શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

તં જ્ઞાત્વા મનુજા રાજન્પુરસ્તાદેવ સર્વતઃ । સમન્તપઞ્ચકં ક્ષેત્રં યયુઃ શ્રેયોવિધિત્સયા

હે રાજા, લોકો એ જાણીને, સર્વ દિશાઓમાંથી શુભતા મેળવવાની ઈચ્છા રાખી, સમંતપંચકના ક્ષેત્રે પહોંચ્યા.

નિઃક્ષત્રિયાં મહીં કુર્વન્રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ । નૃપાણાં રુધિરૌઘેણ યત્ર ચક્રે મહાહ્રદાન્

શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે, રાજાઓના રક્તની ધારા વહાવી, ધરતીને ક્ષત્રિયવિહોણી બનાવી, ત્યાં વિશાળ તળાવો સર્જ્યા.

ઈજે ચ ભગવાન્રામો યત્રાસ્પૃષ્ટોઽપિ કર્મણા । લોકં સઙ્ગ્રાહયન્નીશો યથાન્યોઽઘાપનુત્તયે

ત્યાં ભગવાન રામે, પોતે કર્મથી અસ્પર્શ્ય હોવા છતાં, લોકહિત માટે, અન્ય લોકો પાપ દૂર કરવા જે રીતે યજ્ઞ કરે છે, એ રીતે યજ્ઞ કર્યો.

મહત્યાં તીર્થયાત્રાયાં તત્રાગન્ભારતીઃ પ્રજાઃ । વૃષ્ણયશ્ચ તથાક્રૂર વસુદેવાહુકાદયઃ

એ મહાન તીર્થયાત્રામાં, ભારતની પ્રજાઓ, વૃષ્ણિ, તેમજ અક્રૂર, વસુદેવ, અહુક અને અન્ય લોકો ત્યાં આવ્યા.

યયુર્ભારત તત્ક્ષેત્રં સ્વમઘં ક્ષપયિષ્ણવઃ । ગદપ્રદ્યુમ્નસામ્બાદ્યાઃ સુચન્દ્રશુકસારણૈઃ

ભારતવંશીઓ ગદા, પ્રદ્યુમ્ન, સામ્બ અને સુચંદ્ર, શુક, સારણ સહિત પોતાના પાપો દૂર કરવા માટે એ ક્ષેત્રે ગયા.

આસ્તેઽનિરુદ્ધો રક્ષાયાં કૃતવર્મા ચ યૂથપઃ । તે રથૈર્દેવધિષ્ણ્યાભૈઃ હયૈશ્ચ તરલપ્લવૈઃ

અનિરુદ્ધ રક્ષા માટે રહ્યો અને યુથપતિ કૃતવર્મા પણ; તેઓ દેવલક્ષી રથો અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે તેજસ્વી જણાતા હતા.

ગજૈર્નદદ્‌ભિરભ્રાભૈઃ નૃભિર્વિદ્યાધરદ્યુભિઃ । વ્યરોચન્ત મહાતેજાઃ પથિ કાઞ્ચનમાલિનઃ

ઘણા ગજોએ મેઘ સમાન ગર્જના કરી, વિદ્યા ધરાવનાર દેવો અને મનુષ્યો સાથે, સોનાની માળાઓથી શોભતા મહાતેજસ્વીઓ રસ્તે ઝગમગતા હતા.

દિવ્યસ્રગ્વસ્ત્રસન્નાહાઃ કલત્રૈઃ ખેચરા ઇવ । તત્ર સ્નાત્વા મહાભાગા ઉપોષ્ય સુસમાહિતાઃ

દિવ્ય ફૂલોની માળા, વસ્ત્રો અને કવચ પહેરી, પત્નીઓ સાથે, આકાશમાં વિહરતા દેવો જેવા લાગતા; ત્યાં સ્નાન કરીને, ભાગ્યશાળી લોકો ઉપવાસ કરીને એકાગ્ર રહ્યા.

બ્રાહ્મણેભ્યો દદુર્ધેનૂઃ વાસઃસ્રગ્‌રુક્મમાલિનીઃ । રામહ્રદેષુ વિધિવત્ પુનરાપ્લુત્ય વૃષ્ણયઃ

તેમણે બ્રાહ્મણોને ગાય, વસ્ત્રો, ફૂલોની માળા અને સોનાના આભૂષણ આપ્યા; પછી વૃષ્ણિઓએ રામના તળાવોમાં વિધિપૂર્વક ફરી સ્નાન કર્યું.

દદુઃ સ્વન્નં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ કૃષ્ણે નો ભક્તિરસ્ત્વિતિ । સ્વયં ચ તદનુજ્ઞાતા વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણદેવતાઃ

તેમણે પોતાનું અન્ન શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને આપ્યું અને કહ્યું: 'અમને કૃષ્ણપ્રેમ મળે'; પછી બ્રાહ્મણોની અનુમતિથી, કૃષ્ણભક્ત વૃષ્ણિઓએ પોતે પણ પ્રસાદ લીધું.

ભુક્ત્વોપવિવિશુઃ કામં સ્નિગ્ધચ્છાયાઙ્‌ઘ્રિપાઙ્‌ઘ્રિષુ । તત્રાગતાંસ્તે દદૃશુઃ સુહૃત્સંબન્ધિનો નૃપાન્

ભોજન પછી, તેઓ મૃદુ છાંયાવાળા વૃક્ષોની નીચે મનગમતી રીતે બેઠા; ત્યાં આવ્યા હતા એવા રાજાઓ, મિત્રો અને સગાંઓને તેમણે જોયા.

મત્સ્યોશીનરકૌશલ્ય વિદર્ભકુરુસૃઞ્જયાન્ । કામ્બોજકૈકયાન્ મદ્રાન્ કુન્તીનાનર્તકેરલાન્

તેમણે મત્સ્ય, શીન, કૌશલ્ય, વિદર્ભ, કુરુ, સૃંજય, કામ્બોજ, કૈકય, મદ્ર, કુંતી, અનર્ત અને કેરળના લોકોને જોયા.

અન્યાંશ્ચૈવાત્મપક્ષીયાન્ પરાંશ્ચ શતશો નૃપ । નન્દાદીન્ સુહૃદો ગોપાન્ ગોપીશ્ચોત્કણ્ઠિતાશ્ચિરમ્

અને, હે રાજા, પોતાના પક્ષના તથા વિપક્ષના પણ અનેક શતાવધિ લોકો, તેમજ નંદાદિક મિત્રો, ગોપાલો અને લાંબા સમયથી આતુર ગોપીઓ પણ આવ્યા હતા.

( મિશ્ર ) અન્યોન્યસન્દર્શનહર્ષરંહસા પ્રોત્ફુલ્લહૃદ્વક્ત્રસરોરુહશ્રિયઃ । આશ્લિષ્ય ગાઢં નયનૈઃ સ્રવજ્જલા હૃષ્યત્ત્વચો રુદ્ધગિરો યયુર્મુદમ્

એકબીજાને મળવાની અતિ આનંદથી, તેમનાં હૃદય અને ચહેરા કમળ સમાન ખીલી ઉઠ્યા; તેઓએ એકબીજાને ભીંડીને, આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહાવી, ત્વચા રોમાંચિત થઈ, અવાજ અટકી ગયો અને તેઓ આનંદમાં તરબોળ થયા.

સ્ત્રિયશ્ચ સંવીક્ષ્ય મિથોઽતિસૌહૃદ સ્મિતામલાપાઙ્ગદૃશોઽભિરેભિરે । સ્તનૈઃ સ્તનાન્ કુઙ્કુમપઙ્કરૂષિતાન્ નિહત્ય દોર્ભિઃ પ્રણયાશ્રુલોચનાઃ

સ્ત્રીઓએ પણ પરસ્પર વિશેષ સ્નેહથી, નિર્મળ હાસ્ય અને પ્રેમભરી નજરે જોઈને, એકબીજાને ભેટી, કુંકુમથી રંગાયેલા સ્તનોને ભીંડીને, હાથથી દબાવી, પ્રેમના આંસુઓથી આંખો ભીની કરી.

( અનુષ્ટુપ્ ) તતોઽભિવાદ્ય તે વૃદ્ધાન્ યવિષ્ઠૈરભિવાદિતાઃ । સ્વાગતં કુશલં પૃષ્ટ્વા ચક્રુઃ કૃષ્ણકથા મિથઃ

પછી, તેમણે વૃદ્ધોને વંદન કર્યા અને યુવાનો પાસેથી વંદન મેળવ્યા; સ્વાગત અને સુખ-દુઃખ પૂછ્યા અને પરસ્પર કૃષ્ણકથા કરી.

પૃથા ભ્રાતૄન્ સ્વસૄર્વીક્ષ્ય તત્પુત્રાન્ પિતરાવપિ । ભ્રાતૃપત્નીર્મુકુન્દં ચ જહૌ સઙ્કથયા શુચઃ

પૃથાએ પોતાના ભાઈઓ, બહેનો, તેમના પુત્રો, માતા-પિતા, ભાભીઓ અને મુકુંદને જોઈ, વાતચીતમાં દુઃખ ભૂલી ગઈ.

કુન્ત્યુવાચ - આર્ય ભ્રાતરહં મન્યે આત્માનમકૃતાશિષમ્ । યદ્વા આપત્સુ મદ્વાર્તાં નાનુસ્મરથ સત્તમાઃ

કુંતીએ કહ્યું: 'પવિત્ર ભાઈઓ, હું મને અપૂર્ણ આશીર્વાદવાળી માનું છું, કેમ કે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો, આપત્તિમાં તમે મારી વાત યાદ નથી કરતા.'

સુહૃદો જ્ઞાતયઃ પુત્રા ભ્રાતરઃ પિતરાવપિ । નાનુસ્મરન્તિ સ્વજનં યસ્ય દૈવમદક્ષિણમ્

મિત્રો, સગાંઓ, પુત્રો, ભાઈઓ અને માતા-પિતા પણ, જ્યારે નસીબ ફરે ત્યારે પોતાના જને યાદ કરતા નથી.

શ્રીવસુદેવ ઉવાચ - અમ્બ માસ્માનસૂયેથા દૈવક્રીડનકાન્ નરાન્ । ઈશસ્ય હિ વશે લોકઃ કુરુતે કાર્યતેઽથ વા

શ્રી વસુદેવ બોલ્યા: માતા, આ માણસો પર ગુસ્સો ન રાખો, કારણ કે બધું તો નસીબના હાથમાં છે. જગતના માલિક ભગવાનની ઈચ્છા વિના કોઈ કંઈ કરી શકતું નથી.

કંસપ્રતાપિતાઃ સર્વે વયં યાતા દિશં દિશમ્ । એતર્હ્યેવ પુનઃ સ્થાનં દૈવેનાસાદિતાઃ સ્વસઃ

કંસના દુઃખથી અમે બધા અલગ-અલગ દિશામાં વિખુટા થઈ ગયા હતા, પણ હવે, બહેન, માત્ર નસીબે ફરીથી આપણને પોતાના સ્થાન પર પહોંચાડ્યા છે.

શ્રીશુક ઉવાચ - વસુદેવોગ્રસેનાદ્યૈઃ યદુભિસ્તેઽર્ચિતા નૃપાઃ । આસન્ અચ્યુતસન્દર્શ પરમાનન્દનિર્વૃતાઃ

શ્રી શુકદેવ બોલ્યા: વસુદેવ, ઉગ્રસેન અને યદુઓએ રાજાઓનું સન્માન કર્યું. અચ્યૂતના દર્શનથી તેઓ પરમ આનંદ અને સંતોષથી ભરાઈ ગયા.

ભીષ્મો દ્રોણોઽમ્બિકાપુત્રો ગાન્ધારી સસુતા તથા । સદારાઃ પાણ્ડવાઃ કુન્તી સઞ્જયો વિદુરઃ કૃપઃ

ભીષ્મ, દ્રોણ, અંબિકાપુત્ર, ગાંધારી અને તેના પુત્રો, પાંડવો પોતાની પત્નીઓ સાથે, કુંતી, સંજય, વિદુર અને કૃપાચાર્ય—

કુન્તીભોજો વિરાટશ્ચ ભીષ્મકો નગ્નજિન્મહાન્ । પુરુજિદ્ દ્રુપદઃ શલ્યો ધૃષ્ટકેતુઃ સકાશિરાટ્

કુંતીભોજ, વિરાટ, ભીષ્મક, મહાન નગ્નજિત, પુરુજિત, દ્રુપદ, શલ્ય, ધૃષ્ટકેતુ અને કાશીરાજ—

દમઘોષો વિશાલાક્ષો મૈથિલો મદ્રકેકયૌ । યુધામન્યુઃ સુશર્મા ચ સસુતા બાહ્લિકાદયઃ

દમઘોષ, વિશાલાક્ષ, મિથિલાનરપતિ, મદ્રરાજ, કૈકયરાજ, યુધામન્યુ, સુશર્મા અને બાહ્લિકના પુત્રો તથા બીજા—

રાજાનો યે ચ રાજેન્દ્ર યુધિષ્ઠિરમનુવ્રતાઃ । શ્રીનિકેતં વપુઃ શૌરેઃ સસ્ત્રીકં વીક્ષ્ય વિસ્મિતાઃ

અને, રાજે, જે બધા રાજાઓ યુધિષ્ઠિરના અનુયાયી હતા, તેઓ શ્રીનિધિ શૌરીના દિવ્ય રૂપને પત્નીઓ સાથે જોઈને આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા.

અથ તે રામકૃષ્ણાભ્યાં સમ્યક્ પ્રાપ્તસમર્હણાઃ । પ્રશશંસુર્મુદા યુક્તા વૃષ્ણીન્ કૃષ્ણપરિગ્રહાન્

પછી, રામ અને કૃષ્ણ દ્વારા યોગ્ય રીતે સન્માન પામ્યા પછી, તેઓ આનંદપૂર્વક કૃષ્ણના અનુયાયી વૃષ્ણિઓની પ્રશંસા કરવા લાગ્યા.

અહો ભોજપતે યૂયં જન્મભાજો નૃણામિહ । યત્ પશ્યથાસકૃત્ કૃષ્ણં દુર્દર્શમપિ યોગિનામ્

અરે, ભોજરાજ, તમે સાચે જ ભાગ્યશાળી છો, કારણ કે તમે વારંવાર કૃષ્ણના દર્શન કરો છો, જેને યોગીઓ માટે પણ જોવું દુર્લભ છે.

( વસંતતિલકા ) યદ્વિશ્રુતિઃ શ્રુતિનુતેદમલં પુનાતિ પાદાવનેજનપયશ્ચ વચશ્ચ શાસ્ત્રમ્ । ભૂઃ કાલભર્જિતભગાપિ યદઙ્‌ઘ્રિપદ્મ સ્પર્શોત્થશક્તિરભિવર્ષતિ નોઽખિલાર્થાન્

જેનાં યશને વેદો પણ ગાય છે, જેમનું પવિત્ર મહિમા બધાને પવિત્ર કરે છે, જેમના પગધોવાની પાવનતા, વાણી અને ઉપદેશ પણ શુદ્ધ કરે છે; આ ધરતી, ભલે સમયના કારણે ભાગ્યવિહોણી થઈ હોય, તેમ છતાં તેમના પદપદ્મના સ્પર્શથી મળેલી શક્તિથી સર્વે કલ્યાણ પ્રાપ્ત કરે છે.