શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

પત્નીસંયાજાવભૃથ્યૈઃ ચરિત્વા તે મહર્ષયઃ । સસ્નૂ રામહ્રદે વિપ્રા યજમાનપુરઃસરાઃ

પત્ની સંયાજ અને અવભૃથ સ્નાનની વિધિ પૂર્ણ કરીને, મહર્ષિઓ, બ્રાહ્મણો અને યજમાન સાથે રામહ્રદે સ્નાન કરવા ગયા.

સ્નાતોઽલઙ્કારવાસાંસિ વન્દિભ્યોઽદાત્તથા સ્ત્રિયઃ । તતઃ સ્વલઙ્કૃતો વર્ણાન્ આશ્વભ્યોઽન્નેન પૂજયત્

સ્નાન કર્યા પછી, તેણે પોતાના આભૂષણો અને વસ્ત્રો વંદિજન અને સ્ત્રીઓને આપ્યા. પછી પોતે શણગાર કરીને, યજ્ઞકર્તા અને અન્ય મહેમાનોનું અન્નથી સન્માન કર્યું.

બન્ધૂન્ સદારાન્ સસુતાન્ પારિબર્હેણ ભૂયસા । વિદર્ભકોશલકુરૂન્ કાશિકેકય સૃઞ્જયાન્

પછી તેણે પોતાના સગા-સંબંધીઓ, તેમની પત્નીઓ અને પુત્રો, તેમજ વિદર્ભ, કોશલ, કુરુ, કાશી, કેકય અને શ્રુંજયના લોકોનું ખૂબ જ આદરથી સન્માન કર્યું.

સદસ્યર્ત્વિક્સુરગણાન્ નૃભૂતપિતૃચારણાન્ । શ્રીનિકેતમનુજ્ઞાપ્ય શંસન્તઃ પ્રયયુઃ ક્રતુમ્

યજ્ઞસભાના સભ્ય, પુરોહિતો, ઋષિ-મુનિ, રાજાઓ, ભૂત-પિતૃ અને ચરણોનું પણ તેણે આદરપૂર્વક સન્માન કર્યું. પછી શ્રીહરિનું અનુમતિ લઇ, તેઓ આશીર્વાદ આપતા યજ્ઞસ્થળે ગયા.

ધૃતરાષ્ટ્રોઽનુજઃ પાર્થા ભીષ્મો દ્રોણઃ પૃથા યમૌ । નારદો ભગવાન્ વ્યાસઃ સુહૃત્સંબંધિબાંધવાઃ

ધૃતરાષ્ટ્ર, તેમના નાના ભાઈ, પૃથાના પુત્રો, ભીષ્મ, દ્રોણ, પૃથા, યમરાજના બંને પુત્રો, નારદજી, ભગવાન વ્યાસજી અને તેમના મિત્રો તથા સંબંધીઓ—

બન્ધૂન્પરિષ્વજ્ય યદૂન્ સૌહૃદાક્લિન્નચેતસઃ । યયુર્વિરહકૃચ્છ્રેણ સ્વદેશાંશ્ચાપરે જનાઃ

યાદવો જેવા પોતાના સગા-સંબંધીઓને પ્રેમથી ભેટી, હૃદયમાં સ્નેહથી ભીંજાઈ, કેટલાક લોકો પોતાના દેશ તરફ વિયોગની પીડા સહન કરીને ગયા.

નન્દસ્તુ સહ ગોપાલૈઃ બૃહત્યા પૂજયાર્ચિતઃ । કૃષ્ણરામોગ્રસેનાદ્યૈઃ ન્યવાત્સીદ્‌બન્ધુવત્સલઃ

નંદજી અને ગોપોનું કૃષ્ણ, રામ, ઉગ્રસેન અને અન્યોએ ખૂબ આદરપૂર્વક પૂજન કર્યું. સગા-સંબંધીઓ પ્રત્યે પ્રેમાળ નંદજી ત્યાં જ રહ્યા.

વસુદેવોઽઞ્જસોત્તીર્ય મનોરથમહાર્ણવમ્ । સુહૃદ્‌વૃતઃ પ્રીતમના નન્દમાહ કરે સ્પૃશન્

વસુદેવજી, પોતાના મનની મોટી ઈચ્છાઓ સરળતાથી પાર કરીને, મિત્રો સાથે આનંદિત મનથી, નંદજીનો હાથ પકડીને તેમને સંબોધ્યા.

શ્રીવસુદેવ ઉવાચ - ભ્રાતરીશકૃતઃ પાશો નૃનાં યઃ સ્નેહસંજ્ઞિતઃ । તં દુસ્ત્યજમહં મન્યે શૂરાણામપિ યોગિનામ્

શ્રી વસુદેવ બોલ્યા: ભાઈ, મનુષ્યોમાં જે સ્નેહનું બંધન ઈશ્વર રચે છે, તેને પ્રેમ કહે છે. એ બંધન તો વીર અને યોગીઓ માટે પણ ત્યજવું અઘરું છે એમ મને લાગે છે.

અસ્માસ્વપ્રતિકલ્પેયં યત્કૃતાજ્ઞેષુ સત્તમૈઃ । મૈત્ર્યર્પિતાફલા ચાપિ ન નિવર્તેત કર્હિચિત્

સજ્જનો દ્વારા, ભલે કોઈ ઉપકારનું પ્રતિફળ ન આપે, છતાં જે મિત્રતા સ્થાપાય છે અને જેનું ફળ મિત્રતામાં અર્પણ થાય છે, એ મિત્રતા ક્યારેય ત્યજવી ન જોઈએ.

પ્રાગકલ્પાચ્ચ કુશલં ભ્રાતર્વો નાચરામ હિ । અધુના શ્રીમદાન્ધાક્ષા ન પશ્યામઃ પુરઃ સતઃ

ભાઈઓ, પહેલાંના સમયમાં આપણે એકબીજાના કલ્યાણ માટે કશું કર્યું નહોતું. હવે સંપત્તિના ગર્વથી અંધ બની, સામે ઊભેલા સ્વજનોને પણ જોઈ શકતા નથી.

મા રાજ્યશ્રીરભૂત્પુંસઃ શ્રેયસ્કામસ્ય માનદ । સ્વજનાનુત બન્ધૂન્ વા ન પશ્યતિ યયાન્ધદૃક્

માન આપનાર, જે મનુષ્ય સાચા કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે, તેને રાજ્યની વૈભવશ્રી ક્યારેય ન મળે, કેમ કે એથી મનુષ્ય પોતાના સ્વજનો અને સંબંધીઓને જોઈ શકતો નથી, દૃષ્ટિ અંધ બની જાય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં સૌહૃદશૈથિલ્ય ચિત્ત આનકદુન્દુભિઃ । રુરોદ તત્કૃતાં મૈત્રીં સ્મરન્ અશ્રુવિલોચનઃ

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, સ્નેહથી હૃદય નમણું થઇ ગયું. આનંદુંદુભિ વસુદેવ, પૂર્વે થયેલી મિત્રતાને યાદ કરીને, આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી રડવા લાગ્યા.

નન્દસ્તુ સખ્યુઃ પ્રિયકૃત્ પ્રેમ્ણા ગોવિન્દરામયોઃ । અદ્ય શ્વ ઇતિ માસાંસ્ત્રીન્ યદુભિર્માનિતોઽવસત્

નંદજી, જેમણે પોતાના પ્રિય મિત્ર ગોવિંદ અને રામ માટે જે પ્રેમ બતાવ્યો હતો, એ બદલ યાદવો દ્વારા સન્માન પામીને, 'આજે, કાલે' એમ વિચારીને ત્રણ મહિના ત્યાં જ રહ્યા.

તતઃ કામૈઃ પૂર્યમાણઃ સવ્રજઃ સહબાન્ધવઃ । પરાર્ધ્યાભરણક્ષૌમ નાનાનર્ઘ્યપરિચ્છદૈઃ

પછી, ઇચ્છાઓથી ભરેલા નંદજી, પોતાના સગા-સંબંધીઓ અને વ્રજવાસીઓ સાથે, ઉત્તમ આભૂષણો, રેશમી વસ્ત્રો અને અનેક અમૂલ્ય ભેટોથી સન્માનિત થયા.

વસુદેવોગ્રસેનાભ્યાં કૃષ્ણોદ્ધવબલાદિભિઃ । દત્તમાદાય પારિબર્હં યાપિતો યદુભિર્યયૌ

વસુદેવ, ઉગ્રસેન, કૃષ્ણ, ઉદ્ધવ, બલરામ અને અન્ય યાદવો પાસેથી મળેલી અનેક ભેટો લઈને, નંદજી યાદવોની સાથે પોતાના ગામ તરફ ચાલ્યા.

નન્દો ગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ ગોવિન્દચરણામ્બુજે । મનઃ ક્ષિપ્તં પુનર્હર્તું અનીશા મથુરાં યયુઃ

નંદજી, ગોપો અને ગોપીઓ, જેમનું મન ગોવિંદના પાવન ચરણોમાં લીન હતું, તેઓ મન પાછું ખેંચી શક્યા નહીં અને અંતે મથુરા તરફ ગયા.

બન્ધુષુ પ્રતિયાતેષુ વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણદેવતાઃ । વીક્ષ્ય પ્રાવૃષમાસન્નાદ્ યયુર્દ્વારવતીં પુનઃ

જ્યારે તેમના સગા-સંબંધીઓ પાછા ગયા, ત્યારે કૃષ્ણને દેવતા માનનારા વૃષ્ણિઓએ, વરસાદી ઋતુ નજીક આવી રહી છે એ જોઈ, ફરીથી દ્વારકામાં પાછા ગયા.

જનેભ્યઃ કથયાં ચક્રુઃ યદુદેવમહોત્સવમ્ । યદાસીત્ તીર્થયાત્રાયાં સુહૃત્ સંદર્શનાદિકમ્

યાદવો લોકોએ લોકોને તીર્થયાત્રા દરમિયાન થયેલા મહોત્સવ, મિત્રોની મુલાકાત અને અન્ય ઘટનાઓ વિશે વિગતે કહ્યુ.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે તીર્થયાત્રાનુવર્ણનં નામ ચતુરશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'તીર્થયાત્રાનું વર્ણન' નામે ચોર્યાસમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

સુભદ્રાહરણં શ્રીકૃષ્ણસ્ય મિથિલાગમનં તત્ર બહુલાશ્વશ્રુતદેવયોઃ સદ્મનિ સકૃદેવ પ્રવેશઃ - શ્રીરાજોવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) બ્રહ્મન્ વેદિતુમિચ્છામઃ સ્વસારં રામકૃષ્ણયોઃ । યથોપયેમે વિજયો યા મમાસીત્ પિતામહી

રાજા પરિક્ષિતે પૂછ્યું: હે બ્રાહ્મણ, અમને રામ અને કૃષ્ણની બહેન વિશે જાણવા છે—કેમ અર્જુને તેને વિવાહ કરી અને કેવી રીતે એ મારી દાદી બની.

શ્રીશુક ઉવાચ - અર્જુનસ્તીર્થયાત્રાયાં પર્યટન્ અવનીં પ્રભુઃ । ગતઃ પ્રભાસમશ્રૃણોન્ માતુલેયીં સ આત્મનઃ

શ્રીશુકદેવજી બોલ્યા: અર્જુન તીર્થયાત્રા કરતા પૃથ્વી પર ફરતા ફરતા પ્રભાસ ખાતે પહોંચ્યા, ત્યાં તેમને પોતાની મામાની દીકરી વિશે ખબર પડી.

દુર્યોધનાય રામસ્તાં દાસ્યતીતિ ન ચાપરે । તલ્લિપ્સુઃ સ યતિર્ભૂત્વા ત્રિદણ્ડી દ્વારકામગાત્

કેટલાંક કહેતા કે રામ એ કન્યાને દુર્યોધનને આપશે, પણ બીજાઓ એ વાતને ન માને. અર્જુને તેને મેળવવા ઈચ્છી, ત્રિદંડ ધારણ કરીને સંન્યાસી બની દ્વારકા ગયો.

તત્ર વૈ વાર્ષિકાન્ માસાન્ અવાત્સીત્ સ્વાર્થસાધકઃ । પૌરૈઃ સભાજિતોઽભીક્ષ્ણં રામેણાજાનતા ચ સઃ

ત્યાં તેણે પોતાના હિત માટે ઘણા મહિના વિતાવ્યા. શહેરવાસીઓ અને રામજી, જેમને ઓળખાણ નહોતી, એ બંનેએ વારંવાર તેનો સન્માન કર્યો.

એકદા ગૃહમાનીય આતિથ્યેન નિમંત્ર્ય તમ્ । શ્રદ્ધયોપહૃતં ભૈક્ષ્યં બલેન બુભુજે કિલ

એક દિવસ રામજી એ અર્જુનને ઘરે બોલાવી, મહેમાન તરીકે આમંત્રિત કર્યો અને શ્રદ્ધાપૂર્વક ભિક્ષામાં મળેલું ભોજન આપ્યું, જે અર્જુને સ્વીકારીને ખાધું.

સોઽપશ્યત્તત્ર મહતીં કન્યાં વીરમનોહરામ્ । પ્રીત્યુત્ફુલ્લેક્ષણસ્તસ્યાં ભાવક્ષુબ્ધં મનો દધે

ત્યાં અર્જુને એક અતિ સુંદર અને વીર પુરુષોને પણ આકર્ષે એવી કન્યાને જોયી. પ્રેમથી ઉલ્લાસિત આંખોવાળી એ કન્યા અર્જુનના હૃદયમાં વસતી થઈ.

સાપિ તં ચકમે વીક્ષ્ય નારીણાં હૃદયંગમમ્ । હસન્તી વ્રીડિતાપાઙ્ગી તન્ન્યસ્તહૃદયેક્ષણા

એ કન્યાએ પણ અર્જુનને જોઈ પસંદ કર્યો. સ્ત્રીઓના હૃદયને સ્પર્શે એવી રીતે, હળવી સ્મિત સાથે, શરમાળ નજરે, એણે પોતાનું મન અને નજર અર્જુન પર સ્થિર કરી.

તાં પરં સમનુધ્યાયન્ નન્તરં પ્રેપ્સુરર્જુનઃ । ન લેભે શં ભ્રમચ્ચિત્તઃ કામેનાતિબલીયસા

અર્જુન સતત એ કન્યાની વિચારણા કરતો અને તેને મેળવવાની ઈચ્છા રાખતો, પણ પ્રબળ કામના કારણે મનમાં શાંતિ ન મળી.

મહત્યાં દેવયાત્રાયાં રથસ્થાં દુર્ગનિર્ગતાં । જહારાનુમતઃ પિત્રોઃ કૃષ્ણસ્ય ચ મહારથઃ

મહાન દેવયાત્રા સમયે, જ્યારે એ કન્યા રથમાં બેસીને કિલ્લા બહાર નીકળી, ત્યારે અર્જુને માતા-પિતાની અને કૃષ્ણની મંજૂરીથી તેને લઈ ગયો.