શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કૃષ્ણરામૌ પરિષ્વજ્ય પિતરાવભિવાદ્ય ચ । ન કિઞ્ચનોચતુઃ પ્રેમ્ણા સાશ્રુકણ્ઠૌ કુરૂદ્વહ

કૃષ્ણ અને રામે માતા-પિતાને આવડી લીધા અને પદપ્રણામ કર્યા, પણ પ્રેમથી ગળા રુંધાઈ ગયા હોવાથી, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેઓ એક પણ શબ્દ બોલી શક્યા નહીં.

તાવાત્માસનમારોપ્ય બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ । યશોદા ચ મહાભાગા સુતૌ વિજહતુઃ શુચઃ

પછી, યશોદા અને તેમના પતિએ બંનેને પોતાના આસન પર બેસાડ્યા અને બંને હાથથી આવડી લીધા; પુત્રોની ચિંતા અને દુઃખ બધું જ ભૂલી ગયા.

રોહિણી દેવકી ચાથ પરિષ્વજ્ય વ્રજેશ્વરીમ્ । સ્મરન્ત્યૌ તત્કૃતાં મૈત્રીં બાષ્પકણ્ઠ્યૌ સમૂચતુઃ

પછી રોહિણી અને દેવકીએ વ્રજની રાણી યશોદાને આવડી લીધી; તેમની દયાળુ મિત્રતાની યાદથી, ગળા રુંધાઈ ગયા અને બંને બોલી ઉઠ્યા.

કા વિસ્મરેત વાં મૈત્રીં અનિવૃત્તાં વ્રજેશ્વરિ । અવાપ્યાપ્યૈન્દ્રમૈશ્વર્યં યસ્યા નેહ પ્રતિક્રિયા

વ્રજની રાણી, તમારી અડગ મૈત્રીને કોણ ભૂલી શકે? ઇન્દ્રનું રાજ્ય મળ્યું હોય કે છોડી દીધું હોય, એ મૈત્રીનો બદલો તો આ દુનિયામાં ક્યાંય મળતો નથી.

( વસંતતિલકા ) એતાવદૃષ્ટપિતરૌ યુવયોઃ સ્મ પિત્રોઃ સમ્પ્રીણનાભ્યુદયપોષણપાલનાનિ । પ્રાપ્યોષતુર્ભવતિ પક્ષ્મ હ યદ્વદક્ષ્ણોઃ ન્યસ્તાવકુત્ર ચ ભયૌ ન સતાં પરઃ સ્વઃ

તમારા માતા-પિતાએ તમને આનંદ, સુખ, પોષણ અને રક્ષા આપી, એમણે પોતાનું ફરજ પૂરું કરી. જેમ પાંપણ આંખોની રક્ષા કરે છે, તેમ સારા માણસોને કોઈ ભય રહેતો નથી, કારણ કે સ્વર્ગ તો એમનો લક્ષ્ય જ નથી.

શ્રીશુક ઉવાચ - ગોપ્યશ્ચ કૃષ્ણમુપલભ્ય ચિરાદભીષ્ટં યત્પ્રેક્ષણે દૃશિષુ પક્ષ્મકૃતં શપન્તિ । દૃગ્ભિર્હૃદીકૃતમલં પરિરભ્ય સર્વાઃ તદ્‌ભાવમાપુરપિ નિત્યયુજાં દુરાપમ્

શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓએ ઘણાં વર્ષો પછી પોતાના પ્રિય કૃષ્ણને જોઈને, પાંપણો કેમ છે એ વાત માટે પોતાને ધિક્કાર્યા. એમણે આંખોથી કૃષ્ણને હૈયામાં ઉતારી લીધા અને એવી ભક્તિ પામી, જે સતત જોડાયેલા રહેનારાને પણ દુર્લભ છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ભગવાંસ્તાસ્તથાભૂતા વિવિક્ત ઉપસઙ્ગતઃ । આશ્લિષ્યાનામયં પૃષ્ટ્વા પ્રહસન્ ઇદમબ્રવીત્

ભગવાન કૃષ્ણ એકાંતમાં આવી, ગોપીઓનું આલિંગન કરીને, એમની ખબર-ખબર પુછી, હસતાં-હસતાં એમને કહ્યું.

અપિ સ્મરથ નઃ સખ્યઃ સ્વાનામર્થચિકીર્ષયા । ગતાંશ્ચિરાયિતાઞ્છત્રુ પક્ષક્ષપણચેતસઃ

શુભે, શું તમે અમારી મૈત્રીને યાદ રાખો છો? અમે આપણા કામમાં લાગી, દુશ્મન પક્ષને નાશ કરવા મન મૂકીને, ઘણાં સમય માટે અહીંથી દૂર રહી ગયા.

અપ્યવધ્યાયથાસ્માન્ સ્વિદકૃતજ્ઞાવિશઙ્કયા । નૂનં ભૂતાનિ ભગવાન્ યુનક્તિ વિયુનક્તિ ચ

શું તમે અમને અણગમતા, કે અમે કૃતઘ્ન છીએ એવી શંકા રાખી? પણ નિશ્ચયે ભગવાન સર્વ જીવોને જોડે છે અને અલગ પણ કરે છે.

વાયુર્યથા ઘનાનીકં તૃણં તૂલં રજાંસિ ચ । સંયોજ્યાક્ષિપતે ભૂયઃ તથા ભૂતાનિ ભૂતકૃત્

જેમ પવન વાદળ, ઘાસ, રૂંવાટા અને ધૂળને ભેગાં કરે છે અને ફરી વિખેરી દે છે, તેમ જીવોના સર્જનહાર પણ બધાને ભેગાં કરે છે અને અલગ પણ કરે છે.

મયિ ભક્તિર્હિ ભૂતાનાં અમૃતત્વાય કલ્પતે । દિષ્ટ્યા યદાસીત્ મત્સ્નેહો ભવતીનાં મદાપનઃ

મારા પર ભક્તિ રાખવાથી જીવને અમરત્વ મળે છે. સદભાગ્યે, તમારી મારી પરની પ્રીતિ જાગી છે, જે બધાં અવરોધોને દૂર કરે છે.

અહં હિ સર્વભૂતાનાં આદિરન્તોઽન્તરં બહિઃ । ભૌતિકાનાં યથા ખં વાર્ભૂર્વાયુર્જ્યોતિરઙ્ગનાઃ

હું બધા જીવનો આરંભ, અંત અને અંદર-બહાર બધું છું, જેમ ખગોળ, પાણી, ધરતી, વાયુ અને પ્રકાશ તત્વોમાં વ્યાપેલા છે.

એવં હ્યેતાનિ ભૂતાનિ ભૂતેષ્વાત્માઽઽત્મના તતઃ । ઉભયં મય્યથ પરે પશ્યતાભાતમક્ષરે

આ રીતે, સર્વ જીવો એકબીજામાં આત્મા અને પરમાત્મા રૂપે વસે છે. જે અવિનાશીને જુએ છે, એના માટે બંને મારી અંદર અને પરમ તત્વમાં દેખાય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - અધ્યાત્મશિક્ષયા ગોપ્ય એવં કૃષ્ણેન શિક્ષિતાઃ । તદનુસ્મરણધ્વસ્ત જીવકોશાસ્તમધ્યગન્

શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણે ગોપીઓને આત્મજ્ઞાન આપ્યું, અને એમણે કૃષ્ણના સ્મરણમાં પોતાનું સર્વस्व ભુલાવી, પોતાને પાર કરી દીધા.

( વસંતતિલકા ) આહુશ્ચ તે નલિનનાભ પદારવિન્દં યોગેશ્વરૈર્હૃદિ વિચિન્ત્યમગાધબોધૈઃ । સંસારકૂપપતિતોત્તરણાવલમ્બં ગેહં જુષામપિ મનસ્યુદિયાત્ સદા નઃ

ગોપીઓએ કહ્યું: કમળના પરાગ જેવાં ભગવાનના ચરણ, જેઓ યોગીઓના હૃદયમાં સ્થિર છે અને જે સંસારના કૂવામાં પડેલા જીવને બહાર કાઢે છે, એ ચરણો અમારે ઘરમાં રહીને પણ હંમેશા આપણા મનમાં ઉજાગર રહે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે વૃષ્ણીગોપસંગમો નામ દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'વૃષ્ણિ અને ગોપીઓનું મિલન' નામે બ્યાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

દ્રૌપદીં પ્રતિ શ્રીકૃષ્ણપત્નીનાં સ્વસ્વોદ્વાહવૃત્તાંતવર્ણનમ્ - અથ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ શ્રીશુક ઉવાચ। તથાનુગૃહ્ય ભગવાન્ગોપીનાં સ ગુરુર્ગતિઃ। યુધિષ્ઠિરમથાપૃચ્છત્સર્વાંશ્ચ સુહૃદોઽવ્યયમ્

શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓને આશીર્વાદ આપી, ભગવાન કૃષ્ણ, જે એમના ગુરુ અને આશ્રય છે, પછી યુધિષ્ઠિર અને બધા અડગ મિત્રોની ખબર લીધી.

ત એવં લોકનાથેન પરિપૃષ્ટાઃ સુસત્કૃતાઃ। પ્રત્યૂચુર્હૃષ્ટમનસસ્તત્પાદેક્ષાહતાંહસઃ

ભગવાને પૂછ્યા પછી, જે લોકના સ્વામી છે, એમણે સૌને સન્માન આપ્યો. બધા આનંદિત મનથી જવાબ આપ્યા, કારણ કે ભગવાનના ચરણ દર્શનથી એમના પાપ દૂર થઈ ગયા હતા.

કુતોઽશિવં ત્વચ્ચરણામ્બુજાસવં મહન્મનસ્તો મુખનિઃસૃતં ક્વચિત્। પિબન્તિ યે કર્ણપુટૈરલં પ્રભો દેહંભૃતાં દેહકૃદસ્મૃતિચ્છિદમ્

હે મહાન, તમારા કમળ જેવા ચરણોમાંથી જે અમૃતકથા ક્યારેક તમારા મુખમાંથી વહે છે, એ ક્યારે પણ અશુભ નથી. જે લોકો પોતાના કાનથી એ કથા પીવે છે, એમના માટે એ શરીર અને ભુલાવાની બંધનને કાપી નાખે છે.

હિત્વાત્મ ધામવિધુતાત્મકૃતત્ર્યવસ્થામ્। આનન્દસમ્પ્લવમખણ્ડમકુણ્ઠબોધમ્। કાલોપસૃષ્ટનિગમાવન આત્તયોગ। માયાકૃતિં પરમહંસગતિં નતાઃ સ્મ

અમે આત્માની ત્રણ અવસ્થાઓને છોડી, સર્વ કર્મોથી શુદ્ધ થઈ, અખંડ આનંદ અને અડગ જ્ઞાન પામ્યા છીએ. સમય અને શાસ્ત્રોથી સ્થાપિત યોગ દ્વારા, અમે તમારી માયા-મય રૂપને પણ પરમહંસની ગતિ જાણીને વંદન કર્યું છે.

શ્રીઋષિરુવાચ। ઇત્યુત્તમઃશ્લોકશિખામણિં જનેષ્વ્। અભિષ્ટુવત્સ્વન્ધકકૌરવસ્ત્રિયઃ। સમેત્ય ગોવિન્દકથા મિથોઽગૃણંસ્। ત્રિલોકગીતાઃ શૃણુ વર્ણયામિ તે

ઋષિ કહે છે: આ રીતે, અંધક અને કૌરવ વંશની સ્ત્રીઓએ ભેગા થઈને, ઉત્તમ કીર્તિવાળા ભગવાનની સ્તુતિ કરી. એમણે પરસ્પર મળીને, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ એવા ગોવિંદના ચરિત્રો ગાયા. હવે હું એ બધું તમને કહું છું.

શ્રીદ્રૌપદ્યુવાચ। હે વૈદર્ભ્યચ્યુતો ભદ્રે હે જામ્બવતિ કૌશલે। હે સત્યભામે કાલિન્દિ શૈબ્યે રોહિણિ લક્ષ્મણે

શ્રીદ્રૌપદી બોલી: હે વૈદર્ભી, હે ભદ્રા, હે જામ્બવતી, હે કૌશલા, હે સત્યભામા, હે કાલિન્દી, હે શૈબ્યા, હે રોહિણી અને હે લક્ષ્મણા—

હે કૃષ્ણપત્ન્ય એતન્નો બ્રૂત વો ભગવાન્સ્વયમ્। ઉપયેમે યથા લોકમનુકુર્વન્સ્વમાયયા

હે કૃષ્ણપત્નીઓ, અમને કહો કે ભગવાને પોતે કઈ રીતે તમારો વિવાહ કર્યો? એમણે પોતાનાં યોગથી લોકોની રીત પ્રમાણે કેવી રીતે તમારે લગ્ન કર્યા, એ જણાવો.

શ્રીરુક્મિણ્યુવાચ। ચૈદ્યાય માર્પયિતુમુદ્યતકાર્મુકેષુ। રાજસ્વજેયભટશેખરિતાઙ્ઘ્રિરેણુઃ। નિન્યે મૃગેન્દ્ર ઇવ ભાગમજાવિયૂથાત્। તચ્છ્રીનિકેતચરણોઽસ્તુ મમાર્ચનાય

શ્રીરુક્મિણી બોલી: જ્યારે ધનુષ્ય તાણેલા યોદ્ધાઓએ મને ચૈદિરાજાને આપવાનો પ્રયાસ કર્યો, ત્યારે ભગવાને, જેમના પગની ધૂળ રાજાના સૈનિકોના માથા પર શોભતી હતી, મને બકરાંના ઝુંડમાંથી સિંહ પોતાના ભાગે લઈ જાય એમ લઈ ગયા. એવા શ્રીનિવાસી ભગવાનના પગ મારા પૂજન માટે રહે.

શ્રીસત્યભામોવાચ। યો મે સનાભિવધતપ્તહૃદા તતેન। લિપ્તાભિશાપમપમાર્ષ્ટુમુપાજહાર। જિત્વર્ક્ષરાજમથ રત્નમદાત્સ તેન। ભીતઃ પિતાદિશત માં પ્રભવેઽપિ દત્તામ્

શ્રીસત્યભામા બોલી: મારા સહપત્ની દ્વારા મળેલા શ્રાપને દૂર કરવા માટે, જેમણે પૃથ્વીના રાજાને હરાવ્યો અને રત્ન લાવ્યું, મારા પિતા અને અન્ય લોકોને ભયભીત કર્યા, અને હું બીજાને અપાઈ ગઈ હોવા છતાં પણ મને પોતાના માટે લઈ ગયા—એવા ભગવાને મને પ્રાપ્ત કરી.

શ્રીજામ્બવત્યુવાચ। પ્રાજ્ઞાય દેહકૃદમું નિજનાથદૈવં। સીતાપતિં ત્રિનવહાન્યમુનાભ્યયુધ્યત્। જ્ઞાત્વા પરીક્ષિત ઉપાહરદર્હણં માં। પાદૌ પ્રગૃહ્ય મણિનાહમમુષ્ય દાસી

શ્રીજામ્બવતી બોલી: એમને શરીર આપનાર અને મારા ભાગ્યના સ્વામી જાણીને, સીતાપતિએ મારા પિતાજી સાથે એકવીસ દિવસ યુદ્ધ કર્યું. પિતાએ એમને સાચો સમજ્યા પછી મને રત્ન સાથે આપી દીધી, અને હું એમના પગ પકડી એમની દાસી બની.

શ્રીકાલિન્દ્યુવાચ। તપશ્ચરન્તીમાજ્ઞાય સ્વપાદસ્પર્શનાશયા। સખ્યોપેત્યાગ્રહીત્પાણિં યોઽહં તદ્ગૃહમાર્જની

શ્રીકાલિન્દી બોલી: હું ભગવાનના પગ સ્પર્શ કરવાની ઇચ્છાથી તપ કરતી હતી, એ જાણીને, એમણે મિત્ર બનીને આવી, મારું હાથ પકડી લીધું અને હું એમના ઘરનું લાવણ્ય扫પાવાળી બની.

શ્રીમિત્રવિન્દોવાચ। યો માં સ્વયંવર ઉપેત્ય વિજિત્ય ભૂપાન્। નિન્યે શ્વયૂથગં ઇવાત્મબલિં દ્વિપારિઃ। ભ્રાતૄંશ્ચ મેઽપકુરુતઃ સ્વપુરં શ્રિયૌકસ્। તસ્યાસ્તુ મેઽનુભવમઙ્ઘ્ર્યવનેજનત્વમ્

શ્રીમિત્રવિંદા બોલી: મારા સ્વયંવરમાં ભગવાન આવ્યા, રાજાઓને હરાવ્યા અને હાથી પોતાની સાથીને ઝુંડમાંથી લઈ જાય એમ મને લઈ ગયા. એમણે મારા ભાઈઓને દૂર હાંકી દીધા અને મને શ્રીવાસી પોતાના શહેરમાં લઈ ગયા. એમના પગની સેવા કરવાનો અવસર મને મળે.

શ્રીસત્યોવાચ। સપ્તોક્ષણોઽતિબલવીર્યસુતીક્ષ્ણશૃઙ્ગાન્। પિત્રા કૃતાન્ક્ષિતિપવીર્યપરીક્ષણાય। તાન્વીરદુર્મદહનસ્તરસા નિગૃહ્ય। ક્રીડન્બબન્ધ હ યથા શિશવોઽજતોકાન્

શ્રીસत्या બોલી: મારા પિતાએ રાજાઓની તાકાત અજમાવવા માટે સાત ભયાનક અને તીખા શિંગાવાળા બળદો રાખ્યા હતા. વીરોના અભિમાન તોડનાર ભગવાને તેમને સહેલાઈથી વશ કરી લીધા અને બાળક વાછરડાંને બાંધે એમ બાંધી દીધા.