતત એ કન્યાની વિચારણા કરતો અને તેને મેળવવાની ઈચ્છા રાખતો, પણ પ્રબળ કામના કારણે મનમાં શાંતિ ન મળી.

મહત્યાં દેવયાત્રાયાં રથસ્થાં દુર્ગનિર્ગતાં । જહારાનુમતઃ પિત્રોઃ કૃષ્ણસ્ય ચ મહારથઃ

મહાન દેવયાત્રા સમયે, જ્યારે એ કન્યા રથમાં બેસીને કિલ્લા બહાર નીકળી, ત્યારે અર્જુને માતા-પિતાની અને કૃષ્ણની મંજૂરીથી તેને લઈ ગયો.

રથસ્થો ધનુરાદાય શૂરાંશ્ચારુન્ધતો ભટાન્ । વિદ્રાવ્ય ક્રોશતાં સ્વાનાં સ્વભાગં મૃગરાડિવ

રથ પર ઊભા રહી, ધનુષ્ય ઉઠાવી, અર્જુને અવરોધ કરતા વીર યોદ્ધાઓને હાંકી કાઢ્યા અને પોતાના જ લોકોમાં હરણને સિંહે જેમ ઉડાડી દે તેમ વિખેરી દીધા.

તચ્છ્રુત્વા ક્ષુભિતો રામઃ પર્વણીવ મહાર્ણવઃ । ગૃહીતપાદઃ કૃષ્ણેન સુહૃદ્‌ભિશ્ચાનુસામ્યત

આ સાંભળી રામજી મહાસાગર પૂનમના સમયે જેમ ઉથલાય તેમ ક્રોધિત થયા, પણ કૃષ્ણે અને મિત્રો સાથે તેમના પગ પકડીને તેમને શાંત કર્યા.

પ્રાહિણોત્પારિબર્હાણિ વરવધ્વોર્મુદા બલઃ । મહાધનોપસ્કરેભ રથાશ્વનરયોષિતઃ

બલરામજી લગ્નમાં આનંદિત થઈને, નવવધૂ માટે ઘણાં દાન આપ્યાં—ઘોડા, હાથી, રથ, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ, બધું જ મોટા ધન સાથે મોકલ્યું.

શ્રીશુક ઉવાચ - કૃષ્ણસ્યાસીદ્ દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ શ્રુતદેવ ઇતિ શ્રુતઃ । કૃષ્ણૈકભક્ત્યા પૂર્ણાર્થઃ શાન્તઃ કવિરલમ્પટઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: કૃષ્ણના ભક્તોમાં શ્રુતદેવ નામે એક શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હતા, જે કૃષ્ણભક્તિમાં એકાગ્ર, સર્વે ઈચ્છાઓથી તૃપ્ત, શાંત, વિદ્વાન અને વિકારરહિત હતા.

સ ઉવાસ વિદેહેષુ મિથિલાયાં ગૃહાશ્રમી । અનીહયાગતાહાર્ય નિર્વર્તિતનિજક્રિયઃ

તેઓ વિદેહ દેશના મિથિલા શહેરમાં ગૃહસ્થાશ્રમમાં રહેતા, યથાસંભવ જે મળે તે જ સ્વીકારતા અને નિરંતર પોતાની ફરજ નિષ્ઠાપૂર્વક બજાવતા.

યાત્રામાત્રં ત્વહરહઃ દૈવાદ્ ઉપનમત્યુત । નાધિકં તાવતા તુષ્ટઃ ક્રિયા ચક્રે યથોચિતાઃ

દરરોજ યાત્રા માટે જેટલું મળે એટલામાં સંતોષ માનતા, વધુની ઈચ્છા રાખતા નહીં અને જરૂર મુજબ જ વિધિ-વિધાનો કરતા.

તથા તદ્‌રાષ્ટ્રપાલોઽઙ્ગ બહુલાશ્વ ઇતિ શ્રુતઃ । મૈથિલો નિરહમ્માન ઉભાવપ્યચ્યુતપ્રિયૌ

એ દેશના રાજા બહુલાશ્વ પણ મૈથિલ અને વિનમ્ર હતા; બંને અચ્યૂતને પ્રિય હતા.

તયોઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ દારુકેણાહૃતં રથમ્ । આરુહ્ય સાકં મુનિભિઃ વિદેહાન્ પ્રયયૌ પ્રભુઃ

ભગવાને બંને પર પ્રસન્ન થઈ, દારુક દ્વારા લાવેલો રથ ચડીને ઋષિઓ સાથે વિદેહ દેશ તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.

નારદો વામદેવોઽત્રિઃ કૃષ્ણો રામોઽસિતોઽરુણિઃ । અહં બૃહસ્પતિઃ કણ્વો મૈત્રેયશ્ચ્યવનાદયઃ

નારદ, વામદેવ, અત્રિ, કૃષ્ણ, રામ, અસિત, અરુણી, હું, બૃહસ્પતિ, કણ્વ, મૈત્રેય અને ચ્યવન તથા અન્ય મહાન ઋષિઓ—

તત્ર તત્ર તમાયાન્તં પૌરા જાનપદા નૃપ । ઉપતસ્થુઃ સાર્ઘ્યહસ્તા ગ્રહૈઃ સૂર્યમિવોદિતમ્

રાજા, જ્યાં જ્યાં તેઓ ગયા, ત્યાંના શહેરવાસીઓ અને ગામડાંના લોકો તેમને આવકારવા અર્ઘ્ય લઈને આવ્યા, જાણે ગ્રહો સાથે ઉગતો સૂર્ય આવે છે એમ.

( વસંતતિલકા ) આનર્તધન્વકુરુજાઙ્ગલકઙ્કમત્સ્ય પાઞ્ચાલકુન્તિમધુકેકયકોશલાર્ણાઃ । અન્યે ચ તન્મુખસરોજમુદારહાસ સ્નિગ્ધેક્ષણં નૃપ પપુર્દૃશિભિર્નૃનાર્યઃ

આનર્ત, ધન્વ, કુરુ, જાંગલ, કંક, મત્સ્ય, પંચાલ, કુંતિ, મધુ, કેકય, કોશલ, અર્ણા અને બીજા અનેક પ્રદેશોના સ્ત્રી-પુરુષોએ આનંદભેર, પ્રસન્ન સ્મિત અને કોમળ નજરે, તેમના કમળ જેવા ચહેરા પર નજર કરી.

તેભ્યઃ સ્વવીક્ષણવિનષ્ટતમિસ્રદૃગ્ભ્યઃ ક્ષેમં ત્રિલોકગુરુરર્થદૃશં ચ યચ્છન્ । શ્રૃણવન્ દિગન્તધવલં સ્વયશોઽશુભઘ્નં ગીતં સુરૈર્નૃભિરગાત્ શનકૈર્વિદેહાન્

જેમના દૃષ્ટિથી મનની અંધકાર દૂર થઈ ગઈ, એવા લોકોને ત્રણેય લોકના ગુરુએ સુખ અને પોતાનું દર્શન આપ્યું; દેવો અને મનુષ્યો દ્વારા ગવાતા, દુઃખ દૂર કરતા અને દિશાઓમાં પ્રસરી ગયેલા તેમના યશને સાંભળતા તેઓ ધીમે ધીમે વિદેહમાં પ્રવેશ્યા.

( અનુષ્ટુપ્ ) તેઽચ્યુતં પ્રાપ્તમાકર્ણ્ય પૌરા જાનપદા નૃપ । અભીયુર્મુદિતાસ્તસ્મૈ ગૃહીતાર્હણપાણયઃ

અચ્યૂત આવ્યા છે એવી વાત સાંભળીને, શહેર અને ગામના લોકો આનંદથી હાથે અર્ઘ્ય લઈને તેમને મળવા દોડી આવ્યા.

દૃષ્ટ્વા ત ઉત્તમઃશ્લોકં પ્રીત્યુત્ફુલાનનાશયાઃ । કૈર્ધૃતાઞ્જલિભિર્નેમુઃ શ્રુતપૂર્વાન્ તથા મુનીન્

ઉત્તમ યશવાળાને જોઈને, આનંદથી તેમનાં ચહેરા ખીલી ઉઠ્યા અને હાથે જોડીને નમસ્કાર કર્યા; જેમણે અગાઉ માત્ર સાંભળ્યા હતા એવા ઋષિઓને પણ એમણે આવું જ સન્માન આપ્યું.

સ્વાનુગ્રહાય સમ્પ્રાપ્તં મન્વાનૌ તં જગદ્‌ગુરુમ્ । મૈથિલઃ શ્રુતદેવશ્ચ પાદયોઃ પેતતુઃ પ્રભોઃ

વિશ્વના ગુરુ આપણા કલ્યાણ માટે આવ્યા છે એમ સમજીને, મૈથિલ રાજા અને શ્રુતદેવે બંને તેમના ચરણોમાં પડી ગયા.

ન્યમન્ત્રયેતાં દાશાર્હં આતિથ્યેન સહ દ્વિજૈઃ । મૈથિલઃ શ્રુતદેવશ્ચ યુગપત્ સંહતાઞ્જલી

મૈથિલ રાજા અને શ્રુતદેવે બંનેએ હાથે જોડીને દાશાર્હ તથા બ્રાહ્મણોને એક સાથે પોતાના ઘરે મહેમાનગતિ આપવા આમંત્રણ આપ્યું.

ભગવાન્ તદભિપ્રેત્ય દ્વયોઃ પ્રિયચિકીર્ષયા । ઉભયોરાવિશદ્‌ ગેહં ઉભાભ્યાં તદલક્ષિતઃ

ભગવાને બંનેની ભાવના જાણી અને બંનેને પ્રસન્ન કરવા, એમના ઘરમાં પ્રવેશ કર્યો, પણ એકને બીજાની ખબર પડી નહીં.

શ્રોતુમપ્યસતાં દૂરાન્ જનકઃ સ્વગૃહાગતાન્ । આનીતેષ્વાસનાગ્ર્યેષુ સુખાસીનાન્ મહામનાઃ

મહાન મનવાળા જનકે, દૂરથી આવેલા—even જે સારા વર્તનવાળા ન હતા એવા લોકોને પણ—પોતાના ઘરમાં લાવી, શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડ્યા અને તેમની વાતો સાંભળી.

પ્રવૃદ્ધભક્ત્યા ઉદ્ધર્ષ હૃદયાસ્રાવિલેક્ષણઃ । નત્વા તદઙ્‌ઘ્રીન્ પ્રક્ષાલ્ય તદપો લોકપાવનીઃ

વધેલી ભક્તિથી, આનંદથી ભરેલા હૃદય અને આંખોમાં આંસુઓ સાથે, તેમણે તેમના ચરણોમાં નમન કર્યું, ચરણ ધોઈ, અને એ પાણી જે જગતને પવિત્ર કરે છે, સ્વીકાર્યું.

સકુટુમ્બો વહન્મૂર્ધ્ના પૂજયાં ચક્ર ઈશ્વરાન્ । ગન્ધમાલ્યામ્બરાકલ્પ ધૂપદીપાર્ઘ્યગોવૃષૈઃ

પોતાના પરિવાર સાથે, માથા પર એ પાણી ધારણ કરી, સુગંધ, ફૂલોની માળા, વસ્ત્ર, ધૂપ, દીવો, અર્ઘ્ય અને ગાય-બળદથી ભગવાનની પૂજા કરી.