શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીભદ્રોવાચ। પિતા મે માતુલેયાય સ્વયમાહૂય દત્તવાન્। કૃષ્ણે કૃષ્ણાય તચ્ચિત્તામક્ષૌહિણ્યા સખીજનૈઃ

શ્રીભદ્રા બોલી: મારા પિતાએ મારા મામાને બોલાવીને મને કૃષ્ણને આપી દીધી, જેમના મનમાં કૃષ્ણ માટે પ્રેમ હતો, અને સાથે અક્ષૌહિણી સેના અને સખીઓ પણ આપી.

અસ્ય મે પાદસંસ્પર્શો ભવેજ્જન્મનિ જન્મનિ। કર્મભિર્ભ્રામ્યમાણાયા યેન તચ્છ્રેય આત્મનઃ

મારે દરેક જન્મમાં ભગવાનના પગનું સ્પર્શ મળે, કેમ કે એમના પગના સ્પર્શથી કર્મમાં ભટકતી આત્માને સત્ય સુખ મળે છે.

શ્રીલક્ષ્મણોવાચ। મમાપિ રાજ્ઞ્યચ્યુતજન્મકર્મ શ્રુત્વા મુહુર્નારદગીતમાસ હ। ચિત્તં મુકુન્દે કિલ પદ્મહસ્તયા વૃતઃ સુસમ્મૃશ્ય વિહાય લોકપાન્

શ્રીલક્ષ્મણા બોલી: નારદજી પાસેથી વારંવાર રાજાના જન્મ અને કાર્યોની વાર્તા સાંભળી, મારું મન કમળહસ્ત મુકુંદમાં એટલું લગી પડ્યું કે મેં દેહના રક્ષકોને પણ ભૂલી દીધા.

જ્ઞાત્વા મમ મતં સાધ્વિ પિતા દુહિતૃવત્સલઃ। બૃહત્સેન ઇતિ ખ્યાતસ્તત્રોપાયમચીકરત્

મારા મનની વાત જાણી, પિતાએ—જે બૃહત્સેન નામે પ્રસિદ્ધ અને દીકરીપ્રેમી હતા—મારા લગ્ન માટે ઉપાય શોધ્યો.

યથા સ્વયંવરે રાજ્ઞિ મત્સ્યઃ પાર્થેપ્સયા કૃતઃ। અયં તુ બહિરાચ્છન્નો દૃશ્યતે સ જલે પરમ્

જેમ પાંડવની ઇચ્છાથી રાજકુમારીના સ્વયંવરમાં માછલી રાખવામાં આવી હતી, તેમ અહીં પણ એક માછલી બહાર છુપાવીને પાણીમાં દેખાતી હતી.

શ્રુત્વૈતત્સર્વતો ભૂપા આયયુર્મત્પિતુઃ પુરમ્। સર્વાસ્ત્રશસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞાઃ સોપાધ્યાયાઃ સહસ્રશઃ

આ વાત સાંભળી, બધા તરફથી હજારો રાજાઓ, શસ્ત્ર અને અસ્ત્રના જ્ઞાન સાથે, પોતાના ગુરુઓ સાથે મારા પિતાના શહેરમાં આવ્યા.

પિત્રા સમ્પૂજિતાઃ સર્વે યથાવીર્યં યથાવયઃ। આદદુઃ સશરં ચાપં વેદ્ધું પર્ષદિ મદ્ધિયઃ

પિતાએ બધાને તેમની તાકાત અને વય પ્રમાણે સન્માન આપ્યો; જે મને મેળવવા ઇચ્છતા હતા, તેમણે સભામાં ધનુષ્ય અને બાણ લઈ શર સાધવા તૈયાર થયા.

આદાય વ્યસૃજન્કેચિત્સજ્યં કર્તુમનીશ્વરાઃ। આકોષ્ઠં જ્યાં સમુત્કૃષ્ય પેતુરેકેઽમુનાહતાઃ

કેટલાંક ધનુષ્ય ઉઠાવીને તેને તાણવાનો પ્રયાસ કર્યો પણ શક્યા નહીં; કેટલાકે ધનુષ્યની ડોરી છાતી સુધી ખેંચી, પણ એ જ ડોરીના ઝાટકાથી પડી ગયા.

સજ્યં કૃત્વાપરે વીરા માગધામ્બષ્ઠચેદિપાઃ। ભીમો દુર્યોધનઃ કર્ણો નાવિદંસ્તદવસ્થિતિમ્

માગધ, અંબષ્ટ, ચેદિરાજા અને ભીમ, દુર્યોધન, કર્ણ જેવા વીરોએ ધનુષ્ય તો તાણી લીધું, પણ સાચી કસોટી શું છે એ સમજ્યા નહીં.

મત્સ્યાભાસં જલે વીક્ષ્ય જ્ઞાત્વા ચ તદવસ્થિતિમ્। પાર્થો યત્તોઽસૃજદ્બાણં નાચ્છિનત્પસ્પૃશે પરમ્

અર્જુને પાણીમાં માછલીનો પ્રતિબિંબ જોઈને અને તેની સ્થિતિ સમજીને, ખૂબ ધ્યાનપૂર્વક તીર છોડ્યું; એ તીરે માછલીને કાપી ન નાખી, માત્ર સ્પર્શી હતી.

રાજન્યેષુ નિવૃત્તેષુ ભગ્નમાનેષુ માનિષુ। ભગવાન્ધનુરાદાય સજ્યં કૃત્વાથ લીલયા

જ્યારે રાજાઓ હારીને પાછા ફર્યા અને તેમનો અહંકાર તૂટી ગયો, ત્યારે ભગવાને ધનુષ્ય હાથમાં લઇને, સરળતાથી તેને તાણ્યું.

તસ્મિન્સન્ધાય વિશિખં મત્સ્યં વીક્ષ્ય સકૃજ્જલે। છિત્ત્વેષુણાપાતયત્તં સૂર્યે ચાભિજિતિ સ્થિતે ૨૬ અભિજિત્। દિવિ દુન્દુભયો નેદુર્જયશબ્દયુતા ભુવિ। દેવાશ્ચ કુસુમાસારાન્મુમુચુર્હર્ષવિહ્વલાઃ

એ સમયે, એક જ નજરે પાણીમાં માછલી જોઈને, ભગવાને નિશાન પર તીર ચડાવ્યું અને એ તીરે માછલીને કાપી પાડી દીધી, એ સમયે સૂર્ય અભિજિત નક્ષત્રમાં હતો. આકાશમાં દુંદુભીઓ વાગી ઉઠી, વિજયના નાદ સાથે ધરતી પર ધ્વનિ થયો અને દેવતાઓ આનંદથી ફૂલો વરસાવા લાગ્યા.

તદ્રઙ્ગમાવિશમહં કલનૂપુરાભ્યાં। પદ્ભ્યાં પ્રગૃહ્ય કનકોજ્વલરત્નમાલામ્ । નૂત્ને નિવીય પરિધાય ચ કૌશિકાગ્ર્યે। સવ્રીડહાસવદના કવરીધૃતસ્રક્

પછી હું મંચ પર પ્રવેશી, પગમાં નાજુક ઘૂઘરાંની ઝણકાર સાથે, હાથમાં ચમકતી સોનાની રત્નમાળ પકડી, નવા રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને, શરમાળ સ્મિત સાથે, વાળમાં ફૂલની વણાવેલી વેણી ધારણ કરી.

ઉન્નીય વક્ત્રમુરુકુન્તલકુણ્ડલત્વિડ્। ગણ્ડસ્થલં શિશિરહાસકટાક્ષમોક્ષૈઃ। રાજ્ઞો નિરીક્ષ્ય પરિતઃ શનકૈર્મુરારેર્। અંસેઽનુરક્તહૃદયા નિદધે સ્વમાલામ્

પછી મેં મારો ચહેરો ઉંચક્યો, મોટા કુંદળોની ઝાંખી અને ગાલ પર તેજ સાથે, શીતળા સ્મિતભર્યા નજરે આસપાસના રાજાઓને ધીમે ધીમે જોયા અને મારો હૃદય મુરારી પ્રત્યે પ્રેમથી ભરેલું હતું, તેથી મેં મારી માળા તેમના ખભા પર મુકી.

તાવન્મૃદઙ્ગપટહાઃ શઙ્ખભેર્યાનકાદયઃ। નિનેદુર્નટનર્તક્યો નનૃતુર્ગાયકા જગુઃ

એ સમયે મૃદંગ, પખાવજ, શંખ, ભેરી અને અન્ય વાદ્યો ગુંજી ઉઠ્યા; નૃત્યંગનાઓ નાચવા લાગી અને ગાયકોએ ગાન શરૂ કર્યું.

એવં વૃતે ભગવતિ મયેશે નૃપયૂથપાઃ। ન સેહિરે યાજ્ઞસેનિ સ્પર્ધન્તો હૃચ્છયાતુરાઃ

જ્યારે મેં એ માયાપતિ ભગવાનને પસંદ કર્યો, ત્યારે રાજાઓ, દ્રૌપદીની પસંદગી સહન કરી શક્યા નહીં અને ઈર્ષ્યા અને અભિલાષાથી એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા.

માં તાવદ્રથમારોપ્ય હયરત્નચતુષ્ટયમ્। શાર્ઙ્ગમુદ્યમ્ય સન્નદ્ધસ્તસ્થાવાજૌ ચતુર્ભુજઃ

તેમણે મને ચાર ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં બેસાડ્યા, શારંગ ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, કવચ પહેરીને, ચાર ભુજાઓ સાથે યુદ્ધમાં ઊભા રહ્યા.

દારુકશ્ચોદયામાસ કાઞ્ચનોપસ્કરં રથમ્। મિષતાં ભૂભુજાં રાજ્ઞિ મૃગાણાં મૃગરાડિવ

દારુકએ સોનાના સજાવટવાળું રથ હાંકી કાઢ્યું, રાજાઓ જોઈ રહ્યા હતા, એ રીતે જેમ સિંહ અન્ય પ્રાણીઓની સામે પોતાના શિકારને લઈ જાય છે.

તેઽન્વસજ્જન્ત રાજન્યા નિષેદ્ધું પથિ કેચન। સંયત્તા ઉદ્ધૃતેષ્વાસા ગ્રામસિંહા યથા હરિમ્

કેટલાક રાજાઓ રસ્તામાં રોકવા માટે તણાવમાં, ધનુષ્ય તાણીને ભગવાનના પાછળ દોડ્યા, જેમ ગામના સિંહ હરિને પકડવા દોડે.

તે શાર્ઙ્ગચ્યુતબાણૌઘૈઃ કૃત્તબાહ્વઙ્ઘ્રિકન્ધરાઃ। નિપેતુઃ પ્રધને કેચિદેકે સન્ત્યજ્ય દુદ્રુવુઃ

શારંગ ધનુષ્યમાંથી છોડાયેલા તીરોની વરસાદથી, કેટલાક રાજાઓના હાથ, પગ અને ગળા કપાઈ ગયા અને તેઓ યુદ્ધભૂમિમાં પડી ગયા; જ્યારે કેટલાક યુદ્ધ છોડી ભાગી ગયા.

તતઃ પુરીં યદુપતિરત્યલઙ્કૃતાં। રવિચ્છદધ્વજપટચિત્રતોરણામ્। કુશસ્થલીં દિવિ ભુવિ ચાભિસંસ્તુતાં। સમાવિશત્તરણિરિવ સ્વકેતનમ્

પછી યદુવંશના સ્વામી એ સુંદર રીતે શોભાયમાન, સૂર્યછાયાવાળા ધ્વજ અને રંગબેરંગી તોરણોથી સજાયેલી, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ એવી કુશસ્થળી નગરીમાં પ્રવેશ્યા, જેમ નાવ પોતાનાં બંદરે પહોંચે છે.

પિતા મે પૂજયામાસ સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાન્। મહાર્હવાસોઽલઙ્કારૈઃ શય્યાસનપરિચ્છદૈઃ

મારા પિતાએ પોતાના મિત્રોને, સગાં-સંબંધીઓને, કિંમતી વસ્ત્રો, આભૂષણો, શય્યા, આસન અને અન્ય ભેટો આપી સન્માનિત કર્યા.

દાસીભિઃ સર્વસમ્પદ્ભિર્ભટેભરથવાજિભિઃ। આયુધાનિ મહાર્હાણિ દદૌ પૂર્ણસ્ય ભક્તિતઃ

દાસીઓ, સર્વ પ્રકારની સંપત્તિ, સૈનિકો, રથો અને ઘોડાઓ સાથે, તેમણે શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો ભક્તિપૂર્વક આપ્યા.

આત્મારામસ્ય તસ્યેમા વયં વૈ ગૃહદાસિકાઃ। સર્વસઙ્ગનિવૃત્ત્યાદ્ધા તપસા ચ બભૂવિમ

અમે, તેમના ઘરનાં દાસીઓ, સાચી તપસ્યા અને સર્વ સંસારમાંથી વિમુખ થવાથી, સ્વયંમાં તૃપ્ત એવા ભગવાનની સેવા માટે આવી છીએ.

મહિષ્ય ઊચુઃ। ભૌમં નિહત્ય સગણં યુધિ તેન રુદ્ધા। જ્ઞાત્વાથ નઃ ક્ષિતિજયે જિતરાજકન્યાઃ। નિર્મુચ્ય સંસૃતિવિમોક્ષમનુસ્મરન્તીઃ। પાદામ્બુજં પરિણિનાય ય આપ્તકામઃ

રાણીઓએ કહ્યું: ભૌમાસુર અને તેના સાથીઓને યુદ્ધમાં મારીને, તેમણે અમને મુક્ત કરી, અમે રાજકન્યાઓ જે તેમના દ્વારા જીતાઈ હતી. તેમના કમળ જેવા પગને સ્મરણ કરતાં, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરનાર એવા ભગવાને અમને લગ્ન દ્વારા સ્વીકારી, સંસારબંધનમાંથી મુક્તિ આપી.

ન વયં સાધ્વિ સામ્રાજ્યં સ્વારાજ્યં ભૌજ્યમપ્યુત। વૈરાજ્યં પારમેષ્ઠ્યં ચ આનન્ત્યં વા હરેઃ પદમ્

અમે ન તો સામ્રાજ્ય, ન તો સ્વરાજ્ય, ન તો રાજ્યની ઇચ્છા રાખીએ છીએ; ન તો બ્રહ્માનું સર્વોચ્ચ સ્થાન, કે હરીનું અનંત ધામ પણ અમને ઇચ્છિત નથી.

કામયામહ એતસ્ય શ્રીમત્પાદરજઃ શ્રિયઃ। કુચકુઙ્કુમગન્ધાઢ્યં મૂર્ધ્ના વોઢું ગદાભૃતઃ

અમને તો માત્ર એ જ ઇચ્છા છે કે, ગદાધર ભગવાનના શ્રીમંત પગની ધૂળ, જે તેમના વક્ષસ્થળની સુગંધથી સુગંધિત છે, તે આપણા માથે ધારણ કરીએ.

વ્રજસ્ત્રિયો યદ્વાઞ્છન્તિ પુલિન્દ્યસ્તૃણવીરુધઃ। ગાવશ્ચારયતો ગોપાઃ પદસ્પર્શં મહાત્મનઃ

વ્રજની ગોપીઓ, પુલિંદી સ્ત્રીઓ, ઘાસ-ઝાડ, ગાયો અને ગોપાળાં બધાને એ મહાન આત્માના પગલાંના સ્પર્શની ઇચ્છા રહે છે, જ્યારે તે ગાયોને ચરાવે છે.

ઋષિગણકૃતા ભગવત્સ્તુતિઃ; વસુદેવયજ્ઞોત્સવઃ; બન્ધૂનાં પ્રસ્થાપનાદિકં ચ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( વસંતતિલકા ) શ્રુત્વા પૃથા સુબલપુત્ર્યથ યાજ્ઞસેની માધવ્યથ ક્ષિતિપપત્ન્ય ઉત સ્વગોપ્યઃ । કૃષ્ણેઽખિલાત્મનિ હરૌ પ્રણયાનુબન્ધં સર્વા વિસિસ્મ્યુરલમશ્રુકલાકુલાક્ષ્યઃ

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: જ્યારે કુંતી, સુભદ્રા, દ્રૌપદી, માધવી, રાજપત્નીઓ અને પોતાની ગોપીઓએ શ્રીકૃષ્ણના પોતાના પરના ઊંડા પ્રેમ વિશે સાંભળ્યું, ત્યારે બધાની આંખોમાં આનંદના આંસુ છલકાઈ આવ્યા અને તેઓ ખૂબ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.