શ્રીમદ્ભાગવતપુરાણમ્

નન્વબ્રુવાણો દિશતે સમક્ષં યાચિષ્ણવે ભૂર્યપિ ભૂરિભોજઃ । પર્જન્યવત્તત્ સ્વયમીક્ષમાણો દાશાર્હકાણામૃષભઃ સખા મે

ખરેખર, વિનંતી કર્યા વિના પણ દયાળુ રાજા માંગનારને ખૂબ આપે છે; વાદળ જેવો, પોતે જોઈને દયાળુ દાન કરે છે, એ દાશાર્હકુળના શ્રેષ્ઠ, મારા મિત્ર છે.

કિઞ્ચિત્કરોત્યુર્વપિ યત્ સ્વદત્તં સુહૃત્કૃતં ફલ્ગ્વપિ ભૂરિકારી । મયોપણીતં પૃથુકૈકમુષ્ટિં પ્રત્યગ્રહીત્ પ્રીતિયુતો મહાત્મા

એ મહાન દાતા હોવા છતાં, મિત્રતાથી જે થોડું પણ આપે છે એ પણ પ્રેમથી આપે છે; મેં જે થોડુંક પથ્થરવાળું ધાન આપ્યું, તે પણ આનંદથી સ્વીકાર્યું.

તસ્યૈવ મે સૌહૃદસખ્યમૈત્રી દાસ્યં પુનર્જન્મનિ જન્મનિ સ્યાત્ । મહાનુભાવેન ગુણાલયેન વિષજ્જતઃ તત્પુરુષપ્રસઙ્ગઃ

મને જન્મે જન્મે એના માટે મિત્રતા, સાથ અને સેવા મળે; એ ગુણોના ખજાનાં એવા મહાન આત્માની સંગતિથી મારું મન એમાં જ લાગી ગયું છે.

( ઇંદ્રવંશા ) ભક્તાય ચિત્રા ભગવાન્ હિ સમ્પદો રાજ્યં વિભૂતીર્ન સમર્થયત્યજઃ । અદીર્ઘબોધાય વિચક્ષણઃ સ્વયં પશ્યન્ નિપાતં ધનિનાં મદોદ્‌ભવમ્

ભક્તને ભગવાન અનેક પ્રકારની સંપત્તિ અને રાજ્ય આપે છે; પણ જેને સમજણ ઓછી હોય તેને એ આપતા નથી, કારણ કે પોતે ધનવાનોના અહંકાર અને પતનને જોઈ રહ્યા છે.

( અનુષ્ટુપ્ ) ઇત્થં વ્યવસિતો બુદ્ધ્યા ભક્તોઽતીવ જનાર્દને । વિષયાન્જાયયા ત્યક્ષ્યન્ બુભુજે નાતિલમ્પટઃ

આ રીતે મનમાં નક્કી કરીને, જનાર્દનના ભક્તે વિષયોમાં રહીને પણ લાલચ વિના આનંદ માણ્યો.

તસ્ય વૈ દેવદેવસ્ય હરેર્યજ્ઞપતેઃ પ્રભોઃ । બ્રાહ્મણાઃ પ્રભવો દૈવં ન તેભ્યો વિદ્યતે પરમ્

તે દેવોના દેવ, યજ્ઞના સ્વામી હરિ માટે બ્રાહ્મણો જ મૂળ છે; એમના કરતાં ઊંચું કશું નથી.

એવં સ વિપ્રો ભગવત્સુહૃત્તદા દૃષ્ટ્વા સ્વભૃત્યૈરજિતં પરાજિતમ્ । તદ્ધ્યાનવેગોદ્‌ગ્રથિતાત્મબન્ધનઃ તદ્ધામ લેભેઽચિરતઃ સતાં ગતિમ્

એવી રીતે ભગવાનના મિત્ર એવા બ્રાહ્મણે, પોતાના સેવકો દ્વારા અજિતને હરાવાતા જોઈને, ભગવાનના ધ્યાનમાં મન બાંધીને, ટૂંક સમયમાં ભગવાનના ધામને, સજ્જનોના માર્ગને પ્રાપ્ત કર્યું.

એતદ્ બ્રહ્મણ્યદેવસ્ય શ્રુત્વા બ્રહ્મણ્યતાં નરઃ । લબ્ધભાવો ભગવતિ કર્મબન્ધાદ્ વિમુચ્યતે

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણપ્રેમી ભગવાનની આ કથા સાંભળી અને ભગવાનમાં ભક્તિ પામે છે, તે કર્મના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

ઇતિ શ્રીમદ્ભાગવતે મહાપુરાણે પારમહંસ્યાં સંહિતાયાં દશમસ્કન્ધે ઉત્તરાર્ધે પૃથુકોપાખ્યાનં નામ એકશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમદ્ ભાગવત મહાપુરાણના દસમા સ્કંધના ઉત્તરાર્ધમાં પૃથુક્રોધાક્યાન નામે એક્યાસીમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કુરુક્ષેત્રે સૂર્યોપરાગપર્વણિ યદુભિઃ સહ કુરૂણાં નન્દાદિગોપાનાં ચ સમાગમઃ - શ્રીશુક ઉવાચ - ( અનુષ્ટુપ્ ) અથૈકદા દ્વારવત્યાં વસતો રામકૃષ્ણયોઃ । સૂર્યોપરાગઃ સુમહાનાસીત્કલ્પક્ષયે યથા

શ્રીશુકદેવજી કહે છે: એક વખત દ્વારકામાં રામ અને કૃષ્ણ નિવાસ કરતા હતા ત્યારે, કલ્પના અંતે જેવો મહા સૂર્યગ્રહણ થયો.

તં જ્ઞાત્વા મનુજા રાજન્પુરસ્તાદેવ સર્વતઃ । સમન્તપઞ્ચકં ક્ષેત્રં યયુઃ શ્રેયોવિધિત્સયા

હે રાજા, લોકો એ જાણીને, સર્વ દિશાઓમાંથી શુભતા મેળવવાની ઈચ્છા રાખી, સમંતપંચકના ક્ષેત્રે પહોંચ્યા.

નિઃક્ષત્રિયાં મહીં કુર્વન્રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ । નૃપાણાં રુધિરૌઘેણ યત્ર ચક્રે મહાહ્રદાન્

શસ્ત્રધારીમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામે, રાજાઓના રક્તની ધારા વહાવી, ધરતીને ક્ષત્રિયવિહોણી બનાવી, ત્યાં વિશાળ તળાવો સર્જ્યા.

ઈજે ચ ભગવાન્રામો યત્રાસ્પૃષ્ટોઽપિ કર્મણા । લોકં સઙ્ગ્રાહયન્નીશો યથાન્યોઽઘાપનુત્તયે

ત્યાં ભગવાન રામે, પોતે કર્મથી અસ્પર્શ્ય હોવા છતાં, લોકહિત માટે, અન્ય લોકો પાપ દૂર કરવા જે રીતે યજ્ઞ કરે છે, એ રીતે યજ્ઞ કર્યો.

મહત્યાં તીર્થયાત્રાયાં તત્રાગન્ભારતીઃ પ્રજાઃ । વૃષ્ણયશ્ચ તથાક્રૂર વસુદેવાહુકાદયઃ

એ મહાન તીર્થયાત્રામાં, ભારતની પ્રજાઓ, વૃષ્ણિ, તેમજ અક્રૂર, વસુદેવ, અહુક અને અન્ય લોકો ત્યાં આવ્યા.

યયુર્ભારત તત્ક્ષેત્રં સ્વમઘં ક્ષપયિષ્ણવઃ । ગદપ્રદ્યુમ્નસામ્બાદ્યાઃ સુચન્દ્રશુકસારણૈઃ

ભારતવંશીઓ ગદા, પ્રદ્યુમ્ન, સામ્બ અને સુચંદ્ર, શુક, સારણ સહિત પોતાના પાપો દૂર કરવા માટે એ ક્ષેત્રે ગયા.

આસ્તેઽનિરુદ્ધો રક્ષાયાં કૃતવર્મા ચ યૂથપઃ । તે રથૈર્દેવધિષ્ણ્યાભૈઃ હયૈશ્ચ તરલપ્લવૈઃ

અનિરુદ્ધ રક્ષા માટે રહ્યો અને યુથપતિ કૃતવર્મા પણ; તેઓ દેવલક્ષી રથો અને ઝડપી ઘોડાઓ સાથે તેજસ્વી જણાતા હતા.

ગજૈર્નદદ્‌ભિરભ્રાભૈઃ નૃભિર્વિદ્યાધરદ્યુભિઃ । વ્યરોચન્ત મહાતેજાઃ પથિ કાઞ્ચનમાલિનઃ

ઘણા ગજોએ મેઘ સમાન ગર્જના કરી, વિદ્યા ધરાવનાર દેવો અને મનુષ્યો સાથે, સોનાની માળાઓથી શોભતા મહાતેજસ્વીઓ રસ્તે ઝગમગતા હતા.

દિવ્યસ્રગ્વસ્ત્રસન્નાહાઃ કલત્રૈઃ ખેચરા ઇવ । તત્ર સ્નાત્વા મહાભાગા ઉપોષ્ય સુસમાહિતાઃ

દિવ્ય ફૂલોની માળા, વસ્ત્રો અને કવચ પહેરી, પત્નીઓ સાથે, આકાશમાં વિહરતા દેવો જેવા લાગતા; ત્યાં સ્નાન કરીને, ભાગ્યશાળી લોકો ઉપવાસ કરીને એકાગ્ર રહ્યા.

બ્રાહ્મણેભ્યો દદુર્ધેનૂઃ વાસઃસ્રગ્‌રુક્મમાલિનીઃ । રામહ્રદેષુ વિધિવત્ પુનરાપ્લુત્ય વૃષ્ણયઃ

તેમણે બ્રાહ્મણોને ગાય, વસ્ત્રો, ફૂલોની માળા અને સોનાના આભૂષણ આપ્યા; પછી વૃષ્ણિઓએ રામના તળાવોમાં વિધિપૂર્વક ફરી સ્નાન કર્યું.

દદુઃ સ્વન્નં દ્વિજાગ્ર્યેભ્યઃ કૃષ્ણે નો ભક્તિરસ્ત્વિતિ । સ્વયં ચ તદનુજ્ઞાતા વૃષ્ણયઃ કૃષ્ણદેવતાઃ

તેમણે પોતાનું અન્ન શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને આપ્યું અને કહ્યું: 'અમને કૃષ્ણપ્રેમ મળે'; પછી બ્રાહ્મણોની અનુમતિથી, કૃષ્ણભક્ત વૃષ્ણિઓએ પોતે પણ પ્રસાદ લીધું.

ભુક્ત્વોપવિવિશુઃ કામં સ્નિગ્ધચ્છાયાઙ્‌ઘ્રિપાઙ્‌ઘ્રિષુ । તત્રાગતાંસ્તે દદૃશુઃ સુહૃત્સંબન્ધિનો નૃપાન્

ભોજન પછી, તેઓ મૃદુ છાંયાવાળા વૃક્ષોની નીચે મનગમતી રીતે બેઠા; ત્યાં આવ્યા હતા એવા રાજાઓ, મિત્રો અને સગાંઓને તેમણે જોયા.

મત્સ્યોશીનરકૌશલ્ય વિદર્ભકુરુસૃઞ્જયાન્ । કામ્બોજકૈકયાન્ મદ્રાન્ કુન્તીનાનર્તકેરલાન્

તેમણે મત્સ્ય, શીન, કૌશલ્ય, વિદર્ભ, કુરુ, સૃંજય, કામ્બોજ, કૈકય, મદ્ર, કુંતી, અનર્ત અને કેરળના લોકોને જોયા.

અન્યાંશ્ચૈવાત્મપક્ષીયાન્ પરાંશ્ચ શતશો નૃપ । નન્દાદીન્ સુહૃદો ગોપાન્ ગોપીશ્ચોત્કણ્ઠિતાશ્ચિરમ્

અને, હે રાજા, પોતાના પક્ષના તથા વિપક્ષના પણ અનેક શતાવધિ લોકો, તેમજ નંદાદિક મિત્રો, ગોપાલો અને લાંબા સમયથી આતુર ગોપીઓ પણ આવ્યા હતા.

( મિશ્ર ) અન્યોન્યસન્દર્શનહર્ષરંહસા પ્રોત્ફુલ્લહૃદ્વક્ત્રસરોરુહશ્રિયઃ । આશ્લિષ્ય ગાઢં નયનૈઃ સ્રવજ્જલા હૃષ્યત્ત્વચો રુદ્ધગિરો યયુર્મુદમ્

એકબીજાને મળવાની અતિ આનંદથી, તેમનાં હૃદય અને ચહેરા કમળ સમાન ખીલી ઉઠ્યા; તેઓએ એકબીજાને ભીંડીને, આંખોમાંથી આનંદના આંસુ વહાવી, ત્વચા રોમાંચિત થઈ, અવાજ અટકી ગયો અને તેઓ આનંદમાં તરબોળ થયા.

સ્ત્રિયશ્ચ સંવીક્ષ્ય મિથોઽતિસૌહૃદ સ્મિતામલાપાઙ્ગદૃશોઽભિરેભિરે । સ્તનૈઃ સ્તનાન્ કુઙ્કુમપઙ્કરૂષિતાન્ નિહત્ય દોર્ભિઃ પ્રણયાશ્રુલોચનાઃ

સ્ત્રીઓએ પણ પરસ્પર વિશેષ સ્નેહથી, નિર્મળ હાસ્ય અને પ્રેમભરી નજરે જોઈને, એકબીજાને ભેટી, કુંકુમથી રંગાયેલા સ્તનોને ભીંડીને, હાથથી દબાવી, પ્રેમના આંસુઓથી આંખો ભીની કરી.

( અનુષ્ટુપ્ ) તતોઽભિવાદ્ય તે વૃદ્ધાન્ યવિષ્ઠૈરભિવાદિતાઃ । સ્વાગતં કુશલં પૃષ્ટ્વા ચક્રુઃ કૃષ્ણકથા મિથઃ

પછી, તેમણે વૃદ્ધોને વંદન કર્યા અને યુવાનો પાસેથી વંદન મેળવ્યા; સ્વાગત અને સુખ-દુઃખ પૂછ્યા અને પરસ્પર કૃષ્ણકથા કરી.

પૃથા ભ્રાતૄન્ સ્વસૄર્વીક્ષ્ય તત્પુત્રાન્ પિતરાવપિ । ભ્રાતૃપત્નીર્મુકુન્દં ચ જહૌ સઙ્કથયા શુચઃ

પૃથાએ પોતાના ભાઈઓ, બહેનો, તેમના પુત્રો, માતા-પિતા, ભાભીઓ અને મુકુંદને જોઈ, વાતચીતમાં દુઃખ ભૂલી ગઈ.

કુન્ત્યુવાચ - આર્ય ભ્રાતરહં મન્યે આત્માનમકૃતાશિષમ્ । યદ્વા આપત્સુ મદ્વાર્તાં નાનુસ્મરથ સત્તમાઃ

કુંતીએ કહ્યું: 'પવિત્ર ભાઈઓ, હું મને અપૂર્ણ આશીર્વાદવાળી માનું છું, કેમ કે, હે શ્રેષ્ઠ પુરુષો, આપત્તિમાં તમે મારી વાત યાદ નથી કરતા.'

સુહૃદો જ્ઞાતયઃ પુત્રા ભ્રાતરઃ પિતરાવપિ । નાનુસ્મરન્તિ સ્વજનં યસ્ય દૈવમદક્ષિણમ્

મિત્રો, સગાંઓ, પુત્રો, ભાઈઓ અને માતા-પિતા પણ, જ્યારે નસીબ ફરે ત્યારે પોતાના જને યાદ કરતા નથી.