શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

કુન્તીભોજો વિરાટશ્ચ ભીષ્મકો નગ્નજિન્મહાન્ । પુરુજિદ્ દ્રુપદઃ શલ્યો ધૃષ્ટકેતુઃ સકાશિરાટ્

કુંતીભોજ, વિરાટ, ભીષ્મક, મહાન નગ્નજિત, પુરુજિત, દ્રુપદ, શલ્ય, ધૃષ્ટકેતુ અને કાશીરાજ—

દમઘોષો વિશાલાક્ષો મૈથિલો મદ્રકેકયૌ । યુધામન્યુઃ સુશર્મા ચ સસુતા બાહ્લિકાદયઃ

દમઘોષ, વિશાલાક્ષ, મિથિલાનરપતિ, મદ્રરાજ, કૈકયરાજ, યુધામન્યુ, સુશર્મા અને બાહ્લિકના પુત્રો તથા બીજા—

રાજાનો યે ચ રાજેન્દ્ર યુધિષ્ઠિરમનુવ્રતાઃ । શ્રીનિકેતં વપુઃ શૌરેઃ સસ્ત્રીકં વીક્ષ્ય વિસ્મિતાઃ

અને, રાજે, જે બધા રાજાઓ યુધિષ્ઠિરના અનુયાયી હતા, તેઓ શ્રીનિધિ શૌરીના દિવ્ય રૂપને પત્નીઓ સાથે જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

અથ તે રામકૃષ્ણાભ્યાં સમ્યક્ પ્રાપ્તસમર્હણાઃ । પ્રશશંસુર્મુદા યુક્તા વૃષ્ણીન્ કૃષ્ણપરિગ્રહાન્

પછી, રામ અને કૃષ્ણ દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માન પામ્યા પછી, તેઓ આનંદપૂર્વક કૃષ્ણના અનુયાયી વૃષ્ણિઓની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

અહો ભોજપતે યૂયં જન્મભાજો નૃણામિહ । યત્ પશ્યથાસકૃત્ કૃષ્ણં દુર્દર્શમપિ યોગિનામ્

અરે, ભોજરાજ, તમે સાચે જ ભાગ્યશાળી છો, કારણ કે તમે વારંવાર કૃષ્ણના દર્શન કરો છો, જેને યોગીઓ માટે પણ જોવું દુર્લભ છે.

( વસંતતિલકા ) યદ્વિશ્રુતિઃ શ્રુતિનુતેદમલં પુનાતિ પાદાવનેજનપયશ્ચ વચશ્ચ શાસ્ત્રમ્ । ભૂઃ કાલભર્જિતભગાપિ યદઙ્‌ઘ્રિપદ્મ સ્પર્શોત્થશક્તિરભિવર્ષતિ નોઽખિલાર્થાન્

જેનાં યશને વેદો પણ ગાય છે, જેમનું પવિત્ર મહિમા બધાને પવિત્ર કરે છે, જેમના પગધોવાની પાવનતા, વાણી અને ઉપદેશ પણ શુદ્ધ કરે છે; આ ધરતી, ભલે સમયના કારણે ભાગ્યવિહોણી થઈ હોય, તેમ છતાં તેમના પદપદ્મના સ્પર્શથી મળેલી શક્તિથી સર્વે કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.

તદ્દર્શનસ્પર્શનાનુપથપ્રજલ્પ શય્યાસનાશનસયૌનસપિણ્ડબન્ધઃ । યેષાં ગૃહે નિરયવર્ત્મનિ વર્તતાં વઃ સ્વર્ગાપવર્ગવિરમઃ સ્વયમાસ વિષ્ણુઃ

જેઓના ઘરે, ભલે નરકના માર્ગે ચાલતા હોય, પણ કૃષ્ણના દર્શન, સ્પર્શ, સાથે ચાલવું, વાતચીત, એક જ પથારી, આસન, ભોજન, સંબંધ અને કુટુંબના બંધનથી, સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપનાર વિષ્ણુ પોતે તમારો સાથી બની ગયા છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) નન્દસ્તત્ર યદૂન્ પ્રાપ્તાન્ જ્ઞાત્વા કૃષ્ણપુરોગમાન્ । તત્રાગમદ્વૃતો ગોપૈઃ અનઃ સ્થાર્થૈઃ દિદૃક્ષયા

શ્રી શુકદેવ બોલ્યા: નંદબાબા જાણ્યા કે યદુઓ કૃષ્ણની આગેવાનીમાં આવ્યા છે, તો તેઓ ગોપો સાથે, યોગ્ય ભેટો લઈને, તેમને જોવા ઉત્સુક થઈ ત્યાં પહોંચ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા વૃષ્ણયો હૃષ્ટાઃ તન્વઃ પ્રાણમિવોત્થિતાઃ । પરિષસ્વજિરે ગાઢં ચિરદર્શનકાતરાઃ

તેમને જોઈને વૃષ્ણિઓ ખૂબ આનંદિત થયા, જાણે જીવતંત્ર ફરી શરીરમાં આવી ગયું હોય; લાંબા સમય પછી મળવાની તીવ્ર ઈચ્છાથી તેમણે તેમને ગાઢ રીતે આવડી લીધા.

વસુદેવઃ પરિષ્વજ્ય સમ્પ્રીતઃ પ્રેમવિહ્વલઃ । સ્મરન્ કંસકૃતાન્ ક્લેશાન્ પુત્રન્યાસં ચ ગોકુલે

વસુદેવએ પ્રેમથી ભરાઈ, કૃષ્ણને હૃદયપૂર્વક આવડી લીધા અને કંસે આપેલા દુઃખ અને પુત્રને ગોકુલમાં સોંપવાની વાતો યાદ આવી.

કૃષ્ણરામૌ પરિષ્વજ્ય પિતરાવભિવાદ્ય ચ । ન કિઞ્ચનોચતુઃ પ્રેમ્ણા સાશ્રુકણ્ઠૌ કુરૂદ્વહ

કૃષ્ણ અને રામે માતા-પિતાને આવડી લીધા અને પદપ્રણામ કર્યા, પણ પ્રેમથી ગળા રુંધાઈ ગયા હોવાથી, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેઓ એક પણ શબ્દ બોલી શક્યા નહીં.

તાવાત્માસનમારોપ્ય બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ । યશોદા ચ મહાભાગા સુતૌ વિજહતુઃ શુચઃ

પછી, યશોદા અને તેમના પતિએ બંનેને પોતાના આસન પર બેસાડ્યા અને બંને હાથથી આવડી લીધા; પુત્રોની ચિંતા અને દુઃખ બધું જ ભૂલી ગયા.

રોહિણી દેવકી ચાથ પરિષ્વજ્ય વ્રજેશ્વરીમ્ । સ્મરન્ત્યૌ તત્કૃતાં મૈત્રીં બાષ્પકણ્ઠ્યૌ સમૂચતુઃ

પછી રોહિણી અને દેવકીએ વ્રજની રાણી યશોદાને આવડી લીધી; તેમની દયાળુ મિત્રતાની યાદથી, ગળા રુંધાઈ ગયા અને બંને બોલી ઉઠ્યા.

કા વિસ્મરેત વાં મૈત્રીં અનિવૃત્તાં વ્રજેશ્વરિ । અવાપ્યાપ્યૈન્દ્રમૈશ્વર્યં યસ્યા નેહ પ્રતિક્રિયા

વ્રજની રાણી, તમારી અડગ મૈત્રીને કોણ ભૂલી શકે? ઇન્દ્રનું રાજ્ય મળ્યું હોય કે છોડી દીધું હોય, એ મૈત્રીનો બદલો તો આ દુનિયામાં ક્યાંય મળતો નથી.

( વસંતતિલકા ) એતાવદૃષ્ટપિતરૌ યુવયોઃ સ્મ પિત્રોઃ સમ્પ્રીણનાભ્યુદયપોષણપાલનાનિ । પ્રાપ્યોષતુર્ભવતિ પક્ષ્મ હ યદ્વદક્ષ્ણોઃ ન્યસ્તાવકુત્ર ચ ભયૌ ન સતાં પરઃ સ્વઃ

તમારા માતા-પિતાએ તમને આનંદ, સુખ, પોષણ અને રક્ષા આપી, એમણે પોતાનું ફરજ પૂરું કરી. જેમ પાંપણ આંખોની રક્ષા કરે છે, તેમ સારા માણસોને કોઈ ભય રહેતો નથી, કારણ કે સ્વર્ગ તો એમનો લક્ષ્ય જ નથી.

શ્રીશુક ઉવાચ - ગોપ્યશ્ચ કૃષ્ણમુપલભ્ય ચિરાદભીષ્ટં યત્પ્રેક્ષણે દૃશિષુ પક્ષ્મકૃતં શપન્તિ । દૃગ્ભિર્હૃદીકૃતમલં પરિરભ્ય સર્વાઃ તદ્‌ભાવમાપુરપિ નિત્યયુજાં દુરાપમ્

શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓએ ઘણાં વર્ષો પછી પોતાના પ્રિય કૃષ્ણને જોઈને, પાંપણો કેમ છે એ વાત માટે પોતાને ધિક્કાર્યા. એમણે આંખોથી કૃષ્ણને હૈયામાં ઉતારી લીધા અને એવી ભક્તિ પામી, જે સતત જોડાયેલા રહેનારાને પણ દુર્લભ છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ભગવાંસ્તાસ્તથાભૂતા વિવિક્ત ઉપસઙ્ગતઃ । આશ્લિષ્યાનામયં પૃષ્ટ્વા પ્રહસન્ ઇદમબ્રવીત્

ભગવાન કૃષ્ણ એકાંતમાં આવી, ગોપીઓનું આલિંગન કરીને, એમની ખબર-ખબર પુછી, હસતાં-હસતાં એમને કહ્યું.

અપિ સ્મરથ નઃ સખ્યઃ સ્વાનામર્થચિકીર્ષયા । ગતાંશ્ચિરાયિતાઞ્છત્રુ પક્ષક્ષપણચેતસઃ

શુભે, શું તમે અમારી મૈત્રીને યાદ રાખો છો? અમે આપણા કામમાં લાગી, દુશ્મન પક્ષને નાશ કરવા મન મૂકીને, ઘણાં સમય માટે અહીંથી દૂર રહી ગયા.

અપ્યવધ્યાયથાસ્માન્ સ્વિદકૃતજ્ઞાવિશઙ્કયા । નૂનં ભૂતાનિ ભગવાન્ યુનક્તિ વિયુનક્તિ ચ

શું તમે અમને અણગમતા, કે અમે કૃતઘ્ન છીએ એવી શંકા રાખી? પણ નિશ્ચયે ભગવાન સર્વ જીવોને જોડે છે અને અલગ પણ કરે છે.

વાયુર્યથા ઘનાનીકં તૃણં તૂલં રજાંસિ ચ । સંયોજ્યાક્ષિપતે ભૂયઃ તથા ભૂતાનિ ભૂતકૃત્

જેમ પવન વાદળ, ઘાસ, રૂંવાટા અને ધૂળને ભેગાં કરે છે અને ફરી વિખેરી દે છે, તેમ જીવોના સર્જનહાર પણ બધાને ભેગાં કરે છે અને અલગ પણ કરે છે.

મયિ ભક્તિર્હિ ભૂતાનાં અમૃતત્વાય કલ્પતે । દિષ્ટ્યા યદાસીત્ મત્સ્નેહો ભવતીનાં મદાપનઃ

મારા પર ભક્તિ રાખવાથી જીવને અમરત્વ મળે છે. સદભાગ્યે, તમારી મારી પરની પ્રીતિ જાગી છે, જે બધાં અવરોધોને દૂર કરે છે.

અહં હિ સર્વભૂતાનાં આદિરન્તોઽન્તરં બહિઃ । ભૌતિકાનાં યથા ખં વાર્ભૂર્વાયુર્જ્યોતિરઙ્ગનાઃ

હું બધા જીવનો આરંભ, અંત અને અંદર-બહાર બધું છું, જેમ ખગોળ, પાણી, ધરતી, વાયુ અને પ્રકાશ તત્વોમાં વ્યાપેલા છે.

એવં હ્યેતાનિ ભૂતાનિ ભૂતેષ્વાત્માઽઽત્મના તતઃ । ઉભયં મય્યથ પરે પશ્યતાભાતમક્ષરે

આ રીતે, સર્વ જીવો એકબીજામાં આત્મા અને પરમાત્મા રૂપે વસે છે. જે અવિનાશીને જુએ છે, એના માટે બંને મારી અંદર અને પરમ તત્વમાં દેખાય છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - અધ્યાત્મશિક્ષયા ગોપ્ય એવં કૃષ્ણેન શિક્ષિતાઃ । તદનુસ્મરણધ્વસ્ત જીવકોશાસ્તમધ્યગન્

શુકદેવજી કહે છે: કૃષ્ણે ગોપીઓને આત્મજ્ઞાન આપ્યું, અને એમણે કૃષ્ણના સ્મરણમાં પોતાનું સર્વस्व ભુલાવી, પોતાને પાર કરી દીધા.

( વસંતતિલકા ) આહુશ્ચ તે નલિનનાભ પદારવિન્દં યોગેશ્વરૈર્હૃદિ વિચિન્ત્યમગાધબોધૈઃ । સંસારકૂપપતિતોત્તરણાવલમ્બં ગેહં જુષામપિ મનસ્યુદિયાત્ સદા નઃ

ગોપીઓએ કહ્યું: કમળના પરાગ જેવાં ભગવાનના ચરણ, જેઓ યોગીઓના હૃદયમાં સ્થિર છે અને જે સંસારના કૂવામાં પડેલા જીવને બહાર કાઢે છે, એ ચરણો અમારે ઘરમાં રહીને પણ હંમેશા આપણા મનમાં ઉજાગર રહે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે વૃષ્ણીગોપસંગમો નામ દ્વ્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે, શ્રીમદ ભાગવત મહાપુરાણના દશમ સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં 'વૃષ્ણિ અને ગોપીઓનું મિલન' નામે બ્યાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

દ્રૌપદીં પ્રતિ શ્રીકૃષ્ણપત્નીનાં સ્વસ્વોદ્વાહવૃત્તાંતવર્ણનમ્ - અથ ત્ર્યશીતિતમોઽધ્યાયઃ શ્રીશુક ઉવાચ। તથાનુગૃહ્ય ભગવાન્ગોપીનાં સ ગુરુર્ગતિઃ। યુધિષ્ઠિરમથાપૃચ્છત્સર્વાંશ્ચ સુહૃદોઽવ્યયમ્

શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓને આશીર્વાદ આપી, ભગવાન કૃષ્ણ, જે એમના ગુરુ અને આશ્રય છે, પછી યુધિષ્ઠિર અને બધા અડગ મિત્રોની ખબર લીધી.

ત એવં લોકનાથેન પરિપૃષ્ટાઃ સુસત્કૃતાઃ। પ્રત્યૂચુર્હૃષ્ટમનસસ્તત્પાદેક્ષાહતાંહસઃ

ભગવાને પૂછ્યા પછી, જે લોકના સ્વામી છે, એમણે સૌને સન્માન આપ્યો. બધા આનંદિત મનથી જવાબ આપ્યા, કારણ કે ભગવાનના ચરણ દર્શનથી એમના પાપ દૂર થઈ ગયા હતા.

કુતોઽશિવં ત્વચ્ચરણામ્બુજાસવં મહન્મનસ્તો મુખનિઃસૃતં ક્વચિત્। પિબન્તિ યે કર્ણપુટૈરલં પ્રભો દેહંભૃતાં દેહકૃદસ્મૃતિચ્છિદમ્

હે મહાન, તમારા કમળ જેવા ચરણોમાંથી જે અમૃતકથા ક્યારેક તમારા મુખમાંથી વહે છે, એ ક્યારે પણ અશુભ નથી. જે લોકો પોતાના કાનથી એ કથા પીવે છે, એમના માટે એ શરીર અને ભુલાવાની બંધનને કાપી નાખે છે.