શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તદગ્રે નિયમઃ પશ્ચાત્ કર્તવ્યઃ શ્રેયસે મુદા । સપ્તરાત્રં યથાશક્ત્યા ધારણીયઃ સ એવ હિ

આ પછી, પોતાના કલ્યાણ માટે આનંદથી એક નિયમ લેવો જોઈએ અને તે નિયમ સાત રાત સુધી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાળવો.

વરણં પંચવિપ્રાણાં કથાભઙ્‌ગનિવૃત્તયે । કર્તવ્યં તૈઃ હરેર્જાપ્યં દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

કથામાં વિઘ્ન ન આવે તે માટે પાંચ બ્રાહ્મણોની પસંદગી કરવી અને તેઓએ હરિના દ્વાદશ અક્ષર મંત્રનો જાપ કરવો.

બ્રાહ્મણાન્ વૈષ્ણવાન્ ચાન્યાન્ તથા કીર્તનકારિણઃ । નત્વા સંપૂજ્ય દત્તાજ્ઞઃ સ્વયં આસનમાવિશેત્

બ્રાહ્મણો, વૈષ્ણવો અને કીર્તન કરનારા અન્ય લોકોનું વંદન કરીને, તેમનું સન્માન કરીને અને તેમને સૂચના આપી, પછી પોતે આસન ગ્રહણ કરવું.

લોકવિત્તધનાગાર પુત્રચિન્તાં વ્યુદસ્ય ચ । કથાચિત્તઃ શુદ્ધમતિઃ સ લભેત્ફલમુત્તમમ્

ધન, સંપત્તિ, ઘર અને સંતાનોની ચિંતા છોડી, મન કથામાં એકાગ્ર કરીને અને શુદ્ધ ભાવથી, શ્રેષ્ઠ ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

આસૂર્યોદયમારભ્ય સાર્ધત્રિપ્રહરાન્તકમ્ । વાચનીયા કથા સમ્યક્ ધીરકણ્ઠં સુધીમતા

સૂર્યોદયથી શરૂ કરીને ત્રણ અડધા પહોર સુધી, બુદ્ધિશાળી અને સ્થિર અવાજવાળા વ્યક્તિએ કથા યોગ્ય રીતે વાંચવી.

કથાવિરામઃ કર્તવ્યો મધ્યાહ્ને ઘટિકાદ્વયં । તત્કથામનુ કાર્યં વૈ કીર્તનં વૈષ્ણવૈસ્તદા

મધ્યાહ્ને બે ઘડિકા માટે કથામાં વિરામ આપવો અને પછી વૈષ્ણવો દ્વારા કીર્તન કરવું.

મલમૂત્રજયાર્થં હિ લઘ્વાહારઃ સુખાવહઃ । હવિષ્યાન્નેન કર્તવ્યો હિ, એકવારં કથાર્થિના

મલમૂત્ર પર નિયંત્રણ માટે હલકો અને આરામદાયક ભોજન કરવું; કથા ઇચ્છનારએ એક વખત માત્ર હવિષ્ય અન્ન લેવું.

ઉપોષ્ય સપ્તરાત્રં વૈ શક્તિશ્ચેત્ શ્રુણુયાત્ તદા । ઘૃતપાનં પયઃપાનં કૃત્વા વૈ શ્રૃણુયાત્ સુખમ્

જો શક્તિ હોય તો સાત રાત ઉપવાસ કરીને પછી સાંભળવું; અથવા ઘી કે દૂધ પીધા પછી આરામથી સાંભળવું.

ફલાહારેણ વા ભાવ્યં એકભુક્તેન વા પુનઃ । સુખસાધ્યં ભવેદ્ યત્તુ કર્તવ્યં શ્રવણાય તત્

અથવા ફળાહાર રાખવો કે એક વખત જ ભોજન કરવું; જે સરળતાથી થઈ શકે તે શ્રવણ માટે કરવું.

ભોજનં તુ વરં મન્યે કથાશ્રવણકારકમ્ । નોપવાસો વરઃ પ્રોક્તઃ કથાવિઘ્નકરો યદિ

કથા સાંભળનાર માટે ભોજન કરવું શ્રેષ્ઠ માનું છું; જો ઉપવાસથી કથામાં વિઘ્ન આવે તો તે યોગ્ય નથી.

સપ્તાહવ્રતિનાં પુંસાં નિયમાન્ શ્રુણુ નારદ । વિષ્ણુદીક્ષાવિહીનાનાં નાધિકારઃ કથાશ્રવે

હે નારદ, સાત દિવસના વ્રત રાખનાર માટેના નિયમો સાંભળો; જેને વિષ્ણુદીક્ષા નથી, તેમને કથા સાંભળવાનો અધિકાર નથી.

બ્રહ્મચર્યમધઃ સુપ્તિઃ પત્રાવલ્યાં ચ ભોજનમ્ । કથાસમાપ્તૌ ભુક્તિં ચ કુર્યાત્ નિત્યં કથાવ્રતી

બ્રહ્મચર્ય પાળવું, જમીન પર સુવું, પાંદડાની થાળીમાં ભોજન કરવું અને રોજ કથા પૂરી થયા પછી જ ભોજન કરવું — આવું કથાવ્રતીએ કરવું.

દ્વિદલં મધુ તૈલં ચ ગરિષ્ઠાન્નં તથૈવ ચ । ભાવદુષ્ટં પર્યુષિતં જહ્યાત્ નિત્યં કથાવ્રતી

કથાવ્રતીએ દાળ, મધ, તેલ, ભારે ખોરાક અને અશુદ્ધ કે બેસી ગયેલું ખાવું નહીં.

કામં ક્રોધં મદં માનં મત્સરં લોભમેવ ચ । દમ્ભ મોહં તથા દ્વેષં દૂરયેચ્ચ કથાવ્રતી

કથાવ્રતીએ કામ, ક્રોધ, મદ, માન, ઈર્ષા, લોભ, દંભ, મોહ અને દ્વેષને દૂર રાખવા જોઈએ.

વેદવૈષ્ણવવિપ્રાણાં ગુરુગોવ્રતિનાં તથા । સ્ત્રીરાજમહતાં નિન્દાં વર્જયેત્ યઃ કથાવ્રતી

જે વ્યક્તિ આ કથાનું વ્રત રાખે છે, તેને વેદના પંડિતો, વૈષ્ણવ, બ્રાહ્મણ, ગુરુ, ગાય, વ્રતધારી, સ્ત્રીઓ, રાજા અને મહાન આત્માઓની નિંદા કરવી નહીં.

રજસ્વલા અન્ત્યજ મ્લેચ્છ પતિત વ્રાત્યકૈસ્તથા । દ્વિજદ્વિડ્ વેદબાહ્યૈશ્ચ ન વદેત્ યઃ કથાવ્રતી

જે કથાવ્રતી છે, તેણે માસિક ધર્મવાળી સ્ત્રી, અછૂત, વિદેશી, પતિત, વેદબાહ્ય, દ્વિજદ્વેષી અને વેદવિરોધી લોકો સાથે વાતચીત કરવી નહીં.

સત્યં શૌચં દયાં મૌનં આર્જવં વિનયં તથા । ઉદારમાનસં તદ્વત્ એવં કુર્યાત્ કથાવ્રતી

કથાવ્રતી વ્યક્તિએ હંમેશા સત્ય બોલવું, શુદ્ધતા રાખવી, દયા રાખવી, મૌન રહેવું, સીધાઈ રાખવી, વિનમ્રતા અને ઉદાર મન રાખવું જોઈએ.

દરિદ્રશ્ચ ક્ષયી રોગી નિર્ભાગ્યઃ પાપકર્મવાન્ । અનપત્યો મોક્ષકામઃ શ્રુણુયાચ્ચ કથામિમામ્

ગરીબ, દુર્બળ, બીમાર, દુર્ભાગી, પાપી, સંતાનહીન અને મુક્તિ ઇચ્છનારએ આ કથા અવશ્ય સાંભળવી જોઈએ.

અપુષ્પા કાકવન્ધ્યા ચ વન્ધ્યા યા ચ મૃતાર્ભકા । સ્રવત્ ગર્ભા ચ યા નારી તયા શ્રાવ્યા પ્રયત્નતઃ

જે સ્ત્રીને સંતાન થતું નથી, સંતાન થાય પણ મરે છે, વંધ્ય છે, બાળક ગુમાવેલો છે અથવા ગર્ભપાત થાય છે, તેણે આ કથા ખૂબ શ્રદ્ધાથી સાંભળવી જોઈએ.

એતેષુ વિધિના શ્રાવે તદક્ષયતરં ભવેત્ । અત્યુત્તમા કથા દિવ્યા કોટિયજ્ઞફલપ્રદા

આ રીતે નિયમ પ્રમાણે આ કથા સાંભળવાથી અક્ષય પુણ્ય મળે છે; આ દિવ્ય અને ઉત્તમ કથા લાખ યજ્ઞના ફળ આપે છે.

એવં કૃત્વા વ્રતવિધિં ઉદ્યાપનં અથાચરેત્ । જન્માષ્ટમી વ્રતમિવ કર્તવ્યં ફલકાંક્ષિભિઃ

આ વ્રત પૂર્ણ કર્યા પછી, જેમ ફળની ઇચ્છાવાળા જન્માષ્ટમીનું વ્રત પૂર્ણ કરે છે, તેમ ઉદ્યાપન કરવું જોઈએ.

અકિંચનેષુ ભક્તેષુ પ્રાયો નોદ્યાપનાગ્રહઃ । શ્રવણેનૈવ પૂતાસ્તે નિષ્કામા વૈષ્ણવા યતઃ

જેઓ ગરીબ પણ ભક્તિથી ભરપૂર છે, તેમના માટે ઉદ્યાપનનો આગ્રહ નથી; કેમ કે નિઃસ્વાર્થ વૈષ્ણવો માત્ર શ્રવણથી પવિત્ર બની જાય છે.

એવં નગાહયજ્ઞેઽસ્મિન્ સમાપ્તે શ્રોતૃભિસ્તદા । પુસ્તકસ્ય ચ વક્તુશ્ચ પૂજા કાર્યાતિભક્તિતઃ

જ્યારે આ કથારૂપ યજ્ઞ પૂર્ણ થાય, ત્યારે શ્રોતાઓએ પુસ્તક અને વક્તાનું ખૂબ ભક્તિપૂર્વક પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રસાદતુલસીમાલા શ્રોતૃભ્યશ્ચાથ દીયતામ્ । મૃદંગતાલલલિતં કર્તવ્યં કીર્તનં તતઃ

પછી શ્રોતાઓને પ્રસાદરૂપ તુલસીની માળા આપવી અને મૃદંગ તથા ઝાંઝ સાથે મીઠું કીર્તન કરવું જોઈએ.

જયશબ્દં નમઃશબ્દં શંખશબ્દં ચ કારયેત્ । વિપ્રેભ્યો યાચકેભ્યશ્ચ વિત્તં અન્નં ચ દીયતામ્

પછી જયધ્વનિ, નમન અને શંખનાદ કરાવવો; તેમજ બ્રાહ્મણો અને ભીખારીઓને ધન અને અન્ન આપવું જોઈએ.

વિરક્તશ્ચેત્ ભવેત્ શ્રોતા ગીતા વાદ્યા પરેઽહનિ । ગૃહસ્થશ્ચેત્ તદા હોમઃ કર્તવ્યઃ કર્મશાન્તયે

શ્રોતાએ વૈરાગ્ય ધરાવતો હોય તો બીજા દિવસે ગીત-વાદ્ય કરવું; ગૃહસ્થ હોય તો કર્મશાંતિ માટે હોમ કરવો.

પ્રતિશ્લોકં તુ જુહુયાત્ વિધિના દશમસ્ય ચ । પાયસં મધુ સર્પિશ્ચ તિલાન્ આદિકસંયુતમ્

દરેક શ્લોક માટે યોગ્ય રીતે, ખાસ કરીને દશમ સ્કંધ માટે, પાયસ, મધ, ઘી અને તિલ વગેરે હોમમાં અર્પણ કરવું.

અથવા હવનં કુર્યાદ્ ગાયત્ર્યા સુસમાહિતઃ । તન્મયત્વાત્ પુરાણસ્ય પરમસ્ય ચ તત્ત્વતઃ

અથવા, પૂર્ણ એકાગ્રતાથી ગાયત્રી મંત્રથી હોમ કરવો, કારણ કે પુરાણ અને પરમાત્માનું તત્વ એક છે.

હોમાશક્તૌ બુધો હૌમ્યં દદ્યાત્ તત્ફલ સિદ્ધયે । નાનાચ્છિદ્રનિરોધાર્થં ન્યૂનતાધિકતાનયોઃ

હોમ કરવાની શક્તિ ન હોય તો, વિધિ માટે હોમના દ્રવ્ય દાનમાં આપવું, જેથી વિવિધ અવરોધો અને ઓછા-વધારે દૂર થાય.