શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

ત એનમૃષયો રાજન્ વૃતા ધર્મેણ ધાર્મિકમ્ । તસ્મિન્ અયાજયન્ ક્ષેત્રે મખૈરુત્તમકલ્પકૈઃ

હે રાજન, ધર્મથી પસંદ કરેલા એ ઋષિઓએ ધર્મનિષ્ઠ વસુદેવ માટે તે યજ્ઞસ્થળે ઉત્તમ વિધિથી યજ્ઞો કરાવ્યા.

તદ્દીક્ષાયાં પ્રવૃત્તાયાં વૃષ્ણયઃ પુષ્કરસ્રજઃ । સ્નાતાઃ સુવાસસો રાજન્ રાજાનઃ સુષ્ઠ્વલઙ્કૃતાઃ

યજ્ઞની દિક્ષા શરૂ થતાં, વૃષ્ણિવંશીઓ કમળના હાર પહેરી, સ્નાન કરીને સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને, રાજાઓ પણ સુંદર રીતે શોભતા હતા.

તન્મહિષ્યશ્ચ મુદિતા નિષ્કકણ્ઠ્યઃ સુવાસસઃ । દીક્ષાશાલામુપાજગ્મુઃ આલિપ્તા વસ્તુપાણયઃ

તેમની રાણીઓ આનંદિત અને ગળામાં હાર વિના, સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને, શરીરે સુગંધિત લિપન લગાવી અને ઉપહાર લઈને દિક્ષાશાળામાં આવી.

નેદુર્મૃદઙ્ગપટહ શઙ્ખભેર્યાનકાદયઃ । નનૃતુર્નટનર્તક્યઃ તુષ્ટુવુઃ સૂતમાગધાઃ । જગુઃ સુકણ્ઠ્યો ગન્ધર્વ્યઃ સંગીતં સહભર્તૃકાઃ

મૃદંગ, પઠાકા, શંખ, ભેરી, નકારા વગેરે વાદ્યો વગાડાયા; નૃત્યકારીઓ અને નર્તકીઓએ નૃત્ય કર્યું; સૂત અને માગધોએ સ્તુતિ કરી; મીઠા કંઠવાળી ગંધર્વ સ્ત્રીઓ પતિઓ સાથે સંગીત ગાઈ.

તમભ્યષિઞ્ચન્ વિધિવદ્ અક્તં અભ્યક્તમૃત્વિજઃ । પત્નીભિરષ્ટાદશભિઃ સોમરાજમિવોડુભિઃ

ઋત્વિજોએ વિધિ પ્રમાણે, સ્નાન કરીને સુગંધિત થયેલા તેમને, અઢાર પત્નીઓ સાથે, જેમ ચંદ્રરાજાને તારાઓ અભિષેક કરે તેમ અભિષેક કર્યો.

તાભિર્દુકૂલવલયૈઃ હારનૂપુરકુણ્ડલૈઃ । સ્વલઙ્કૃતાભિર્વિબભૌ દીક્ષિતોઽજિનસંવૃતઃ

સુતરફ, કાંગણ, હાર, પાયલ અને કુંડળોથી સજ્જ થયેલી એ રાણીઓથી, યજ્ઞવસ્ત્ર પહેરી દિક્ષિત થયેલા તેઓ ખૂબ જ તેજસ્વી લાગતા હતા.

તસ્યર્ત્વિજો મહારાજ રત્નકૌશેયવાસસઃ । સસદસ્યા વિરેજુસ્તે યથા વૃત્રહણોઽધ્વરે

હે રાજન, તેમના ઋત્વિજો રત્ન અને રેશમી વસ્ત્રો પહેરી, સભાસદો સાથે, યજ્ઞસ્થળે ઈન્દ્ર જેવું તેજ ધરાવતા શોભતા હતા.

તદા રામશ્ચ કૃષ્ણશ્ચ સ્વૈઃ સ્વૈઃ બન્ધુભિરન્વિતૌ । રેજતુઃ સ્વસુતૈર્દારૈઃ જીવેશૌ સ્વવિભૂતિભિઃ

ત્યારે રામજી અને કૃષ્ણજી પોતાના સંબંધીઓ સાથે, પોતાના પુત્રો અને પત્નીઓ સાથે, જીવના સ્વામી તરીકે પોતાની મહિમાથી તેજસ્વી લાગતા હતા.

ઈજેઽનુયજ્ઞં વિધિના અગ્નિહોત્રાદિલક્ષણૈઃ । પ્રાકૃતૈર્વૈકૃતૈર્યજ્ઞૈઃ દ્રવ્યજ્ઞાનક્રિયેશ્વરમ્

તેમણે વિધિ પ્રમાણે અગ્નિહોત્ર વગેરે યજ્ઞો, સામાન્ય અને વિશિષ્ટ યજ્ઞો દ્વારા, યજ્ઞ, જ્ઞાન અને કર્મના સ્વામીની પૂજા કરી.

અથર્ત્વિગ્ભ્યોઽદદાત્કાલે યથામ્નાતં સ દક્ષિણાઃ । સ્વલઙ્કૃતેભ્યોઽલઙ્કૃત્ય ગોભૂકન્યા મહાધનાઃ

પછી યોગ્ય સમયે, તેમણે ઋત્વિજોને શાસ્ત્રોક્ત દક્ષિણાઓ આપી, સજ્જ ઋત્વિજોને ગાય, જમીન, પુત્રી અને મોટું ધન આપીને વધુ સજ્જ કર્યા.

પત્નીસંયાજાવભૃથ્યૈઃ ચરિત્વા તે મહર્ષયઃ । સસ્નૂ રામહ્રદે વિપ્રા યજમાનપુરઃસરાઃ

પત્ની સંયાજ અને અવભૃથ સ્નાનની વિધિ પૂર્ણ કરીને, મહર્ષિઓ, બ્રાહ્મણો અને યજમાન સાથે રામહ્રદે સ્નાન કરવા ગયા.

સ્નાતોઽલઙ્કારવાસાંસિ વન્દિભ્યોઽદાત્તથા સ્ત્રિયઃ । તતઃ સ્વલઙ્કૃતો વર્ણાન્ આશ્વભ્યોઽન્નેન પૂજયત્

સ્નાન કર્યા પછી, તેણે પોતાના આભૂષણો અને વસ્ત્રો વંદિજન અને સ્ત્રીઓને આપ્યા. પછી પોતે શણગાર કરીને, યજ્ઞકર્તા અને અન્ય મહેમાનોનું અન્નથી સન્માન કર્યું.

બન્ધૂન્ સદારાન્ સસુતાન્ પારિબર્હેણ ભૂયસા । વિદર્ભકોશલકુરૂન્ કાશિકેકય સૃઞ્જયાન્

પછી તેણે પોતાના સગા-સંબંધીઓ, તેમની પત્નીઓ અને પુત્રો, તેમજ વિદર્ભ, કોશલ, કુરુ, કાશી, કેકય અને શ્રુંજયના લોકોનું ખૂબ જ આદરથી સન્માન કર્યું.

સદસ્યર્ત્વિક્સુરગણાન્ નૃભૂતપિતૃચારણાન્ । શ્રીનિકેતમનુજ્ઞાપ્ય શંસન્તઃ પ્રયયુઃ ક્રતુમ્

યજ્ઞસભાના સભ્ય, પુરોહિતો, ઋષિ-મુનિ, રાજાઓ, ભૂત-પિતૃ અને ચરણોનું પણ તેણે આદરપૂર્વક સન્માન કર્યું. પછી શ્રીહરિનું અનુમતિ લઇ, તેઓ આશીર્વાદ આપતા યજ્ઞસ્થળે ગયા.

ધૃતરાષ્ટ્રોઽનુજઃ પાર્થા ભીષ્મો દ્રોણઃ પૃથા યમૌ । નારદો ભગવાન્ વ્યાસઃ સુહૃત્સંબંધિબાંધવાઃ

ધૃતરાષ્ટ્ર, તેમના નાના ભાઈ, પૃથાના પુત્રો, ભીષ્મ, દ્રોણ, પૃથા, યમરાજના બંને પુત્રો, નારદજી, ભગવાન વ્યાસજી અને તેમના મિત્રો તથા સંબંધીઓ—

બન્ધૂન્પરિષ્વજ્ય યદૂન્ સૌહૃદાક્લિન્નચેતસઃ । યયુર્વિરહકૃચ્છ્રેણ સ્વદેશાંશ્ચાપરે જનાઃ

યાદવો જેવા પોતાના સગા-સંબંધીઓને પ્રેમથી ભેટી, હૃદયમાં સ્નેહથી ભીંજાઈ, કેટલાક લોકો પોતાના દેશ તરફ વિયોગની પીડા સહન કરીને ગયા.

નન્દસ્તુ સહ ગોપાલૈઃ બૃહત્યા પૂજયાર્ચિતઃ । કૃષ્ણરામોગ્રસેનાદ્યૈઃ ન્યવાત્સીદ્‌બન્ધુવત્સલઃ

નંદજી અને ગોપોનું કૃષ્ણ, રામ, ઉગ્રસેન અને અન્યોએ ખૂબ આદરપૂર્વક પૂજન કર્યું. સગા-સંબંધીઓ પ્રત્યે પ્રેમાળ નંદજી ત્યાં જ રહ્યા.

વસુદેવોઽઞ્જસોત્તીર્ય મનોરથમહાર્ણવમ્ । સુહૃદ્‌વૃતઃ પ્રીતમના નન્દમાહ કરે સ્પૃશન્

વસુદેવજી, પોતાના મનની મોટી ઈચ્છાઓ સરળતાથી પાર કરીને, મિત્રો સાથે આનંદિત મનથી, નંદજીનો હાથ પકડીને તેમને સંબોધ્યા.

શ્રીવસુદેવ ઉવાચ - ભ્રાતરીશકૃતઃ પાશો નૃનાં યઃ સ્નેહસંજ્ઞિતઃ । તં દુસ્ત્યજમહં મન્યે શૂરાણામપિ યોગિનામ્

શ્રી વસુદેવ બોલ્યા: ભાઈ, મનુષ્યોમાં જે સ્નેહનું બંધન ઈશ્વર રચે છે, તેને પ્રેમ કહે છે. એ બંધન તો વીર અને યોગીઓ માટે પણ ત્યજવું અઘરું છે એમ મને લાગે છે.

અસ્માસ્વપ્રતિકલ્પેયં યત્કૃતાજ્ઞેષુ સત્તમૈઃ । મૈત્ર્યર્પિતાફલા ચાપિ ન નિવર્તેત કર્હિચિત્

સજ્જનો દ્વારા, ભલે કોઈ ઉપકારનું પ્રતિફળ ન આપે, છતાં જે મિત્રતા સ્થાપાય છે અને જેનું ફળ મિત્રતામાં અર્પણ થાય છે, એ મિત્રતા ક્યારેય ત્યજવી ન જોઈએ.

પ્રાગકલ્પાચ્ચ કુશલં ભ્રાતર્વો નાચરામ હિ । અધુના શ્રીમદાન્ધાક્ષા ન પશ્યામઃ પુરઃ સતઃ

ભાઈઓ, પહેલાંના સમયમાં આપણે એકબીજાના કલ્યાણ માટે કશું કર્યું નહોતું. હવે સંપત્તિના ગર્વથી અંધ બની, સામે ઊભેલા સ્વજનોને પણ જોઈ શકતા નથી.

મા રાજ્યશ્રીરભૂત્પુંસઃ શ્રેયસ્કામસ્ય માનદ । સ્વજનાનુત બન્ધૂન્ વા ન પશ્યતિ યયાન્ધદૃક્

માન આપનાર, જે મનુષ્ય સાચા કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે, તેને રાજ્યની વૈભવશ્રી ક્યારેય ન મળે, કેમ કે એથી મનુષ્ય પોતાના સ્વજનો અને સંબંધીઓને જોઈ શકતો નથી, દૃષ્ટિ અંધ બની જાય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - એવં સૌહૃદશૈથિલ્ય ચિત્ત આનકદુન્દુભિઃ । રુરોદ તત્કૃતાં મૈત્રીં સ્મરન્ અશ્રુવિલોચનઃ

શ્રી શુકદેવજી કહે છે: આ રીતે, સ્નેહથી હૃદય નમણું થઇ ગયું. આનંદુંદુભિ વસુદેવ, પૂર્વે થયેલી મિત્રતાને યાદ કરીને, આંખોમાંથી અશ્રુ વહાવી રડવા લાગ્યા.

નન્દસ્તુ સખ્યુઃ પ્રિયકૃત્ પ્રેમ્ણા ગોવિન્દરામયોઃ । અદ્ય શ્વ ઇતિ માસાંસ્ત્રીન્ યદુભિર્માનિતોઽવસત્

નંદજી, જેમણે પોતાના પ્રિય મિત્ર ગોવિંદ અને રામ માટે જે પ્રેમ બતાવ્યો હતો, એ બદલ યાદવો દ્વારા સન્માન પામીને, 'આજે, કાલે' એમ વિચારીને ત્રણ મહિના ત્યાં જ રહ્યા.

તતઃ કામૈઃ પૂર્યમાણઃ સવ્રજઃ સહબાન્ધવઃ । પરાર્ધ્યાભરણક્ષૌમ નાનાનર્ઘ્યપરિચ્છદૈઃ

પછી, ઇચ્છાઓથી ભરેલા નંદજી, પોતાના સગા-સંબંધીઓ અને વ્રજવાસીઓ સાથે, ઉત્તમ આભૂષણો, રેશમી વસ્ત્રો અને અનેક અમૂલ્ય ભેટોથી સન્માનિત થયા.

વસુદેવોગ્રસેનાભ્યાં કૃષ્ણોદ્ધવબલાદિભિઃ । દત્તમાદાય પારિબર્હં યાપિતો યદુભિર્યયૌ

વસુદેવ, ઉગ્રસેન, કૃષ્ણ, ઉદ્ધવ, બલરામ અને અન્ય યાદવો પાસેથી મળેલી અનેક ભેટો લઈને, નંદજી યાદવોની સાથે પોતાના ગામ તરફ ચાલ્યા.

નન્દો ગોપાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ ગોવિન્દચરણામ્બુજે । મનઃ ક્ષિપ્તં પુનર્હર્તું અનીશા મથુરાં યયુઃ

નંદજી, ગોપો અને ગોપીઓ, જેમનું મન ગોવિંદના પાવન ચરણોમાં લીન હતું, તેઓ મન પાછું ખેંચી શક્યા નહીં અને અંતે મથુરા તરફ ગયા.

બન્ધુષુ પ્રતિયાતેષુ વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણદેવતાઃ । વીક્ષ્ય પ્રાવૃષમાસન્નાદ્ યયુર્દ્વારવતીં પુનઃ

જ્યારે તેમના સગા-સંબંધીઓ પાછા ગયા, ત્યારે કૃષ્ણને દેવતા માનનારા વૃષ્ણિઓએ, વરસાદી ઋતુ નજીક આવી રહી છે એ જોઈ, ફરીથી દ્વારકામાં પાછા ગયા.

જનેભ્યઃ કથયાં ચક્રુઃ યદુદેવમહોત્સવમ્ । યદાસીત્ તીર્થયાત્રાયાં સુહૃત્ સંદર્શનાદિકમ્

યાદવો લોકોએ લોકોને તીર્થયાત્રા દરમિયાન થયેલા મહોત્સવ, મિત્રોની મુલાકાત અને અન્ય ઘટનાઓ વિશે વિગતે કહ્યુ.