શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

( મિશ્ર ) અન્યોન્યસન્દર્શનહર્ષરંહસા પ્રોત્ફુલ્લહૃદ્વક્ત્રસરોરુહશ્રિયઃ । આશ્લિષ્ય ગાઢં નયનૈઃ સ્રવજ્જલા હૃષ્યત્ત્વચો રુદ્ધગિરો યયુર્મુદમ્

એકબીજાને મળવાની અતિ આનંદથી, તેમનાં હૃદય અને ચહેરા કમળ સમાન ખીલી ઉઠ્યા; તેઓએ એકબીજાને ભીંડીને, આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહાવી, ત્વચા રોમાંચિત થઈ, અવાજ અટકી ગયો અને તેઓ આનંદમાં તરબોળ થયા.

સ્ત્રિયશ્ચ સંવીક્ષ્ય મિથોઽતિસૌહૃદ સ્મિતામલાપાઙ્ગદૃશોઽભિરેભિરે । સ્તનૈઃ સ્તનાન્ કુઙ્કુમપઙ્કરૂષિતાન્ નિહત્ય દોર્ભિઃ પ્રણયાશ્રુલોચનાઃ

સ્ત્રીઓએ પણ પરસ્પર વિશેષ સ્નેહથી, નિર્મળ હાસ્ય અને પ્રેમભરી નજરે જોઈને, એકબીજાને ભેટી, કુંકુમથી રંગાયેલા સ્તનોને ભીંડીને, હાથથી દબાવી, પ્રેમના આંસુઓથી આંખો ભીની કરી.

( અનુષ્ટુપ્ ) તતોઽભિવાદ્ય તે વૃદ્ધાન્ યવિષ્ઠૈરભિવાદિતાઃ । સ્વાગતં કુશલં પૃષ્ટ્વા ચક્રુઃ કૃષ્ણકથા મિથઃ

પછી, તેમણે વૃદ્ધોને વંદન કર્યા અને યુવાનો પાસેથી વંદન મેળવ્યા; સ્વાગત અને સુખ-દુઃખ પૂછ્યા અને પરસ્પર કૃષ્ણકથા કરી.

પૃથા ભ્રાતૄન્ સ્વસૄર્વીક્ષ્ય તત્પુત્રાન્ પિતરાવપિ । ભ્રાતૃપત્નીર્મુકુન્દં ચ જહૌ સઙ્કથયા શુચઃ

પૃથાએ પોતાના ભાઈઓ, બહેનો, તેમના પુત્રો, માતા-પિતા, ભાભીઓ અને મુકુંદને જોઈ, વાતચીતમાં દુઃખ ભૂલી ગઈ.

કુન્ત્યુવાચ - આર્ય ભ્રાતરહં મન્યે આત્માનમકૃતાશિષમ્ । યદ્વા આપત્સુ મદ્વાર્તાં નાનુસ્મરથ સત્તમાઃ

કુંતીએ કહ્યું: 'પવિત્ર ભાઈઓ, હું મને અપૂર્ણ આશીર્વાદવાળી માનું છું, કેમ કે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો, આપત્તિમાં તમે મારી વાત યાદ નથી કરતા.'

સુહૃદો જ્ઞાતયઃ પુત્રા ભ્રાતરઃ પિતરાવપિ । નાનુસ્મરન્તિ સ્વજનં યસ્ય દૈવમદક્ષિણમ્

મિત્રો, સગાંઓ, પુત્રો, ભાઈઓ અને માતા-પિતા પણ, જ્યારે નસીબ ફરે ત્યારે પોતાના જને યાદ કરતા નથી.

શ્રીવસુદેવ ઉવાચ - અમ્બ માસ્માનસૂયેથા દૈવક્રીડનકાન્ નરાન્ । ઈશસ્ય હિ વશે લોકઃ કુરુતે કાર્યતેઽથ વા

શ્રી વસુદેવ બોલ્યા: માતા, આ માણસો પર ગુસ્સો ન રાખો, કારણ કે બધું તો નસીબના હાથમાં છે. જગતના માલિક ભગવાનની ઈચ્છા વિના કોઈ કંઈ કરી શકતું નથી.

કંસપ્રતાપિતાઃ સર્વે વયં યાતા દિશં દિશમ્ । એતર્હ્યેવ પુનઃ સ્થાનં દૈવેનાસાદિતાઃ સ્વસઃ

કંસના દુઃખથી અમે બધા અલગ-અલગ દિશામાં વિખુટા થઈ ગયા હતા, પણ હવે, બહેન, માત્ર નસીબે ફરીથી આપણને પોતાના સ્થાન પર પહોંચાડ્યા છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - વસુદેવોગ્રસેનાદ્યૈઃ યદુભિસ્તેઽર્ચિતા નૃપાઃ । આસન્ અચ્યુતસન્દર્શ પરમાનન્દનિર્વૃતાઃ

શ્રી શુકદેવ બોલ્યા: વસુદેવ, ઉગ્રસેન અને યદુઓએ રાજાઓનું સન્માન કર્યું. અચ્યૂતના દર્શનથી તેઓ પરમ આનંદ અને સંતોષથી ભરાઈ ગયા.

ભીષ્મો દ્રોણોઽમ્બિકાપુત્રો ગાન્ધારી સસુતા તથા । સદારાઃ પાણ્ડવાઃ કુન્તી સઞ્જયો વિદુરઃ કૃપઃ

ભીષ્મ, દ્રોણ, અંબિકાપુત્ર, ગાંધારી અને તેના પુત્રો, પાંડવો પોતાની પત્નીઓ સાથે, કુંતી, સંજય, વિદુર અને કૃપાચાર્ય—

કુન્તીભોજો વિરાટશ્ચ ભીષ્મકો નગ્નજિન્મહાન્ । પુરુજિદ્ દ્રુપદઃ શલ્યો ધૃષ્ટકેતુઃ સકાશિરાટ્

કુંતીભોજ, વિરાટ, ભીષ્મક, મહાન નગ્નજિત, પુરુજિત, દ્રુપદ, શલ્ય, ધૃષ્ટકેતુ અને કાશીરાજ—

દમઘોષો વિશાલાક્ષો મૈથિલો મદ્રકેકયૌ । યુધામન્યુઃ સુશર્મા ચ સસુતા બાહ્લિકાદયઃ

દમઘોષ, વિશાલાક્ષ, મિથિલાનરપતિ, મદ્રરાજ, કૈકયરાજ, યુધામન્યુ, સુશર્મા અને બાહ્લિકના પુત્રો તથા બીજા—

રાજાનો યે ચ રાજેન્દ્ર યુધિષ્ઠિરમનુવ્રતાઃ । શ્રીનિકેતં વપુઃ શૌરેઃ સસ્ત્રીકં વીક્ષ્ય વિસ્મિતાઃ

અને, રાજે, જે બધા રાજાઓ યુધિષ્ઠિરના અનુયાયી હતા, તેઓ શ્રીનિધિ શૌરીના દિવ્ય રૂપને પત્નીઓ સાથે જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

અથ તે રામકૃષ્ણાભ્યાં સમ્યક્ પ્રાપ્તસમર્હણાઃ । પ્રશશંસુર્મુદા યુક્તા વૃષ્ણીન્ કૃષ્ણપરિગ્રહાન્

પછી, રામ અને કૃષ્ણ દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માન પામ્યા પછી, તેઓ આનંદપૂર્વક કૃષ્ણના અનુયાયી વૃષ્ણિઓની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

અહો ભોજપતે યૂયં જન્મભાજો નૃણામિહ । યત્ પશ્યથાસકૃત્ કૃષ્ણં દુર્દર્શમપિ યોગિનામ્

અરે, ભોજરાજ, તમે સાચે જ ભાગ્યશાળી છો, કારણ કે તમે વારંવાર કૃષ્ણના દર્શન કરો છો, જેને યોગીઓ માટે પણ જોવું દુર્લભ છે.

( વસંતતિલકા ) યદ્વિશ્રુતિઃ શ્રુતિનુતેદમલં પુનાતિ પાદાવનેજનપયશ્ચ વચશ્ચ શાસ્ત્રમ્ । ભૂઃ કાલભર્જિતભગાપિ યદઙ્‌ઘ્રિપદ્મ સ્પર્શોત્થશક્તિરભિવર્ષતિ નોઽખિલાર્થાન્

જેનાં યશને વેદો પણ ગાય છે, જેમનું પવિત્ર મહિમા બધાને પવિત્ર કરે છે, જેમના પગધોવાની પાવનતા, વાણી અને ઉપદેશ પણ શુદ્ધ કરે છે; આ ધરતી, ભલે સમયના કારણે ભાગ્યવિહોણી થઈ હોય, તેમ છતાં તેમના પદપદ્મના સ્પર્શથી મળેલી શક્તિથી સર્વે કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.

તદ્દર્શનસ્પર્શનાનુપથપ્રજલ્પ શય્યાસનાશનસયૌનસપિણ્ડબન્ધઃ । યેષાં ગૃહે નિરયવર્ત્મનિ વર્તતાં વઃ સ્વર્ગાપવર્ગવિરમઃ સ્વયમાસ વિષ્ણુઃ

જેઓના ઘરે, ભલે નરકના માર્ગે ચાલતા હોય, પણ કૃષ્ણના દર્શન, સ્પર્શ, સાથે ચાલવું, વાતચીત, એક જ પથારી, આસન, ભોજન, સંબંધ અને કુટુંબના બંધનથી, સ્વર્ગ અને મોક્ષ આપનાર વિષ્ણુ પોતે તમારો સાથી બની ગયા છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) નન્દસ્તત્ર યદૂન્ પ્રાપ્તાન્ જ્ઞાત્વા કૃષ્ણપુરોગમાન્ । તત્રાગમદ્વૃતો ગોપૈઃ અનઃ સ્થાર્થૈઃ દિદૃક્ષયા

શ્રી શુકદેવ બોલ્યા: નંદબાબા જાણ્યા કે યદુઓ કૃષ્ણની આગેવાનીમાં આવ્યા છે, તો તેઓ ગોપો સાથે, યોગ્ય ભેટો લઈને, તેમને જોવા ઉત્સુક થઈ ત્યાં પહોંચ્યા.

તં દૃષ્ટ્વા વૃષ્ણયો હૃષ્ટાઃ તન્વઃ પ્રાણમિવોત્થિતાઃ । પરિષસ્વજિરે ગાઢં ચિરદર્શનકાતરાઃ

તેમને જોઈને વૃષ્ણિઓ ખૂબ આનંદિત થયા, જાણે જીવતંત્ર ફરી શરીરમાં આવી ગયું હોય; લાંબા સમય પછી મળવાની તીવ્ર ઈચ્છાથી તેમણે તેમને ગાઢ રીતે આવડી લીધા.

વસુદેવઃ પરિષ્વજ્ય સમ્પ્રીતઃ પ્રેમવિહ્વલઃ । સ્મરન્ કંસકૃતાન્ ક્લેશાન્ પુત્રન્યાસં ચ ગોકુલે

વસુદેવએ પ્રેમથી ભરાઈ, કૃષ્ણને હૃદયપૂર્વક આવડી લીધા અને કંસે આપેલા દુઃખ અને પુત્રને ગોકુલમાં સોંપવાની વાતો યાદ આવી.

કૃષ્ણરામૌ પરિષ્વજ્ય પિતરાવભિવાદ્ય ચ । ન કિઞ્ચનોચતુઃ પ્રેમ્ણા સાશ્રુકણ્ઠૌ કુરૂદ્વહ

કૃષ્ણ અને રામે માતા-પિતાને આવડી લીધા અને પદપ્રણામ કર્યા, પણ પ્રેમથી ગળા રુંધાઈ ગયા હોવાથી, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેઓ એક પણ શબ્દ બોલી શક્યા નહીં.

તાવાત્માસનમારોપ્ય બાહુભ્યાં પરિરભ્ય ચ । યશોદા ચ મહાભાગા સુતૌ વિજહતુઃ શુચઃ

પછી, યશોદા અને તેમના પતિએ બંનેને પોતાના આસન પર બેસાડ્યા અને બંને હાથથી આવડી લીધા; પુત્રોની ચિંતા અને દુઃખ બધું જ ભૂલી ગયા.

રોહિણી દેવકી ચાથ પરિષ્વજ્ય વ્રજેશ્વરીમ્ । સ્મરન્ત્યૌ તત્કૃતાં મૈત્રીં બાષ્પકણ્ઠ્યૌ સમૂચતુઃ

પછી રોહિણી અને દેવકીએ વ્રજની રાણી યશોદાને આવડી લીધી; તેમની દયાળુ મિત્રતાની યાદથી, ગળા રુંધાઈ ગયા અને બંને બોલી ઉઠ્યા.

કા વિસ્મરેત વાં મૈત્રીં અનિવૃત્તાં વ્રજેશ્વરિ । અવાપ્યાપ્યૈન્દ્રમૈશ્વર્યં યસ્યા નેહ પ્રતિક્રિયા

વ્રજની રાણી, તમારી અડગ મૈત્રીને કોણ ભૂલી શકે? ઇન્દ્રનું રાજ્ય મળ્યું હોય કે છોડી દીધું હોય, એ મૈત્રીનો બદલો તો આ દુનિયામાં ક્યાંય મળતો નથી.

( વસંતતિલકા ) એતાવદૃષ્ટપિતરૌ યુવયોઃ સ્મ પિત્રોઃ સમ્પ્રીણનાભ્યુદયપોષણપાલનાનિ । પ્રાપ્યોષતુર્ભવતિ પક્ષ્મ હ યદ્વદક્ષ્ણોઃ ન્યસ્તાવકુત્ર ચ ભયૌ ન સતાં પરઃ સ્વઃ

તમારા માતા-પિતાએ તમને આનંદ, સુખ, પોષણ અને રક્ષા આપી, એમણે પોતાનું ફરજ પૂરું કરી. જેમ પાંપણ આંખોની રક્ષા કરે છે, તેમ સારા માણસોને કોઈ ભય રહેતો નથી, કારણ કે સ્વર્ગ તો એમનો લક્ષ્ય જ નથી.

શ્રીશુક ઉવાચ - ગોપ્યશ્ચ કૃષ્ણમુપલભ્ય ચિરાદભીષ્ટં યત્પ્રેક્ષણે દૃશિષુ પક્ષ્મકૃતં શપન્તિ । દૃગ્ભિર્હૃદીકૃતમલં પરિરભ્ય સર્વાઃ તદ્‌ભાવમાપુરપિ નિત્યયુજાં દુરાપમ્

શુકદેવજી કહે છે: ગોપીઓએ ઘણાં વર્ષો પછી પોતાના પ્રિય કૃષ્ણને જોઈને, પાંપણો કેમ છે એ વાત માટે પોતાને ધિક્કાર્યા. એમણે આંખોથી કૃષ્ણને હૈયામાં ઉતારી લીધા અને એવી ભક્તિ પામી, જે સતત જોડાયેલા રહેનારાને પણ દુર્લભ છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ભગવાંસ્તાસ્તથાભૂતા વિવિક્ત ઉપસઙ્ગતઃ । આશ્લિષ્યાનામયં પૃષ્ટ્વા પ્રહસન્ ઇદમબ્રવીત્

ભગવાન કૃષ્ણ એકાંતમાં આવી, ગોપીઓનું આલિંગન કરીને, એમની ખબર-ખબર પુછી, હસતાં-હસતાં એમને કહ્યું.

અપિ સ્મરથ નઃ સખ્યઃ સ્વાનામર્થચિકીર્ષયા । ગતાંશ્ચિરાયિતાઞ્છત્રુ પક્ષક્ષપણચેતસઃ

શુભે, શું તમે અમારી મૈત્રીને યાદ રાખો છો? અમે આપણા કામમાં લાગી, દુશ્મન પક્ષને નાશ કરવા મન મૂકીને, ઘણાં સમય માટે અહીંથી દૂર રહી ગયા.

અપ્યવધ્યાયથાસ્માન્ સ્વિદકૃતજ્ઞાવિશઙ્કયા । નૂનં ભૂતાનિ ભગવાન્ યુનક્તિ વિયુનક્તિ ચ

શું તમે અમને અણગમતા, કે અમે કૃતઘ્ન છીએ એવી શંકા રાખી? પણ નિશ્ચયે ભગવાન સર્વ જીવોને જોડે છે અને અલગ પણ કરે છે.