શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

શ્રીઋષિરુવાચ। ઇત્યુત્તમઃશ્લોકશિખામણિં જનેષ્વ્। અભિષ્ટુવત્સ્વન્ધકકૌરવસ્ત્રિયઃ। સમેત્ય ગોવિન્દકથા મિથોઽગૃણંસ્। ત્રિલોકગીતાઃ શૃણુ વર્ણયામિ તે

ઋષિ કહે છે: આ રીતે, અંધક અને કૌરવ વંશની સ્ત્રીઓએ ભેગા થઈને, ઉત્તમ કીર્તિવાળા ભગવાનની સ્તુતિ કરી. એમણે પરસ્પર મળીને, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા ગોવિંદના ચરિત્રો ગાયા. હવે હું એ બધું તમને કહું છું.

શ્રીદ્રૌપદ્યુવાચ। હે વૈદર્ભ્યચ્યુતો ભદ્રે હે જામ્બવતિ કૌશલે। હે સત્યભામે કાલિન્દિ શૈબ્યે રોહિણિ લક્ષ્મણે

શ્રીદ્રૌપદી બોલી: હે વૈદર્ભી, હે ભદ્રા, હે જામ્બવતી, હે કૌશલા, હે સત્યભામા, હે કાલિન્દી, હે શૈબ્યા, હે રોહિણી અને હે લક્ષ્મણા—

હે કૃષ્ણપત્ન્ય એતન્નો બ્રૂત વો ભગવાન્સ્વયમ્। ઉપયેમે યથા લોકમનુકુર્વન્સ્વમાયયા

હે કૃષ્ણપત્નીઓ, અમને કહો કે ભગવાને પોતે કઈ રીતે તમારો વિવાહ કર્યો? એમણે પોતાનાં યોગથી લોકોની રીત પ્રમાણે કેવી રીતે તમારે લગ્ન કર્યા, એ જણાવો.

શ્રીરુક્મિણ્યુવાચ। ચૈદ્યાય માર્પયિતુમુદ્યતકાર્મુકેષુ। રાજસ્વજેયભટશેખરિતાઙ્ઘ્રિરેણુઃ। નિન્યે મૃગેન્દ્ર ઇવ ભાગમજાવિયૂથાત્। તચ્છ્રીનિકેતચરણોઽસ્તુ મમાર્ચનાય

શ્રીરુક્મિણી બોલી: જ્યારે ધનુષ્ય તાણેલા યોદ્ધાઓએ મને ચૈદિરાજાને આપવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે ભગવાને, જેમના પગની ધૂળ રાજાના સૈનિકોના માથા પર શોભતી હતી, મને બકરાંના ઝુંડમાંથી સિંહ પોતાના ભાગે લઈ જાય એમ લઈ ગયા. એવા શ્રીનિવાસી ભગવાનના પગ મારા પૂજન માટે રહે.

શ્રીસત્યભામોવાચ। યો મે સનાભિવધતપ્તહૃદા તતેન। લિપ્તાભિશાપમપમાર્ષ્ટુમુપાજહાર। જિત્વર્ક્ષરાજમથ રત્નમદાત્સ તેન। ભીતઃ પિતાદિશત માં પ્રભવેઽપિ દત્તામ્

શ્રીસત્યભામા બોલી: મારા સહપત્ની દ્વારા મળેલા શ્રાપને દૂર કરવા માટે, જેમણે પૃથ્વીના રાજાને હરાવ્યો અને રત્ન લાવ્યું, મારા પિતા અને અન્ય લોકોને ભયભીત કર્યા, અને હું બીજાને અપાઈ ગઈ હોવા છતાં પણ મને પોતાના માટે લઈ ગયા—એવા ભગવાને મને પ્રાપ્ત કરી.

શ્રીજામ્બવત્યુવાચ। પ્રાજ્ઞાય દેહકૃદમું નિજનાથદૈવં। સીતાપતિં ત્રિનવહાન્યમુનાભ્યયુધ્યત્। જ્ઞાત્વા પરીક્ષિત ઉપાહરદર્હણં માં। પાદૌ પ્રગૃહ્ય મણિનાહમમુષ્ય દાસી

શ્રીજામ્બવતી બોલી: એમને શરીર આપનાર અને મારા ભાગ્યના સ્વામી જાણીને, સીતાપતિએ મારા પિતાજી સાથે એકવીસ દિવસ યુદ્ધ કર્યું. પિતાએ એમને સાચો સમજ્યા પછી મને રત્ન સાથે આપી દીધી, અને હું એમના પગ પકડી એમની દાસી બની.

શ્રીકાલિન્દ્યુવાચ। તપશ્ચરન્તીમાજ્ઞાય સ્વપાદસ્પર્શનાશયા। સખ્યોપેત્યાગ્રહીત્પાણિં યોઽહં તદ્ગૃહમાર્જની

શ્રીકાલિન્દી બોલી: હું ભગવાનના પગ સ્પર્શ કરવાની ઇચ્છાથી તપ કરતી હતી, એ જાણીને, એમણે મિત્ર બનીને આવી, મારું હાથ પકડી લીધું અને હું એમના ઘરનું લાવણ્ય扫પાવાળી બની.

શ્રીમિત્રવિન્દોવાચ। યો માં સ્વયંવર ઉપેત્ય વિજિત્ય ભૂપાન્। નિન્યે શ્વયૂથગં ઇવાત્મબલિં દ્વિપારિઃ। ભ્રાતૄંશ્ચ મેઽપકુરુતઃ સ્વપુરં શ્રિયૌકસ્। તસ્યાસ્તુ મેઽનુભવમઙ્ઘ્ર્યવનેજનત્વમ્

શ્રીમિત્રવિંદા બોલી: મારા સ્વયંવરમાં ભગવાન આવ્યા, રાજાઓને હરાવ્યા અને હાથી પોતાની સાથીને ઝુંડમાંથી લઈ જાય એમ મને લઈ ગયા. એમણે મારા ભાઈઓને દૂર હાંકી દીધા અને મને શ્રીવાસી પોતાના શહેરમાં લઈ ગયા. એમના પગની સેવા કરવાનો અવસર મને મળે.

શ્રીસત્યોવાચ। સપ્તોક્ષણોઽતિબલવીર્યસુતીક્ષ્ણશૃઙ્ગાન્। પિત્રા કૃતાન્ક્ષિતિપવીર્યપરીક્ષણાય। તાન્વીરદુર્મદહનસ્તરસા નિગૃહ્ય। ક્રીડન્બબન્ધ હ યથા શિશવોઽજતોકાન્

શ્રીસत्या બોલી: મારા પિતાએ રાજાઓની તાકાત અજમાવવા માટે સાત ભયાનક અને તીખા શિંગાવાળા બળદો રાખ્યા હતા. વીરોના અભિમાન તોડનાર ભગવાને તેમને સહેલાઈથી વશ કરી લીધા અને બાળક વાછરડાંને બાંધે એમ બાંધી દીધા.

ય ઇત્થં વીર્યશુલ્કાં માં। દાસીભિશ્ચતુરઙ્ગિણીમ્। પથિ નિર્જિત્ય રાજન્યાન્। નિન્યે તદ્દાસ્યમસ્તુ મે

જેમણે મને વીર્યશુલ્ક રૂપે, દાસીઓ અને ચતુરંગી સેના સાથે, રસ્તામાં રાજાઓને હરાવીને જીત્યા—એવા ભગવાનની દાસી બનવું મને મળે.

શ્રીભદ્રોવાચ। પિતા મે માતુલેયાય સ્વયમાહૂય દત્તવાન્। કૃષ્ણે કૃષ્ણાય તચ્ચિત્તામક્ષૌહિણ્યા સખીજનૈઃ

શ્રીભદ્રા બોલી: મારા પિતાએ મારા મામાને બોલાવીને મને કૃષ્ણને આપી દીધી, જેમના મનમાં કૃષ્ણ માટે પ્રેમ હતો, અને સાથે અક્ષૌહિણી સેના અને સખીઓ પણ આપી.

અસ્ય મે પાદસંસ્પર્શો ભવેજ્જન્મનિ જન્મનિ। કર્મભિર્ભ્રામ્યમાણાયા યેન તચ્છ્રેય આત્મનઃ

મારે દરેક જન્મમાં ભગવાનના પગનું સ્પર્શ મળે, કેમ કે એમના પગના સ્પર્શથી કર્મમાં ભટકતી આત્માને સત્ય સુખ મળે છે.

શ્રીલક્ષ્મણોવાચ। મમાપિ રાજ્ઞ્યચ્યુતજન્મકર્મ શ્રુત્વા મુહુર્નારદગીતમાસ હ। ચિત્તં મુકુન્દે કિલ પદ્મહસ્તયા વૃતઃ સુસમ્મૃશ્ય વિહાય લોકપાન્

શ્રીલક્ષ્મણા બોલી: નારદજી પાસેથી વારંવાર રાજાના જન્મ અને કાર્યોની વાર્તા સાંભળી, મારું મન કમળહસ્ત મુકુંદમાં એટલું લગી પડ્યું કે મેં દેહના રક્ષકોને પણ ભૂલી દીધા.

જ્ઞાત્વા મમ મતં સાધ્વિ પિતા દુહિતૃવત્સલઃ। બૃહત્સેન ઇતિ ખ્યાતસ્તત્રોપાયમચીકરત્

મારા મનની વાત જાણી, પિતાએ—જે બૃહત્સેન નામે પ્રસિદ્ધ અને દીકરીપ્રેમી હતા—મારા લગ્ન માટે ઉપાય શોધ્યો.

યથા સ્વયંવરે રાજ્ઞિ મત્સ્યઃ પાર્થેપ્સયા કૃતઃ। અયં તુ બહિરાચ્છન્નો દૃશ્યતે સ જલે પરમ્

જેમ પાંડવની ઇચ્છાથી રાજકુમારીના સ્વયંવરમાં માછલી રાખવામાં આવી હતી, તેમ અહીં પણ એક માછલી બહાર છુપાવીને પાણીમાં દેખાતી હતી.

શ્રુત્વૈતત્સર્વતો ભૂપા આયયુર્મત્પિતુઃ પુરમ્। સર્વાસ્ત્રશસ્ત્રતત્ત્વજ્ઞાઃ સોપાધ્યાયાઃ સહસ્રશઃ

આ વાત સાંભળી, બધા તરફથી હજારો રાજાઓ, શસ્ત્ર અને અસ્ત્રના જ્ઞાન સાથે, પોતાના ગુરુઓ સાથે મારા પિતાના શહેરમાં આવ્યા.

પિત્રા સમ્પૂજિતાઃ સર્વે યથાવીર્યં યથાવયઃ। આદદુઃ સશરં ચાપં વેદ્ધું પર્ષદિ મદ્ધિયઃ

પિતાએ બધાને તેમની તાકાત અને વય પ્રમાણે સન્માન આપ્યો; જે મને મેળવવા ઇચ્છતા હતા, તેમણે સભામાં ધનુષ્ય અને બાણ લઈ શર સાધવા તૈયાર થયા.

આદાય વ્યસૃજન્કેચિત્સજ્યં કર્તુમનીશ્વરાઃ। આકોષ્ઠં જ્યાં સમુત્કૃષ્ય પેતુરેકેઽમુનાહતાઃ

કેટલાંક ધનુષ્ય ઉઠાવીને તેને તાણવાનો પ્રયાસ કર્યો પણ શક્યા નહીં; કેટલાકે ધનુષ્યની ડોરી છાતી સુધી ખેંચી, પણ એ જ ડોરીના ઝાટકાથી પડી ગયા.

સજ્યં કૃત્વાપરે વીરા માગધામ્બષ્ઠચેદિપાઃ। ભીમો દુર્યોધનઃ કર્ણો નાવિદંસ્તદવસ્થિતિમ્

માગધ, અંબષ્ટ, ચેદિરાજા અને ભીમ, દુર્યોધન, કર્ણ જેવા વીરોએ ધનુષ્ય તો તાણી લીધું, પણ સાચી કસોટી શું છે એ સમજ્યા નહીં.

મત્સ્યાભાસં જલે વીક્ષ્ય જ્ઞાત્વા ચ તદવસ્થિતિમ્। પાર્થો યત્તોઽસૃજદ્બાણં નાચ્છિનત્પસ્પૃશે પરમ્

અર્જુને પાણીમાં માછલીનો પ્રતિબિંબ જોઈને અને તેની સ્થિતિ સમજીને, ખૂબ ધ્યાનપૂર્વક તીર છોડ્યું; એ તીરે માછલીને કાપી ન નાખી, માત્ર સ્પર્શી હતી.

રાજન્યેષુ નિવૃત્તેષુ ભગ્નમાનેષુ માનિષુ। ભગવાન્ધનુરાદાય સજ્યં કૃત્વાથ લીલયા

જ્યારે રાજાઓ હારીને પાછા ફર્યા અને તેમનો અહંકાર તૂટી ગયો, ત્યારે ભગવાને ધનુષ્ય હાથમાં લઇને, સરળતાથી તેને તાણ્યું.

તસ્મિન્સન્ધાય વિશિખં મત્સ્યં વીક્ષ્ય સકૃજ્જલે। છિત્ત્વેષુણાપાતયત્તં સૂર્યે ચાભિજિતિ સ્થિતે ૨૬ અભિજિત્। દિવિ દુન્દુભયો નેદુર્જયશબ્દયુતા ભુવિ। દેવાશ્ચ કુસુમાસારાન્મુમુચુર્હર્ષવિહ્વલાઃ

એ સમયે, એક જ નજરે પાણીમાં માછલી જોઈને, ભગવાને નિશાન પર તીર ચડાવ્યું અને એ તીરે માછલીને કાપી પાડી દીધી, એ સમયે સૂર્ય અભિજિત નક્ષત્રમાં હતો. આકાશમાં દુંદુભીઓ વાગી ઉઠી, વિજયના નાદ સાથે ધરતી પર ધ્વનિ થયો અને દેવતાઓ આનંદથી ફૂલો વરસાવા લાગ્યા.

તદ્રઙ્ગમાવિશમહં કલનૂપુરાભ્યાં। પદ્ભ્યાં પ્રગૃહ્ય કનકોજ્વલરત્નમાલામ્ । નૂત્ને નિવીય પરિધાય ચ કૌશિકાગ્ર્યે। સવ્રીડહાસવદના કવરીધૃતસ્રક્

પછી હું મંચ પર પ્રવેશી, પગમાં નાજુક ઘૂઘરાંની ઝણકાર સાથે, હાથમાં ચમકતી સોનાની રત્નમાળ પકડી, નવા રેશમી વસ્ત્ર પહેરીને, શરમાળ સ્મિત સાથે, વાળમાં ફૂલની વણાવેલી વેણી ધારણ કરી.

ઉન્નીય વક્ત્રમુરુકુન્તલકુણ્ડલત્વિડ્। ગણ્ડસ્થલં શિશિરહાસકટાક્ષમોક્ષૈઃ। રાજ્ઞો નિરીક્ષ્ય પરિતઃ શનકૈર્મુરારેર્। અંસેઽનુરક્તહૃદયા નિદધે સ્વમાલામ્

પછી મેં મારો ચહેરો ઉંચક્યો, મોટા કુંદળોની ઝાંખી અને ગાલ પર તેજ સાથે, શીતળા સ્મિતભર્યા નજરે આસપાસના રાજાઓને ધીમે ધીમે જોયા અને મારો હૃદય મુરારી પ્રત્યે પ્રેમથી ભરેલું હતું, તેથી મેં મારી માળા તેમના ખભા પર મુકી.

તાવન્મૃદઙ્ગપટહાઃ શઙ્ખભેર્યાનકાદયઃ। નિનેદુર્નટનર્તક્યો નનૃતુર્ગાયકા જગુઃ

એ સમયે મૃદંગ, પખાવજ, શંખ, ભેરી અને અન્ય વાદ્યો ગુંજી ઉઠ્યા; નૃત્યંગનાઓ નાચવા લાગી અને ગાયકોએ ગાન શરૂ કર્યું.

એવં વૃતે ભગવતિ મયેશે નૃપયૂથપાઃ। ન સેહિરે યાજ્ઞસેનિ સ્પર્ધન્તો હૃચ્છયાતુરાઃ

જ્યારે મેં એ માયાપતિ ભગવાનને પસંદ કર્યો, ત્યારે રાજાઓ, દ્રૌપદીની પસંદગી સહન કરી શક્યા નહીં અને ઈર્ષ્યા અને અભિલાષાથી એકબીજા સાથે સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા.

માં તાવદ્રથમારોપ્ય હયરત્નચતુષ્ટયમ્। શાર્ઙ્ગમુદ્યમ્ય સન્નદ્ધસ્તસ્થાવાજૌ ચતુર્ભુજઃ

તેમણે મને ચાર ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડાયેલા રથમાં બેસાડ્યા, શારંગ ધનુષ્ય હાથમાં લીધું, કવચ પહેરીને, ચાર ભુજાઓ સાથે યુદ્ધમાં ઊભા રહ્યા.

દારુકશ્ચોદયામાસ કાઞ્ચનોપસ્કરં રથમ્। મિષતાં ભૂભુજાં રાજ્ઞિ મૃગાણાં મૃગરાડિવ

દારુકએ સોનાના સજાવટવાળું રથ હાંકી કાઢ્યું, રાજાઓ જોઈ રહ્યા હતા, એ રીતે જેમ સિંહ અન્ય પ્રાણીઓની સામે પોતાના શિકારને લઈ જાય છે.

તેઽન્વસજ્જન્ત રાજન્યા નિષેદ્ધું પથિ કેચન। સંયત્તા ઉદ્ધૃતેષ્વાસા ગ્રામસિંહા યથા હરિમ્

કેટલાક રાજાઓ રસ્તામાં રોકવા માટે તણાવમાં, ધનુષ્ય તાણીને ભગવાનના પાછળ દોડ્યા, જેમ ગામના સિંહ હરિને પકડવા દોડે.